I SA/Wa 2519/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M.P. i H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...].

Decyzją z [...] września 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.P. i H.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], orzekającą o przyznaniu świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w pieczy zastępczej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział [...] postanowieniem tymczasowym z [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...], postanowił umieścić małoletniego A.T., urodzonego [...] czerwca 2005 r., w rodzinie zastępczej u M.P. i H.K., na czas trwania postępowania w sprawie zawieszenia D.T. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem. Następnie Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r., sygn. akt [...] orzekł o zawieszeniu D.T. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem A.T. i umieszczeniu go w niezawodowej rodzinie zastępczej u małżonków M.P. i H.K.. Postanowienie z [...] maja 2019 r. stało się prawomocne z dniem [...] czerwca 2019 r. Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. M.P. i H.K. wystąpili do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów utrzymania A.T.. Wobec takich ustaleń okoliczności stanu faktycznego Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r., wydaną na podstawie art. 37 ust. 1, art, 39 ust. 1 pkt 1 lit b), art. 41 ust. 3, art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 87 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 88 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1111) oraz obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P. z 2018 r. poz. 326), utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2019 r., przyznał M.P. i H.K. z tytułu stanowienia rodziny zastępczej niezawodowej - świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego A.T. od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz od [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] czerwca 2023 r. w wysokości [...] zł. Organy wyjaśniły, że świadczenie przyznano począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek o ich udzielenie, do czasu uzyskania pełnoletności przez A.T.. Zauważały przy tym, że wcześniejsze sprawowanie osobistej pieczy nad małoletnim nie jest równoznaczne z ustanowieniem rodziny zastępczej, które stanowi jeden ze sposobów ograniczenia władzy rodzicielskiej przewidziany w art. 109 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie zaś z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem, dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej (art. 579 k.p.c.) można uznać, że została ustanowiona rodzina zastępcza i od tego czasu przysługują świadczenia z tego tytułu, w tym świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania osoby małoletniej w rodzinie zastępczej. Ponadto zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej dopiero złożenie wniosku w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia jest elementem uruchomienia postępowania administracyjnego, w ramach którego organ administracji będzie zobligowany ustalić, czy taka okoliczność zaistniała. Przepis ten nie przewiduje przyznawania tego świadczenia z urzędu, a zatem w tym zakresie wymagany jest wniosek zainteresowanej rodziny. Organy zaznaczyły, że wnioskodawcy wystąpili o udzielenie przedmiotowego świadczenia [...] lipca 2019 r., zatem brak jest możliwości przyznania świadczenia za okres sprzed złożenia wniosku, ponieważ brak jest podstawy prawnej do takiego rozstrzygnięcia. Nie ma więc podstaw prawnych do ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego z dniem [...] listopada 2018 r., tj. od dnia wydania postanowienia tymczasowego Sądu Rejonowego w [...]. Postanowienie sądu opiekuńczego o zawieszeniu władzy rodzicielskiej D.T. z [...] maja 2019 r. stało się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się w dniu [...] czerwca 2019 r. i właśnie ta data jest datą faktycznego umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej niezawodowej. Od tej daty istniała podstawa prawna do przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Skoro wnioskodawcy wystąpili z wnioskiem o uruchomienie procedury w niniejszej sprawie dopiero [...] lipca 2019 r., to udzielono im wsparcia od [...] lipca 2019 r. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M.P. i H.K. wnieśli skargę, zarzucając jej naruszenie art. 87 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez: a) przyjęcie, że odwołującym przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego A.T. od [...] lipca 2019 r., a nie od [...] listopada 2018 r., tj. od dnia faktycznego jego umieszczenia przez Sąd w rodzinie zastępczej na mocy zarządzenia tymczasowego; b) przyjęcie, że świadczenie to przysługuje nie wcześniej niż od daty złożenia wniosku. W uzasadnieniu wskazali, że faktyczne umieszczenie u nich (jako rodziny zastępczej) dziecka miało miejsce [...] listopada 2018 r., tj. z dniem wydania przez Sąd Rejonowy w [...] zarządzenia tymczasowego. Wynika to zarówno z treści tego orzeczenia oraz faktu przebywania małoletniego u nich nieprzerwanie od sierpnia 2017 r. W konsekwencji skarżącym zgodnie z art. 87 ust. 1 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania A.T. od [...] listopada 2018 r., a nie jak przyjęto w zaskarżonej decyzji od [...] lipca 2019 r. Ponadto wskazali, iż MOPS w [...] w piśmie z [...] grudnia 2018 r. poinformował ich o prawie do przyznania świadczenia. Błędne jest więc stanowisko organu o braku możliwości przyznania świadczenia za okres sprzed złożenia wniosku. Z przepisu art. 87 ust. 1 powołanej ustawy jednoznacznie wynika, że taka regulacja dotyczy wyłącznie dodatku wychowawczego. Mając na uwadze powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Stan faktyczny ustalony przez organy, a przedstawiony w części historycznej niniejszego uzasadnienia, jest niesporny. Nie budzi on także wątpliwości Sądu i znajduje oparcie w aktach sprawy. Poza sporem jest bowiem, że w toku postępowania o zawieszenie władzy rodzicielskiej D.T. nad małoletni synem A., Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem tymczasowym z [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...] zarządził umieszczenie małoletniego na czas trwania tego postępowania w rodzinie zastępczej u małżonków M.P. i H.K. w [...]. Nie kwestionowaną także okolicznością jest, że ostateczne umieszczenie A.T. w rodzinnie zastępczej niezawodowej u ww. małżonków przy jednoczesnym zawieszeniu praw rodzicielskich jego ojca nastąpiło na podstawie postanowienie tego Sądu z [...] maja 2019 r. sygn. akt [...], które walor prawomocności uzyskało [...] czerwca 2019 r. Istota sporu sprowadza się natomiast do tego, czy w sytuacji gdy rodzina zastępcza w związku ze sprawowaną nad wyżej wymienionym małoletnim pieczą zastępczą o świadczenie pieniężne przewidziane w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wystąpiła [...] lipca 2019 r., to przysługuje jej ono dopiero od miesiąca złożenia owego wniosku – jak przyjęły organy. Czy też winno być ono przyznane już od dnia wydania postanowienia zabezpieczającego z [...] listopada 2018 r. – jak wywodzą skarżący. Odnosząc się do tego aspektu sprawy wskazać należy, że w myśl art. art. 88 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przywołane świadczenie udzielane jest na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka. Z kolei art. 87 ust. 1 tej ustawy stanowi, że "świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a oraz art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, a w przypadku dodatku wychowawczego nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w art. 88". Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, co do zasady, następuje zaś na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1 ww. ustawy). Orzeczenie sądu oznacza z kolei takie rozstrzygnięcie, które podleganie dziecka pieczy innych osób niż rodzice dziecka czyni legalnym. Polega ono na przyznaniu uprawnienia do zapewnienia dziecku opieki i wychowania dziecka w rodzinie zastępczej (art. 32 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Uprawnienie to może być zawarte w zarządzeniu wydanym na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r., poz. 2086). Jednakże – co należy podkreślić – nie jest to jedyny rodzaj orzeczenia, na podstawie którego może dojść do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Taki bowiem charakter – jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - mają również zarządzenia tymczasowe wydawane w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej (w tym przypadku o zawieszenie władzy rodzicielskiej), poprzez umieszczenie w rodzinie zastępczej. Jeśli toczy się takie postępowanie, to wydanie zarządzenia tymczasowego na podstawie art. 755 § 1 pkt 4 k.p.c., nie dotyczy przecież innego przedmiotu. Sąd orzeka bowiem wówczas o sposobie roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi. Jeśli zatem powierza on tę pieczę osobie wnioskującej o umieszczenie dziecka u niej jako w rodzinie zastępczej, to orzeczenie sądu, na okres postępowania przyznaje wnioskodawcy uprawnienie do działań przysługujących rodzinie zastępczej (vide wyrok NSA z 12 czerwca 2015 r. I OSK 1412/14, lex nr 1773528). Uprawnienie to natomiast ze swej istoty obejmuje także dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej (por. art. 1121 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). O wykonalności różnego rodzaju postanowień o udzieleniu zabezpieczenia decyduje regulacja ogólna dotycząca postanowień wydawanych przez sądy, a w szczególności art. 360–361 k.p.c. oraz art. 740 § 1 k.p.c., który ma zastosowanie wyłącznie do postanowień o zabezpieczeniu podlegających wykonaniu przez organ egzekucyjny. W myśl natomiast art. 360 k.p.c., postanowienia stają się skuteczne w takim zakresie i w taki sposób, jaki wynika z ich treści, z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było - z chwilą podpisania sentencji. Skoro zatem wydane na rozprawie postanowienie tymczasowe Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2018 r. było - stosownie do art. 360 k.p.c.- skuteczne i wykonalne już w dniu jego ogłoszenia, a małoletni A.T, jeszcze przed jego podjęciem przebywał pod faktyczną opieką skarżących (co jest okolicznością niesporną), to z ww. datą, a nie orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie o zawieszenie władzy rodzicielskiej, wiązać należy zdarzenie prawne w postaci "faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej". Z tym zaś ustawodawca w art. 87 ust. 1 łączy rozpoczęcie okresu, na który świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka ma być przyznane. Wbrew stanowisku organów, także moment złożenia przez rodzinie zastępczą w tym względzie żądania, przy ustalaniu daty początkowej prawa do świadczenia nie ma istotnego znaczenia. Jest on bowiem relewantny - jak trafnie wywodzili skarżący - wyłączenie przy ustalaniu prawa do dodatku wychowawczego, co wynika wprost z treści art. 87 ust. 1 in fine ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustalając zatem okres świadczeniowy w powiązaniu z datą złożenia wniosku przez skarżących, organy naruszyły w sposób mający wpływ na wynik sprawy ww. przepis, a także art. 80 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, co prowadzić musi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu wyroku i sprowadzają się do obowiązku ponownego rozstrzygnięcia sprawy świadczeń należnych skarżącym jako rodzinie zastępczej na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego A.T., przy uwzględnieniu, że faktyczne umieszczenie go w ich pieczy zastępczej miało miejsce [...] listopada 2018 r.