I SA/Wa 2133/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. i J. P. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 255/12 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 8000 (osiem tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących A. P. i J. P. sumę pieniężną w wysokości po 1000 (tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz A. P. i J. P. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 29 września 2023 r. A. P. i J. P. (dalej jako skarżący) wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w wysokości 20.000 zł; 2) przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 15.000 zł; 3) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego - w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 255/12. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 29 marca 2011 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [....] i [...] hip. "Nieruchomość w mieście [...]" - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Z akt sprawy wynika, że odpis prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem i aktami administracyjnymi sprawy został doręczony Prezydentowi w dniu 30 października 2012r. (data prezentaty). Zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 30 grudnia 2012 r Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżących wezwania do niezwłocznego wykonania wyroku, organ nie wykonał tego wyroku - wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2403/13 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1.000 zł. Następnie Prezydent [...] decyzjami z 19.09.2014 r. i z 16.03.2015 r. - w wyniku częściowego rozpoznania wniosku z 29 marca 2011 r. - ustalił odszkodowanie za działkę nr [...] i nr [...] stanowiącą część dawnej nieruchomości ozn. hip. "Nieruchomość w mieście [...]" położonej przy ulicach [...] i [...] w [...]. Mając na względzie powyższe, nierozpoznany pozostał nadal wniosek o przyznanie odszkodowania za dawną nieruchomość hip. "Nieruchomość w mieście [...]" położoną w rejonie ulic [...] i [...] w [...] w odniesieniu do działek nr [...] oraz nr [...]. Ponieważ ww. wyrok Sądu nadal nie został wykonany, dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia: - 17 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1525/17 wymierzył Prezydentowi [....] grzywnę w wysokości 3.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po 500 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 29 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1438/18 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po 1.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2402/20 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 6.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po 1.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - 22 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2347/19 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 7.000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po 1.000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z 3 lipca 2023 r. skarżący wezwali organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SAB/Wa 255/12, a następnie w dniu 29 września 2023 r. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez organ tego wyroku. W uzasadnieniu skargi wskazali, że mimo upływu terminu do wydania decyzji, kolejnych kierowanych do organu wezwań do wykonania wyroku oraz pięciu wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wymierzających grzywnę - organ nadal nie zakończył postępowania, które toczy się od ponad 12 lat. Prezydent [...] od blisko 11 lat nie wykonuje prawomocnego wyroku sądu, co z perspektywy państwa prawa, gdzie przestrzeganie przepisów stanowi obowiązek nie tylko obywateli ale również władzy, jest sytuacją przynajmniej naganną. W związku z tym skarżący uznali, iż zostały spełnione wszelkie przesłanki do nałożenia na organ odpowiednio mobilizującej grzywny, zaś uporczywe i długotrwałe łamanie prawa przez organ zasługuje na wymierzenie grzywny w wysokości 20.000 zł. Wymierzenie sankcji w takiej wysokości uzasadnione jest faktem, że organ od kilku lat dysponuje kompletną dokumentacją, pozwalającą na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie pozostałych działek nr [...] oraz nr [....] - jednak z premedytacją nie podejmuje żadnych czynności. Dodali, że niewątpliwie brak wykonania wyroku WSA w niniejszej sprawie, ale też i w setkach innych spraw dotyczących nieruchomości [....], świadczy o braku poszanowania prawa przez Prezydenta [...], a taki stan rzeczy niewątpliwie podważa zaufanie obywateli do tego organu, jak też do samej władzy publicznej. Następnie podkreślili, że wymierzając grzywnę i sumę pieniężną oraz rozstrzygając w przedmiocie proporcji ich wymiaru należy mieć na względnie, iż wymierzenie grzywny jest znacznie mniej dotkliwe dla organu niż przyznanie skarżącym sumy pieniężnej. Zatem dopiero uwzględnienie żądania przyznania od organu sumy pieniężnej na ich rzecz - we wnioskowanej w skardze wysokości - może realnie wpłynąć na zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy oraz będzie stanowić swoiste zadośćuczynienie dla nich za naruszenia, jakich dopuścił się organ prowadząc niniejsze postępowanie, w szczególności za ignorowanie ich uzasadnionego interesu w załatwieniu tej sprawy. Dlatego też okoliczności uzasadniające przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej należy oceniać szeroko - biorąc pod uwagę nie tylko jej funkcję kompensacyjną, ale również stopień naruszenia prawa przez organ, jak i efektywność zastosowania tego środka, a więc wyrządzenie organowi określonej dolegliwości finansowej. Poza tym - w świetle braku zakończenia postępowania na dzień złożenia niniejszej skargi - przyznanie od organu sumy pieniężnej jest obecnie jak najbardziej zasadne, a wręcz konieczne, gdyż istnieje uzasadniona obawa, iż organ sprawy nadal nie załatwi. W związku z powyższym zasadne jest zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej przewidzianej w art 154 § 7 p.p.s.a. w wysokości po 15.000 zł - z nadzieją, iż zasądzona kwota podziała na organ dyscyplinująco oraz spełni adekwatną funkcję odszkodowawczą. Na okoliczność zasadności swoich roszczeń skarżący przywołali szereg orzeczeń wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny. Pismem z 6 listopada 2023 r. Prezydent [...] przekazał do Sądu skargę na bezczynność organu z 29 września 2023 r., zaś kolejnym pismem z 29 listopada 2023 r. poinformował Sąd, że rozpoznał już przedmiotowy wniosek i w dniu 17 listopada 2023 r. wydał decyzję o odmowie przyznania odszkodowania za działki nr [...] oraz nr [...] stanowiące część dawnej nieruchomości ozn. hip. "Nieruchomość w mieście [...]" położonej przy ulicach [...] i [...] w [...]. Na rozprawie w dniu 20 marca pełnomocnik Prezydenta [...] wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [....] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 255/12 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 29 marca 2011 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...] hip. "Nieruchomość w mieście [...]" - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 30 października 2012r. (data prezentaty) - zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 30 grudnia 2012 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż Prezydent [...] wykonał powyższe zobowiązanie i rozpoznał przedmiotowy wniosek - wydając w dniu 17 listopada 2023 r. decyzję o odmowie przyznania odszkodowania za działki nr [...] oraz nr [...] stanowiące część dawnej nieruchomości ozn. hip. "Nieruchomość w mieście [...]" położonej przy ulicach [...] i [...] w [....]. Jednakże decyzja ta została wydana już po wniesieniu skargi do Sądu pismem z 29 września 2022 r. (data prezentaty 4 października 2023 r). Powyższe powoduje, że aktualnie bezczynność Prezydenta w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, należy liczyć od momentu zwrotu mu akt przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po wydaniu wyroku z 22 czerwca 2022r. sygn. akt I SA/Wa 2347/19 tj. od 31 sierpnia 2022 r. do wydania decyzji z 17 listopada 2023 r. Zatem obecnie okres niewykonania wyroku Sądu z 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SAB/Wa 255/12 wynosi ponad 14 miesięcy. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 8.000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Określając wysokość grzywny Sąd wziął również pod uwagę fakt, iż Prezydent [...] rozpoznał już przedmiotowy wniosek i wydał decyzję merytoryczną kończąc prowadzone postępowania administracyjne - wykonując tym samym wyrok WSA w Warszawie z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SAB/Wa 255/12. Przy czym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie jest uprawniony do oceny prawidłowości wydanej decyzji - liczy się tylko sam fakt jej wydania, czyli spełnienia zobowiązania nałożonego na organ przez Sąd. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, gdyż - mimo wyroku Sądu stwierdzającego jego bezczynność w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie i mimo pięciu wyroków wymierzających mu grzywnę - zakończył on sprawę dopiero po upływie 14 miesięcy od daty zwrotu mu akt. Zgodnie z art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu. Niezależnie od tej funkcji przepis ten ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Sąd - uznając za słuszne żądanie skarżących przyznania na ich rzecz od Prezydenta [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania -uwzględnił wniosek skarżących w tym zakresie i przyznał im sumę pieniężną w wysokości po 1.000 zł na rzecz każdego z nich. Sąd stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy taka wysokości sumy pieniężnej stanowi wystarczające zadośćuczynienie dla skarżących za oczekiwanie na zakończenie sprawy i jej wysokość jest współmierna do okresu zaistniałej aktualnie zwłoki w wykonaniu wyroku z 29 sierpnia 2012 r. Przy czym Sąd uwzględnił również fakt, że organ w dniu 17 listopada 2023 r. wydał decyzję merytoryczną i zakończył tym samym postępowanie w sprawie, nie istnieje już zatem obawa, że "organ sprawy nadal nie załatwi" i nie ma potrzeby dyscyplinowania go do załatwienia sprawy poprzez przyznanie skarżącym sumy pieniężnej w wysokości po 15.000 zł. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 (w pkt 1 sentencji), na podstawie art. 154 § 2 (w pkt 2 sentencji), na podstawie art. 154 § 7 (w pkt 3 sentencji), orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.