I SA/Wa 2159/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Kamil Kowalewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr KOA/3187/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 czerwca 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 23 sierpnia 2022 r., nr KOA/3187/Sr/22 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (SKO /organ) po rozpoznaniu odwołania M. W. utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 30 maja 2022 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem – E. W. legitymującym się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2020 r. Decyzją z [...] czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec tego, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu wynika, iż skarżący zamieszkuje wraz z ojcem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z powodu niepełnosprawności ojca spowodowanej [...] ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki osoby drugiej. Pracownik socjalny ustalił, że stan ojca skarżącego jest zły i wymaga on stałej opieki polegającej na wykonywaniu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych. Pracownik socjalny ustalił także, że poza skarżącym nie ma innych osób w gospodarstwie domowym, które mogłyby sprawować opiekę nad ojcem skarżącego. Jak wynika z oświadczenia skarżącego od powrotu do Polski w październiku 2021 sprawował on opiekę nad ojcem, ale też podejmował prace dorywcze. Pogarszający się stan zdrowia ojca spowodował, że skarżący nie może pozostawić ojca bez opieki, co wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ I instancji ustalił także, że nie ma innych negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 przedmiotowej ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący. Wskazał, iż kryterium wieku powstania niepełnosprawności wobec osoby wymagającej nie powinno być brane pod uwagę przez organ I instancji. SKO po rozpoznaniu odwołania odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 marca 2022 r., sygn. III SA/Gd 1182/21 podkreśliło, że zgodnie z utrwalonym i najnowszym orzecznictwem sądów administracyjnych nie jest wystarczające ustalenie, iż wnioskodawca rzeczywiście nie podejmuje pracy zawodowej. Konieczne do należytego rozstrzygnięcia sprawy jest wskazanie związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną. Związek ten nie może być wywodzony wyłącznie z zakresu koniecznej opieki wynikającego z orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Organ odwoławczy nawiązując do ww. orzeczenia stwierdził, że w sposób jednoznaczny wynika z niego obowiązek po stronie organów administracji jednoznacznego ustalenia faktu niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę w praktyce wyłącznie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dalej stwierdził, że w aktach sprawy nie ma dowodów na to, że skarżący podejmował jakiekolwiek zatrudnienie za granicą poza jego własnym oświadczeniem. Skarżący nie wykazał również jakoby wykonywał on jakąkolwiek pracę dorywczą, w jakich okresach i w jakim zakresie. W ocenie organu odwoławczego nie można wnioskować, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki. Jednocześnie SKO nie podzieliło poglądu organu I instancji w kwestii daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wskazało, że sądy zgodnie przyjmują, że niemożność ustalenia okresu powstania niepełnosprawności u osoby nad którą wnioskodawca ma sprawować opiekę nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie organu powyższe pozostaje jednak bez znaczenia w związku z brakiem wykazania w niniejszej sprawie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia tj. rzeczywistej rezygnacji z zatrudnienia wiążącej się z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył M. W. (skarżący) zaskarżając ją w całości. zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: - naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022.615) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżący nie spełnił warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej, w sytuacji, gdy skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej na terenie [...] w dniu [...] grudnia 2021 i wrócił do Polski, aby osobiście sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Tym samym spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stypizowane w art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. 2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: - art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do przedstawienia dowodów potwierdzających zamknięcie przez skarżącego prowadzonej działalności gospodarczej na terenie [...]. Zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej na terenie [...] przez skarżącego było bezpośrednio związane z tym, że stan zdrowia ojca skarżącego znacznie się pogorszył i potrzebował on opieki skarżącego w codziennej egzystencji; - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wydania decyzji bez zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności bez ustalenia, czy skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej na terenie [...] w związku z podjęciem opieki nad swoim ojcem; - art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niezbadanie i niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; - art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego dowodu z oświadczenia skarżącego co do powrotu z pracy zza granicy do Polski w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym ojcem niezdolnym do samodzielnej egzystencji; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób ogólnikowy i lakoniczny, nie odpowiadający kryteriom wskazanego przepisu w szczególności bez wskazania i omówienia, jakie konkretnie przyczyny spowodowały odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2022 r., nr [...] oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 sierpnia 2022 r., nr KOA/3187/Sr/22 w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od organów zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po prawomocnym przywróceniu terminu do wniesienia skargi zważył, co następuje. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Przy czym orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 ust 21 pkt e ustawy o świadczeniach rodzinnych). Sąd podziela stanowisko organu, że art. 17 ust 1 pkt 1b ustawy nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia skarżącemu zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżący niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ojciec skarżącego – E. W. urodzony [...] kwietnia 1946 r. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] lutego 2020 r., został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 2019 r. Z zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] wynika, że od [...] grudnia 2021 r. skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Treść oświadczania złożonego przez skarżącego wskazuje, że powrócił do kraju z zagranicy do Polski w październiku 2021 r. W Polsce podejmował prace dorywcze, które zapewniały mu środki utrzymania. Wskazał, że pogarszający się stan ojca spowodował, że musiał zrezygnować z podejmowania prac dorywczych i podjąć opiekę nad ojcem. Słusznie wskazuje organ, że zgodnie z treścią powołanych na wstępie przepisów dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy jej niepodejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Zwrócić należy uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści skargi skarżący podnosił już w załączonym do wniosku oświadczeniu, ale także podczas wywiadu środowiskowego a następnie w odwołaniu i w skardze, że rezygnacja z pracy i brak podejmowania zatrudnienia wynikała z konieczności sprawowania opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem, którego stan zdrowia pogarszał się. Skarżący wskazał, że po powrocie do Polski zarejestrował się w Urzędzie pracy w celu poszukiwania pracy i podejmował pracę dorywcze. Jednakże pogarszający się stan zdrowia ojca uniemożliwił mu zatrudnienia a nawet podejmowanie tych prac dorywczych. Organ nie zbadał przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia uznając, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego wynika wyłącznie z jego oświadczenia i nie została poparta żadnymi dowodami. W ocenie Sądu wbrew stanowisku organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ocenę, że rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia była spowodowana koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. Z treści przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że stan zdrowia ojca skarżącego jest zły od kilku lat jednak w ostatnim okresie znacznie się pogorszył z uwagi na przebyty [...]. Ustalono, że ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki z uwagi m.in. na połowiczny niedowład, zaburzenia równowagi oraz zaburzenia mowy. Sąd zwraca uwagę, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Jak już wskazano materiał dowodowy dotychczas zgromadzony, na etapie wydawania decyzji przez organ pozwalał na ustalenie, że taką opiekę nad niepełnosprawnym ojcem sprawował skarżący. Niemniej w przypadku gdy organ miał jeszcze wątpliwości w tym zakresie winien przeprowadzić ponownie wywiad środowiskowy i ponownie precyzyjnie ustalić zakres opieki oraz ocenić nie tylko czy powodowała ona koniczność rezygnacji z zatrudnienia ale także czy uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską. Reasumując wskazać należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy w ocenie Sądu, organy dokonały błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego czym naruszyły art. 7,77 kpa, a w konsekwencji naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższa ocenę prawną a w szczególności, że powołany przepis zawiera dwie odrębne przesłanki uzasadniające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – rezygnację i niemożność podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, które powinny być przez organ zbadane i ponownie rozpatrzy wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 ppsa (pkt 2 wyroku.