I SA/Wa 2459/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem dnia 4 maja 2015 r. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 792/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. S. wniesione na ww. postanowienie z dnia 4 maja 2015 r. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do tego, że po stronie M. S. nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po doręczeniu skarżącemu odpisu wyroku wydanego w przedmiotowej sprawie wraz z uzasadnieniem, w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. skarżący wyrażając zamiar złożenia skargi kasacyjnej, wystąpił z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku o prawo pomocy złożonym w dniu [...] grudnia 2015 r. na urzędowym formularzu skarżący wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną pozbawioną środków do życia, gdyż nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek. Jedyne źródło dochodów skarżącego stanowi dodatek mieszkaniowy w kwocie poniżej [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że jedynym składnikiem jego majątku jest mieszkanie o pow. [...] m². Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. M. S. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 11 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem mającego zastosowanie w sprawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpoznana na nowo. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy złożono ponowny wniosek w tym samym przedmiocie, podlega on merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek należy uwzględnić, jeśli w wyniku zmiany okoliczności doszło do spełnienia przesłanek potrzebnych do przyznania prawa pomocy. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 p.p.s.a. Sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. odmówiono przyznania M. S. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy winien wziąć zatem pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe oraz stan majątkowy na dzień wydania postanowienia z dnia 4 maja 2015 r. Podstawą faktyczną, w odniesieniu do której w postanowieniu z dnia 4 maja 2015 r. stwierdzono brak przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata było ustalenie, że skarżącemu przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, której jednakże z własnej woli nie pobiera. Sąd ustalił, że kwota świadczenia do wypłaty z tego tytułu wynosiła [...] zł, w związku z czym nie można było uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W ponownie złożonym wniosku, przywołując okoliczności zasadniczo tożsame z okolicznościami podanymi w pierwotnym wniosku o prawo pomocy, skarżący nie zakwestionował braku aktualności oceny możliwości jego partycypowania w kosztach postępowania dokonanej na wcześniejszym etapie postępowania. Skarżący, oprócz złożonych oświadczeń kwestionujących okoliczność jego uprawnienia do pobierania renty, nie przedstawił żadnych dowodów, które podważyłyby wiarygodność informacji udzielonych przez organ rentowy. Z tego względu również Sąd rozpoznając kolejny wniosek nie znalazł podstaw do podważenia oceny odnoszącej się do możliwości finansowych skarżącego przyjętej w postanowieniu z 4 maja 2015 r. Jednocześnie ujawnienie obecnie jako źródła dochodu dodatku mieszkaniowego w wysokości ok. [...] zł stanowi o poprawie sytuacji materialnej skarżącego, a nie jej pogorszeniu. Dopiero wykazanie przez skarżącego pogorszenia jego sytuacji majątkowej stanowić mogłoby podstawę do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, przedstawione powyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że M. S. nie wykazał, iż w jego przypadku nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej, która uzasadnia zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 165 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. O umorzeniu postępowania w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 249a p.p.s.a., albowiem rozpoznanie wniosku skarżącego w tym zakresie jest zbędne wobec przedmiotu sprawy, która dotyczy postanowienia wydanego w postępowaniu z zakresu pomocy i opieki społecznej, a skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczenia tych kosztów z mocy ustawy (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).