I SA/Wa 2454/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję

Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej jako organ I instancji/wojewoda) odmówił umorzenia A. K. (dalej jako skarżąca) świadczeń rodzinnych na K. K. i L.K. za okres od [...] września 2010 r. do [...] listopada 2010 r., od [...] lipca 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. oraz od [...] lipca 2012 r. do [...] czerwca 2012 r. do [...] czerwca 2014 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji wojewoda podniósł, że w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę z której dochód za lipiec 2019 r. wyniósł [...] złotych oraz otrzymuje alimenty w kwocie 550 złotych. Dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] złote, co zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507) przekracza kryterium dochodowe, które uprawniałoby do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako organ II instancji/minister) utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że decyzją Marszałka Województwa [...] z [...] września 2016 r. nr [...] ustalono, że świadczenia rodzinne wypłacone A. K. na dzieci: K. K. i L. K. za okresy od [...] września 2010 r. do [...] listopada 2010 r., od [...] lipca 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. oraz od [...] lipca 2012 r. do [...] czerwca 2014 r. zostały pobrane nienależnie i zobowiązał skarżącą do zwrotu świadczeń w kwocie [...] złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Zwrócił uwagę, że skarżąca [...] lutego 2017 r. dokonała zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, wobec czego do spłaty pozostały odsetki w kwocie [...] złotych. Skarżąca wniosła o umorzenie powyższej kwoty z uwagi na trudną sytuację finansową i życiową. W dalszej kolejności minister podkreślił, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako ustawa) kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Stosownie natomiast do art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 9 ustawy wojewoda który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W ocenie ministra z powyższych przepisów wynika, że nie jest możliwe umorzenie tylko odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych bez kwoty głównej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wskazała, że jest matką samotnie wychowującą małoletniego syna, od 13 listopada 2019 r. pozostaje osobą bezrobotną a jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie kwoty zaległych odsetek. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Minister podniósł, że zgodnie art. 30 ust. 9 ustawy dopuszczalne jest wyłącznie umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, ale nie samych odsetek. Istotnie literalna wykładnia przywołanego przepisu mogłaby wskazywać, że możliwe jest jedynie umorzenie całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami oraz części kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Jakkolwiek pierwszeństwo wykładni językowej jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i piśmiennictwie, to po jej dokonaniu zasadne jest również odwołanie się do wykładni celowościowej (funkcjonalnej), zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy. Celem art. 30 ust. 9 ustawy jest zapobiegnięcie sytuacji w której egzekucja nienależnie pobranego świadczenia mogłaby spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji. Skutek taki może nastąpić nie tylko na skutek egzekucji należności głównej, ale również odsetek od tej kwoty, zwłaszcza jeżeli jest ona znaczna. Należy zatem przyjąć, że skoro ustawodawca zezwala na umorzenie całości należności łącznie z odsetkami, to argumentum a maiori ad minus dopuszczalne jest umorzenie także samych odsetek (zob. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, art. 30). Organ II instancji dokonał zatem błędnej wykładni art. 30 ust. 9 ustawy i niezasadnie przyjął, że nie jest dopuszczalne umorzenie samych odsetek od kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Rozstrzygnięcie ma zatem charakter merytoryczny, jednak nie odnosi się do istoty sprawy. Zadaniem ministra jest ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącej jako organ II instancji i dokonanie oceny, czy w niniejszej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny które uzasadniają umorzenie należności. Tymczasem organ pominął ww. kwestię, czym naruszył art. 7, 77 § 1 i 80 kpa a w konsekwencji art. 30 ust. 9 ustawy. Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i 1c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję. prewencyjną, ma też znaczenie kompensacyjne. Oznacza to, iż ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Użycie przez ustawodawcę czasownika "może" w treści tego art. oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Podkreślić też trzeba, że o ile wymierzenie grzywny organowi ma na celu przede wszystkim oddziaływać na organ mobilizująco i prewencyjnie, o tyle przyznanie stronie od organu określonej sumy pieniężnej ma, jak już wskazano powyżej, charakter głównie kompensacyjny. Ma ono niejako zrekompensować stronie skarżącej stratę, jaką poniosła na skutek nie wykonania przez organ wyroku sądu. W związku z tym wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona powinna nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością organu w zakresie wykonania wyroku sądu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż z treści skargi wynika, że przyznanie skarżącym sumy pieniężnej będzie środkiem nacisku i wpłynie dyscyplinująco na organ, zaś w stosunku do nich spełni adekwatną funkcję odszkodowawczą. Zatem z treści skargi nie wynika, aby skarżący doznali w związku z bezczynnością organu krzywdy, którą należałoby im zrekompensować. Jeszcze raz należy podkreślić, iż zakwalifikowanie działań organu jako bezczynności w wykonaniu wyroku nie oznacza automatycznie konieczności orzeczenia na rzecz skarżących sumy pieniężnej - bowiem zasądzenie tej sumy nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności. Ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 151 i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.