I SA/Wa 2299/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. B., decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji z [...] marca 2017 r. nr [...] w ten sposób, że zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 604,26 zł miesięcznie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent [...] decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...] przyznał A. B. zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej na okres od [...] lutego 2017 r. bezterminowo w kwocie 494,49 zł miesięcznie. Prezydent [...] decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] zmienił decyzję z [...] marca 2017 r. w ten sposób, że zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 604,26 zł miesięcznie. W pozostałej części pozostawiono decyzję bez zmian. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. B. kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji i wnosząc o przyznanie zasiłku w kwocie 645 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.) – dalej zwanej "ups". Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany przepisów prawa i zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. 1 października 2018 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358). Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a ustala się kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701 zł. Natomiast według § 1 pkt 2 lit. d ustala się maksymalną kwotę zasiłku stałego w wysokości 645 zł. Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ups zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że A. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi 96,74 zł. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 ups zasiłek stały w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa, niż 645 zł miesięcznie. W związku z tym ustalony dla A. B. zasiłek wynosi 604,26 zł. Jeżeli chodzi o zarzuty odwołania organ odwoławczy wskazał, że decyzja w sprawie przyznania zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno, co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż jego uzyskanie uzależnione jest jedynie od spełnienia wszystkich warunków wynikających z art. 37 ups. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję o przyznaniu zasiłku stałego na poziomie 604 zł, gdy zasiłek ten winien być podniesiony do kwoty 645 zł. Kolegium podało, że przy ustaleniu kwoty zasiłku stałego nastąpiło odliczenie od kryterium dochodowego (701 zł) dochodu skarżącego w wysokości 96,74 zł. Skarżący oświadczył, że żadnego dochodu nie posiadał. Odliczenie to jest mylące i skutkuje pomniejszeniem zasiłku stałego, który zgodnie z prawem powinien wynieść 645 zł. W sytuacji zdrowotnej skarżącego nawet tak niewielki wzrost ilościowy zasiłku jest ważny, ponieważ mimo refundacji leków musi on dokonywać zakupów uzupełniających, które nie są refundowane. Zaświadczenie lekarski załączone do skargi dokumentuje stan zdrowia skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało prezentowane w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zacząć należało od tego, że Prezydent [...] decyzją z [...] marca 2017 r. przyznał A. B. zasiłek stały w kwocie 494,49 zł miesięcznie od [...] lutego 2017 r., ponieważ wniosek o przyznanie zasiłku stałego wpłynął do organu [...] lutego 2017 r. Wówczas wysokość zasiłku stanowiła różnicę pomiędzy kwotą kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 634 zł, a uzyskanym dochodem. Z art. 37 ust. 2 pkt 1 ups (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania powyższej decyzji) wynikało bowiem, że zasiłek stały ustala się w wysokości - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie mogła być wyższa niż 604 zł miesięcznie. Maksymalna kwota zasiłku stałego wynikała wówczas z § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Jednak w trakcie pobierania przez skarżącego zasiłku stałego na podstawie decyzji z [...] marca 2017 r. nastąpiła zmiana przepisów prawa w zakresie dotyczącym kwoty kryterium dochodowego przypadającego na osobę samotnie gospodarującą i wysokości zasiłku stałego. Kwoty te uległy podwyższeniu. Z dniem 1 października 2018 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358). Z § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. d tego rozporządzenia wynika, że "nowe" kryterium dochodowe wynosi 701 zł, a "nowa" maksymalna wysokość zasiłku stałego wynosi 645 zł. W takiej sytuacji Prezydent [...] zobowiązany był do zmiany decyzji przyznającej skarżącemu wcześniej zasiłek stały w zakresie kwoty tego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 5 ups decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany przepisów prawa. W przepisie tym użyto zwrotu "zmienia się", a nie "można zmienić", jeżeli chodzi o przypadek zmiany przepisów prawa w trakcie realizacji wcześniej wydanej decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Skoro zatem w dacie wydania prze Prezydenta [...] ([...] października 2018 r.) decyzji zmieniającej wysokość kryterium dochodowego wynosiła 701 zł, a dochód skarżącego wynosił 96,74 zł (na który składała się kwota 85,39 zł – dodatek mieszkaniowy przyznany decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...]. oraz kwota 11,35 zł - dodatek energetyczny przyznany decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...]), to obliczona, zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 ups, kwota "nowego" zasiłku stałego (różnica między kryterium dochodowym, a dochodem, tj. 701 – 96,74) wyniosła 604,26 zł. Wobec tego organ I instancji prawidłowo dokonał zmiany w zakresie wysokości przyznanego A. B. zasiłku stałego, co słusznie zaakceptowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący oświadczył, że do końca 2018 r. otrzymywał dodatki w tej samej kwocie, co poprzednio. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że przyznane dodatki (mieszkaniowy i energetyczny) stanowiły od maja 2018 r. dochód skarżącego pomniejszający kwotę zasiłku stałego (645 zł). Zgodnie z art. 8 ust. 4 ups do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690); 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272). Z powyższego wynika, że przyznany skarżącemu dodatek mieszkaniowy i energetyczny, jako świadczenia socjalne o charakterze okresowym (a nie jednorazowym), stanowiły jego dochód, o który musiała być pomniejszona kwota zasiłku stałego. Wobec tego A. B. nie mógł otrzymać zasiłku stałego w kwocie maksymalnej 645 zł. Byłoby to możliwe, gdyby skarżący w dacie wydania decyzji organów obu instancji nie miał przyznanego dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Jeżeli natomiast chodzi o podnoszoną kwestię nieotrzymywania dodatków mieszkaniowego i energetycznego od stycznia 2019 r. Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie ta kwestia nie miała znaczenia dla oceny zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2018 r. i decyzji SKO w [...] z [...] listopada 2018 r. Sąd administracyjny, na skutek skargi A. B., dokonał bowiem kontroli legalności zaskarżonej tą skargą decyzji SKO w [...], biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy z daty jej wydania ([...] listopada 2018 r.). Podnoszone przez A. B. na rozprawie zmiany w zakresie jego sytuacji dochodowej, które nastąpiły w 2019 r. (brak dochodów z dodatków mieszkaniowego i energetycznego) nie dotyczą zatem niniejszej sprawy. Jeżeli jest, tak jak twierdzi A. B., że w jego w sytuacji dochodowej od 2019 r. nastąpiły zmiany (brak dochodów) i okoliczności te są znane organowi I instancji, to Prezydent [...] – zgodnie z art. 106 ust. 5 ups – winien zmiany te wziąć po uwagę i wydać decyzję zmieniającą swą decyzję z [...] października 2018 r. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ups decyzję administracyjną zmienia się, także w przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony. Gdyby okazało się, że skarżący od stycznia 2019 r. nie ma dochodów, to przysługiwałby mu zasiłek stały w maksymalnej wysokości 645 zł. Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez skarżącego zwiększonych wydatków na leki Sąd zwraca uwagę, że mechanizm przyznawania zasiłku stałego nie pozwala na zwiększenie kwoty tego świadczenia według uznania organu. Panują tu sztywne reguły. Art. 37 ups nakazuje organowi przyznanie świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym, a osiąganym dochodem (art. 37 ust. 2 pkt 1). Przepis ten wskazuje, że zasiłek stały nie może być niższy niż 30 zł (art. 37 ust. 3) i wyższy niż 645 zł, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 2 pkt 1). Jeżeli więc A. B. uważa, że kwota przyznanego zasiłku stałego nie wystarcza na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb bytowych, to ma prawo do wystąpienia o przyznanie innej formy pomocy pieniężnej, np. zasiłku celowego na zakup leków (art. 39 ust. 1 pkt 2 ups). Trzeba jednak wskazać, że w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia art. 39 ust. 1 i 2 ups nie określa sztywnych reguł (warunków) przyznania tej formy pomocy. Jeżeli chodzi o przyznanie tego rodzaju świadczenia organ pomocy społecznej dysponuje uznaniem administracyjnym (art. 39 ust. 1 ups nie posługuje się zwrotem "przyznaje się" ale "może być przyznany" zasiłek celowy). Wobec tego decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego zależy od swobodnego (ale nie dowolnego) uznania organu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.