I SA/Wa 234/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 17 listopada 2022 r., nr KKU - 194/22 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu odwołania Z. K. od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2022 r., nr [...], utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2022 r. stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości państwowej, położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Wojewoda wyjaśnił, że przedmiotowa działka ujawniona była uprzednio w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy, [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w [...], jako własność Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Starostę [...]). Prawo własności Skarbu Państwa ujawniono na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej - Dz. U. z 1950 r., Nr 14 poz. 130 z późn. zm.). Obecnie nieruchomość objęta jest księgą wieczystą nr [...], w której jako właściciel figuruje osoba prywatna, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2012 r., sygn. akt [...] dotyczącego zasiedzenia z dniem [...] czerwca 2007 r. Natomiast [...] maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe). W tej dacie nie była obciążona prawem zarządu, jak i użytkowania. Potwierdza to pismo Starosty [...] z [...] stycznia 2017 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U Nr 32 poz. 191) jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zgodnie z art. 34 Kodeksu cywilnego, w brzmieniu wówczas obowiązującym, w powiązaniu z art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj. z 1989 r. Dz. U. Nr 14, poz. 74) mieniem należącym do wyżej opisanych podmiotów były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się pod zarządem innych niż Państwo, państwowych osób prawnych. Wobec tego, że w niniejszym postępowaniu nie stwierdzono dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa 27 maja 1990 r. obciążona była prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo państwowych osób prawnych oraz aby podlegała wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i 12 ustawy z 10 maja 1990 r. Wojewoda uznał, że należała ona do podmiotów wyszczególnionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odwołanie od decyzji Wojewody złożył Z. K.. Rozpoznając sprawę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podzieliła w całości ustalenia i stanowisko organu I instancji. Wskazała, że orzeczenie rozstrzygające nabycie spornej działki przez Z. K. w drodze zasiedzenia z dniem [...] czerwca 2007 r. wiąże niewątpliwie sąd wieczystoksięgowy, ale nie wiąże organów, które nie rozstrzygają nabycia własności z dniem [...] czerwca 2007 r. w trybie zasiedzenia, lecz z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. na podstawie przepisów o komunalizacji, co wynika wprost z art 18 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Ustawa weszła w życie 27 maja 1990 r. Komisja podkreśliła, że ustalenie stanu prawnego na 27 maja 1990 r. nie wiąże się z ustaleniem stanu prawnego po wielu latach - na [...] czerwca 2007 r. Organ wskazał, że zarzuty odwołania wynikają najprawdopodobniej z obaw odwołującego, że sąd wieczystoksięgowy dokona wpisu prawa własności Gminy w miejsce Skarbu Państwa. Komisja podała, że odwołujący nie dostrzega, że aktualnie w księdze wieczystej nie jest wpisany Skarb Państwa, a decyzja komunalizacyjna ustala stan prawny (własność) nie obecnie, lecz na 27 maja 1990 r. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej złożył Z. K. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie art. 365 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że Gmina [...] nabyła własność nieruchomości i jest uprawnienia do dokonania wpisu własności w księdze wieczystej oraz dokonania zmian w ewidencji gruntów, pomimo iż [...] maja 2012 r. wydano prawomocne orzeczenie o stwierdzeniu nabycia tej nieruchomości przez zasiedzenie przez osobę fizyczną, - art. 105 §1 kpa, poprzez jego niezastosowanie i kontynuowanie postępowania administracyjnego pomimo przejścia własności nieruchomości na osobę trzecią i zaistnienia stanu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania Gmina [...] w piśmie procesowym z 11 lipca 2023 r. wniosła o oddalenie skargi. Wskazała m.in, że przedmiotowa działka stanowi drogę publiczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Zgodnie z jego treścią mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan prawny i faktyczny mienia ogólnonarodowego istniejący 27 maja 1990 r. Bezsporne jest, że opisana na wstępie nieruchomość w tym dniu stanowiła własność Skarbu Państwa (wpis w księdze wieczystej [...]). Kolejną kwestią niezbędną do wyjaśnienia przyczyn komunalizacji mienia na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. jest ustalenie, czy przedmiotowe mienie 27 maja 1990 r. należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Pojęcie "należenie" jest kategorią prawną. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Przy tym zgodnie z art. 24 ustawy z 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183, z późn. zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych; w razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Jak wykazało postępowanie dowodowe przedmiotowa nieruchomość nie była obciążona prawem zarządu lub użytkowania. Oznacza to, że należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały przeszkody do komunalizacji wynikające z przepisów art. 11 i art. 12 ustawy. Skarżący stał się właścicielem przedmiotowej działki na skutek zasiedzenia z dniem [...] czerwca 2007 r., a więc już po wejściu w życie ustawy z 10 maja 1990 r. Jak wyżej zaznaczono dla oceny prawidłowości nabycia z mocy prawa przez Gminę [...] 27 maja 1990 r. przedmiotowej działki należy wziąć pod uwagę jedynie stan prawny i faktyczny nieruchomości na ten dzień. Ziszczenie się przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej w dniu jej wejścia w życie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji w trybie art. 18 ust. 1 ustawy, niezależnie od tego, jakie czynności prawne zostały podjęte w stosunku do nieruchomości w okresie między wejściem w życie ustawy komunalizacyjnej, a wydaniem decyzji o stwierdzeniu nabycia mienia z mocy prawa. Utrata przez Skarb Państwa własności nieruchomości po 27 maja 1990 r. na skutek nabycia jej przez skarżącego w trybie zasiedzenia nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy. Zważyć należy, że komunalizacja z mocy prawa jest zdarzeniem prawnym o zasięgu ogólnokrajowym i ze zdarzeniem tym wiąże się wyznaczona przez ustawodawcę data - 27 maja 1990 r. W tej dacie nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, co nie jest kwestionowane przez strony. Natomiast nabycie przez skarżącego nieruchomości przez zasiedzenie po 17 latach od wejścia w życie ustawy nie może mieć żadnego wpływu na ocenę przesłanek komunalizacji - według stanu na 27 maja 1990 r. Skoro nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w tej dacie i spełnione były przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, to nie było żadnych przeszkód do wydania decyzji komunalizacyjnej. Chybiony jest więc zarzut dotyczący niezastosowania przez organy przepisu art. 105 § 1 kpa. Niezasadny jest także zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 356 k.p.c. Otóż organy nie kwestionowały postanowienia o zasiedzeniu, jak również tego, że skarżący z dniem [...] czerwca 2007 r. stał się właścicielem spornej działki. Nie kwestionowały także faktu, że postanowienie o zasiedzeniu było podstawą wpisu do księgi wieczystej skarżącego, jako właściciela. Jednakże w dacie istotnej dla komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r. skarżący nie był właścicielem nieruchomości. Nabycie [...] czerwca 2007 r. przez skarżącego prawa własności działki nie ma znaczenia dla komunalizacji z mocy prawa, która następowała z dniem 27 maja 1990 r. Jak podkreślono dla oceny przesłanek komunalizacji istotny jest stan prawny i faktyczny istniejący w powyższej dacie, a nie w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.