I SA/Wa 2273/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 24 lipca 2023 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania E. J., decyzją z [...] września 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2023 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania E. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. S.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że wnioskiem z 30 czerwca 2023 r. E. J. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. S.. Do wniosku załączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2021 r., z którego wynika, że T. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, która to niezdolność istniała w chwili złożenia wniosku, tj. dnia 1 marca 2020 r. Z oświadczenia skarżącej z [...] czerwca 2023 r. wynika, że nigdzie nie pracuje ani nie prowadzi działalności gospodarczej ani rolniczej. Ostatnie zatrudnienie ustało w 2017 r. i łącznie przepracowała około 8 lat. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2023 r. wynika, że skarżąca pobiera od 30 stycznia 2016 r. rentę rodzinną, przyznaną jej na stałe po śmierci męża. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji z uwagi na wiek i przewlekłe schorzenia wieloukładowe. Ponadto nie ma innych osób, które mogłyby się opiekować T. S., jej mąż i syn nie żyją. Organ I instancji rozpoznając wniosek stwierdził, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium natomiast, z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego wynika, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Istotne jest, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przy czym zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Kolegium wskazało, że poza sporem jest, że skarżąca wspomaga matkę w codziennym funkcjonowaniu. Jednak z akt sprawy wynika, że przez większość życia była osobą bierną zawodowo i nie wykazała, że konieczność rezygnacji z zatrudnienia wynikała właśnie z konieczności opieki nad matką. Jak sama stwierdziła w złożonym przez siebie oświadczeniu za życia męża była na jego utrzymaniu, a po jego śmierci pobiera rentę rodzinną. Mając na uwadze całokształt podniesionych wyżej okoliczności, trudno uznać zdaniem Kolegium, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Chociaż Kolegium przyznało, że faktycznie matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, to jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia tylko ze względu na konieczność opieki nad matką. Wobec tego opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi zdaniem Kolegium. Brak jest bowiem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wskazało, że dodatkowo treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do świadczenia wymienionego w tym przepisie. Osoby mające ustalone prawo do renty rodzinnej "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do tego świadczenia, które to prawo jest dużo silniejsze (pewniejsze i stabilniejsze) od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym nie jest możliwe, zdaniem Kolegium, przyznanie świadczenia skarżącej z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skargę na decyzję Kolegium złożyła E. J. podnosząc, że chociaż ma niewielki okres ubezpieczenia, to była przez całe życie osobą aktywną. Posiadanie zaś prawa do świadczenia rentowego nie powinno wpływać na rozstrzygnięcie odnośnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. do protokołu rozprawy skarżąca oświadczyła, że jej matka jest osobą niesamodzielną, poruszającą się przy chodziku, ale wyłącznie przy jej asyście. Nie jest samodzielnie w stanie przejść do łazienki, wymaga wsparcia w czynnościach higienicznych. Nie jest w stanie także sama przygotować posiłku. Skarżąca podała, że pobiera rentę rodzinną po mężu w wysokości [...]zł netto oraz oświadczyła, że organ nie pouczał jej o możliwości zawieszenia prawa do renty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że decyzja organu I instancji jest wadliwa już tylko z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Sąd wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Dokonaną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., rozstrzygniętą w sposób wiążący, organy orzekające w sprawie wezmą pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem przez Sąd obu wydanych w sprawie decyzji. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości. Opiekun musi więc pozostawać w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2021 r., w którym wskazano, że trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, która istniała w dniu zgłoszenia wniosku, tj. 1 marca 2020 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono: stopień naruszenia sprawności organizmu, sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Uznanie osoby trwale niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15). Jak wyżej zaznaczono opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyroki NSA: z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad matką. Trzeba wskazać, że już z samych wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu 2 lipca 2023 r. wynika, że pracownik ten "Nie ma wątpliwości, że matka Klientki wymaga ciągłej opieki oraz że p. [...] ją sprawuje.". Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżąca sama świadczy opiekę, pomoc rzeczową i usługową na rzecz matki. Jest to całościowa opieka: w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, przygotowywania i podawania posiłków, umawiania i towarzyszenia w wizytach lekarskich, robienia zakupów spożywczych, odzieżowych. Dodatkowo na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. skarżąca oświadczyła, że matka jest osobą niesamodzielną, poruszającą się przy chodziku, ale wyłącznie przy jej asyście. Nie jest samodzielnie w stanie przejść do łazienki, wymaga wsparcia w czynnościach higienicznych. Nie jest w stanie także sama przygotować posiłku. W ocenie Sądu, ze względu na opisany wyżej stan zdrowia matki skarżącej i wiek 92 lata, wymaga ona stałej, całodobowej opieki i opiekę taką skarżąca sprawuje, co potwierdza lektura akt sprawy i ustalenia pracownika socjalnego. Niewątpliwe jest zatem, że ze względu na konieczność sprawowania osobistej, stałej i całodobowej opieki nad matką, skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Błędne jest więc stanowisko Kolegium stwierdzające, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Sądu, taki bezpośredni związek wynika z analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Oceniając bezpośredniość związku przyczynowo-skutkowego należy wziąć pod uwagę, że ze względu na stan zdrowia matki skarżącej i wiek 92 lata, jest jej niezbędna pomoc we wszelkich czynnościach koniecznych do życia. Trudno więc zarzucać skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia. W związku z tym, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zasługuje na akceptację argumentacja organu, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaną nad matką opieką. Kolegium wadliwie uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec tego Sąd uznał, że organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodzi tego, że skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Już tylko fakt niezdolności, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały podważyć organy orzekające w sprawie. To zaś świadczy o naruszeniu przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje ponadto, że przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez Kolegium stanowiła również kwestia pobierania przez skarżącą renty rodzinnej po mężu. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w brzmieniu z dnia wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Powołany przepis enumeratywnie wymienia sytuacje stanowiące przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc, jeśli strona wnosząca o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma ustalone prawo do emerytury lub renty lub renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (albo inne z wymienionych w przepisie), to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej nie przysługuje. Zdaniem Sądu, na tle wypracowanego dotąd orzecznictwa sądowego, dotyczącego sytuacji poboru emerytury i starania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających wybiórcze traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jak to ma miejsce w sytuacji skarżącej, której renta rodzinna po zmarłym mężu wynosi [...]zł netto. Inaczej mówiąc, prawo wyboru świadczenia korzystniejszego, w ocenie Sądu, powinno przysługiwać tak samo stronie, która pobiera emeryturę czy rentę, jak i stronie, która pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1887/22 wskazał, że "Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 K.p.a., a następnie, w zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 263/20 i I OSK 281/20, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1414/22).". Tak więc mając na uwadze, że według jednolitego stanowiska NSA, które skład orzekający w tej sprawie podziela, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, przy czym wybór taki może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, to organy orzekające w tej sprawie powinny były umożliwić stronie dokonanie wyboru i dopełnienie opisanego warunku, czego jednak nie uczyniły. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca o tej możliwości została pouczona przez organy orzekające w sprawie. Brak pouczenia o możliwości zawieszenia prawa do renty skarżąca potwierdziła na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. Wskazać tu należy na art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że skoro przepisy prawa umożliwiają skarżącej wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżąca mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Jak wynika z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Mając powyższe na uwadze, na organach administracji publicznej, w tym w szczególności na Samorządowym Kolegium Odwoławczym (ponieważ organ I instancji odmówił przyznania świadczenia wyłącznie ze względu na treść art. 17 ust. 1b ustawy), spoczywał wynikający z art. 79a § 1 kpa obowiązek poinformowania strony o konieczności rezygnacji z posiadanego prawa do renty rodzinnej po mężu w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien dodatkowo poinformować, że pobieranie emerytury stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 8 § 1 kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 kpa, jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1475/14). Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Powołany przepis art. 79a kpa ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu. Celem przepisu art. 79a § 1 kpa jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W ocenie Sądu w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a kpa obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty rodzinnej – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie konieczne było, przed wydaniem decyzji, wystosowania informacji, w trybie art. 79a § 1 kpa, jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, w tym w szczególności wskazanie, że przyznanie świadczenia może być uzależnione od wstrzymania wypłaty świadczeń rentowych oraz wezwania do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia rentowego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, orzec co do istoty sprawy. Jak wskazuje lektura akt w sprawie zaniechano poinformowania strony o przesłance negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji spowodowało wydaniem wadliwych decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracyjny uwzględni wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia wyroku, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.). Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd wskazuje, że wszystkie powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]).