I SA/Wa 2370/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi Miasta Stołecznego [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku H. K. z dnia [...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] w dzielnicy [...] przy ulicy [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m², zajętą pod drogę publiczną. Rozstrzygnięcie uzasadnił stwierdzeniem, iż wnioskodawczyni uzyskała ekwiwalent majątkowy w postaci ceny sprzedaży, wobec czego uznano, iż jej strata, jako właściciela nieruchomości w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego została już zrekompensowana. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła H. K., wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie odszkodowania za działkę, względnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Po rozpoznaniu ww. odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy po zbadaniu całości zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, iż sprawa odszkodowania za przedmiotową nieruchomość nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym rozstrzygnięcie jej zgodnie z prawem, co uzasadnia podjęte rozstrzygnięcie. Organ drugiej instancji powołał przepis art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.) i wskazał, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] stwierdzono nabycie przez Gminę – [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności gruntu zajętego pod część ulicy [...] w [...], wykazanego w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka [...] o powierzchni [...] m2. Niniejsza decyzja stała się ostateczna w dniu [...]. Dalej, organ odwoławczy podał, że wniosek o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość został złożony przez H. K. w dniu [...], a więc z zachowaniem ustawowo wyznaczonego terminu. Umową darowizny zawartą w dniu [...] w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) H.K. darowała córce W. K. nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], obejmującą m. in. działkę zajętą pod drogę publiczną. W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznając, iż wniosek o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną został złożony przez osobę, która już uzyskała ekwiwalent majątkowy za działkę ew. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. W ocenie Wojewody [...] wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010r. (sygn. akt I OPS 3/09), powołany w decyzji organu pierwszej instancji, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zauważył, iż orzeczenie to odnosi się do sytuacji gdy z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiły osoby, które nabyły nieruchomość po dacie 31 grudnia 1998r., natomiast w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o odszkodowanie nie wystąpiła osoba, która zawarła umowę darowizny po 31 grudnia 1998 r., lecz właścicielka nieruchomości z dnia 31 grudnia 1998 r. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2011r. (sygn. akt I SA/Wa 1033/11), stwierdził iż nie jest zasadne stanowisko organów, że z wyroku składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 stycznia 2010r. (sygn. akt I OPS 3/09) wynika jednoznacznie, iż odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. należne jest nowemu właścicielowi działki, a nie zbywcy. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, iż wniosek o odszkodowanie złożyła wyłącznie właścicielka nieruchomości z dnia [...] organ powinien więc ustalić odszkodowanie na jej rzecz. Wojewoda [...] wskazał, że konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, w celu ustalenia odszkodowania, uzasadnia zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 kpa. Nadmienił, że operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji kształtującej obowiązek finansowy strony postępowania i dlatego należy zagwarantować stronie prawo do oceny tego operatu przez organy obu instancji. Dodał także, iż nie jest on uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w określonym powyżej zakresie. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję wniosło Miasto [...] wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciło: 1). naruszenie prawa materialnego tj. art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez uznanie za uprawniony do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości podmiot nie legitymujący się tytułem prawnym do nieruchomości na skutek zbycia nieruchomości i ujawnienia praw nabywcy w księdze wieczystej, podczas gdy w dacie wydania przez Wojewodę [...] decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ww. ustawy stanowiącej podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność gminy nieruchomości, podmiotem uprawnionym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania była osoba legitymująca się formalnoprawnym tytułem do nieruchomości na skutek nabycia praw do nieruchomości i ujawnienia jej praw w księdze wieczystej, 2). naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 w związku z art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oparciu rozstrzygnięcia o ustalenia należące do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego, pominięcie domniemania prawnego zgodności wpisu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że "osobą wywłaszczoną", na rzecz której należy ustalić i wypłacić odszkodowanie jest właścicielka nieruchomości na datę [...], w sytuacji, gdy w dniu wydania decyzji stwierdzającej, że przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z treścią umowy darowizny oraz stanem wpisów w księdze wieczystej właścicielką nieruchomości była inna osoba, 3). naruszenie art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organ powinien ustalić odszkodowanie na rzecz właścicielki nieruchomości według stanu z dnia 31 grudnia 1998 r., pomimo, że osoba ta zbyła w [...] prawo do nieruchomości, a co za tym idzie nie doszło do odjęcia własności nieruchomości właścicielce nieruchomości ujawnionej na dzień [...], skoro nabywczyni wskazana w umowie darowizny nieruchomości została ujawniona w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w związku z czym brak jest podstaw do rekompensowania jej straty, zaś umowa ta funkcjonuje w obrocie prawnym i nie doszło do stwierdzenia jej nieważności, 4). naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak rozpatrzenia sprawy w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, w szczególności poczynienie ustaleń i interpretacji sprzecznych z treścią decyzji wydanej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, treścią umowy cywilnej i stanem wpisów w księdze wieczystej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddaleni i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. poz. 270). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie została uwzględniona. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. W myśl ust. 2 tego artykułu odszkodowanie wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Odszkodowanie za tak przejęte nieruchomości zajęte pod drogi ustalone jest i wypłacane przez właściwego starostę na wniosek właściciela złożony w okresie od [...] do dnia [...], po upływie tego okresu roszczenie wygasa, o czym stanowi ust. 4 powołanego przepisu. W œświetle przytoczonej regulacji ustawowej należy stwierdzić, że podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia odszkodowawczego za nieruchomości przejęte w trybie powołanego przepisu jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 r. utraciła własność nieruchomości. Z wywłaszczeniem, które nastąpiło w tej dacie ustawa bowiem powiązała powstanie roszczenia odszkodowawczego, wynikającego z utraty prawa z tym tylko zastrzeżeniem, że realizacja tego roszczenia została odroczona i ograniczona w czasie oraz uzależniona od złożenia wniosku w ustawowym terminie do 31 grudnia 2005r. Artykuł 21 ust. 2 Konstytucji RP uzależnia dopuszczalność wywłaszczenia od spełnienia przesłanki słusznego odszkodowania. Zatem odjęcie prawa własności na podstawie powołanego art. 73, który przewiduje szczególny rodzaj wywłaszczenia, powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem. W przedmiotowej sprawie, z bezspornych w tym zakresie ustaleń faktycznych organu wynika, że właścicielką nieruchomości, która objęta jest deklaratoryjną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] stwierdzającą nabycie prawa własności ex lege, przed dniem 1 stycznia 1999 r., była H. K. W ustawowym terminie złożyła ona wniosek o odszkodowanie, tj. [...]. Mając na uwadze konstytucyjną zasadę, że za odjęcie własności należy się słuszne odszkodowanie i regulację zawartą w art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. należy uznać, że H. K. jest osobą uprawnioną do odszkodowania. Prawidłowo więc organ odwoławczy, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, uchylił decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia i wypłacenia odszkodowania H. K. i wskazał ją jako uprawnioną do odszkodowania. Faktem bezspornym w sprawie jest, że H. K., aktem notarialnym ( Rep.A nr [...]) z dnia [...], darowała nieruchomość, w skład której wchodziła także nieruchomość zajęta pod .drogę publiczną swojej córce W.K. Nie jest ona jednak uprawniona do odszkodowania chociażby z tego względu, że w ustawowym terminie nie wystąpiła z wnioskiem o odszkodowanie. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z l1 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09 zawarł tezę, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa wart. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej to teza ta nie ma odniesienia do stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdyż wniosek o odszkodowanie przez obdarowaną nie został złożony w ustawowym terminie i nie mógł być złożony, gdyż akt notarialny został zawarty po dniu [...]. Uwadze organu I instancji umknęło także, iż W.K. nabyła przedmiotową nieruchomość pod tytułem darmym co tym bardziej nie może wyłączać obowiązku odszkodowawczego właściwego organu, wynikającego z art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r., o ile spełnione są pozostałe przesłanki określone w art. 73. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny, dokonał właściwej wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w tej sprawie i wyprowadził słuszne wnioski, co uzasadniało uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Przy czym ze względu na konieczność przeprowadzenia całego postępowania w tym konieczność wykonania operatu szacunkowego i zapewnienia przy tym dwuinstancyjności postepowania administracyjnego ( art. 15 kpa) uzasadnia w pełni zastosowanie przez organ odwoławczy normy art. 138 § 2 kpa. Wobec tego zarzuty skargi nie znajdują potwierdzenia i Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku