I SA/Wa 2117/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Asesor WSA Marek Maliński Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 25 sierpnia 2023 r. nr KO - 844/4103/496/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 26 maja 2023 r. nr DŚR.4014.000763.2023 w przedmiocie odmowy przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem B.S. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: A. S. 28 marca 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem B.S. Prezydent Miasta P. decyzją z 26 maja 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie sporna pozostaje okoliczność sprawowania przez wnioskodawczynię rzeczywistej opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ podkreślił, że opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości wykluczając jednocześnie sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie. Zakres i rozmiar sprawowanej przez A. S. opieki nad niepełnosprawnym synem organ I instancji określił jako niewystarczający. Ponadto zdaniem organu brak jest również związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem przez A. S. zatrudnienia. A. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozpoznając sprawę przytoczyło przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), w tym art. 17 ust. 1 i podkreśliło że z treści ww. przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem na celu zrekompensować osobie - która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - utracony zarobek. Ważne jest ustalenie, że wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osoba sprawującą taką opiekę nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że syn wnioskodawczyni orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 19 maja 2023 r. został zaliczony do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność B. S. istnieje od 4 czerwca 2020 r., natomiast od 14 kwietnia 2023 r. został on zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (14 kwietnia 2023 r. B. S. ukończył 16 lat). Organ odwoławczy zaznaczył, że nie ulega wątpliwości, iż A. S. w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec swojego syna. Legitymowanie się przedmiotowym orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym osoby wymagającej opieki, jak również istnienie obowiązku alimentacyjnego matki wobec syna, nie budzą w niniejszej sprawie wątpliwości. Wątpliwości Kolegium budzi natomiast fakt sprawowania rzeczywistej opieki nad B. S. przez matkę A. S. oraz spełnienie przesłanki rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta P. decyzją z 20 marca 2023 r. nr DŚR.4014.000672.2023 uchylił w całości swoją decyzję z 12 lipca 2022 r. nr DŚR.4014.000836.2022 przyznającą A. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - synem B. S. W uzasadnieniu wskazano, że powodem takiego rozstrzygnięcia było przebywanie syna od 22 lutego 2023 r. w szpitalu gdzie, zgodnie z oświadczeniem A. S. z 2 marca 2023 r., nie sprawowała ona opieki nad synem. W dniu 28 marca do MOPS w P. wpłynął wniosek A. S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. W oświadczeniu załączonym do wniosku A. S. podała, że 24 marca 2023 r. syn wyszedł ze szpitala i matka sprawuje nad nim całodobową i osobistą opiekę. Jednocześnie wskazała, że zamieszkuje z synem pod adresem ul. [...] w P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przedstawiło szczegółowo zgromadzone w sprawie dokumenty, podejmowane czynności oraz ustalenia dokonane w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w tym dotyczące warunków mieszkaniowych rodziny, wzajemnych relacji między wnioskodawczynią i jej mężem, stanu zdrowia dziecka, podkreślając, że pracownik socjalny poddaje w wątpliwość właściwe sprawowanie opieki nad synem oraz sam fakt zamieszkiwania wnioskodawczyni w mieszkaniu przy ul. [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że zgromadzone w sprawie dokumenty takiej jak notatka urzędowa sporządzona przez kurator społeczną Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, a także składane przez skarżąca i jej męża oświadczenia stanowią dowód na konflikt pomiędzy rodzicami, który wydaje się istotniejszy niż kwestia sprawowania faktycznej i rzetelnej opieki nad synem. Sprzeczne informacje podawane przez odwołująca w kolejnych jej oświadczeniach, szczególnie te dotyczące jej miejsca zamieszkania oraz miejsca zamieszkania syna, świadczą o tym, iż nie jest ona osobą wiarygodną. Osobą wiarygodną nie jest również mąż wnioskodawczyni W. S. jako świadek w sprawie. Małżonkowie, a szczególnie W. S., postępowania dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego traktują jako przestrzeń do wzajemnych zarzutów, zapominając o dobru dziecka, natomiast treść oświadczeń składanych w postępowaniu zmienia się w zależności od tego, jaki efekt chcą uzyskać. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, oświadczenia małżonków zawarte w aktach sprawy nie stanowią wiarygodnych dowodów. Kolegium wskazało, że z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że B. S. cierpi na schizofrenię paranoidalną, oboje rodzice odmawiają przedstawienia pracownikom socjalnym karty leczenia syna. Syn nie realizuje obowiązku szkolnego w należyty sposób. B. S. jest w stanie samodzielnie dokonywać czynności higienicznych oraz związanych z jedzeniem, nie jest osobą leżącą. Wymaga opieki osoby drugiej. Jak wynika z akt sprawy małżonkowie S. są skonfliktowani. Konflikt ten trwa od wielu lat i dotyczy także kwestii opieki nad synem. Oboje rodzice mają ograniczone prawa rodzicielskie. Rodzina objęta została nadzorem kuratora ze względu na niewywiązywanie się z funkcji wychowawczych przez rodziców (treść notatki służbowej z 28 lutego 2023 r.) Istotnym w sprawie jest, że pracownik socjalny powziął informację od kurator społecznej sprawującej nadzór nad rodziną, iż trwa postępowanie dotyczące umieszczenia B. S. w pieczy zastępczej. Jak podano w treści wywiadu z 26 kwietnia 2023 r., sąd wydał postanowienie o umieszczeniu B. S. w pieczy zastępczej, sprawa była wówczas na etapie ustalenia palcówki dla chłopca. Odnosząc się do wątpliwości co do spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem przez A. S., Kolegium wskazało, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowano dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: 1) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym; 2) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W ocenie Kolegium wnioskodawczyni nie zalicza się do żadnej ze wskazanych grup. Zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie pracy, będące warunkiem koniecznym do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Świadczenie to jest przyznawane pod tym warunkiem, że zakres faktycznie realizowanych osobistych świadczeń opiekuńczych skutkuje koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał, że wnioskodawczyni ma 55 lat, jak wynika z treści wywiadu przeprowadzonego 26 kwietnia 2023r., nigdy nie pracowała i nie pracuje. Zgodnie z treścią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 19 maja 2023 r., niepełnosprawność B. S. istnieje od 4 czerwca 2020 r., natomiast od dnia 14 kwietnia 2023 r. został on zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zatem przyjąć, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, ponieważ, jak wynika z akt sprawy, nie pozostawała w zatrudnieniu ani nie wykonywała żadnej innej pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi również przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zakres i rozmiar sprawowanej przez odwołującą opieki nad synem jest niewystarczający, aby uznać ją za opiekę stałą lub długotrwałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy. Zarówno podczas wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego 8 marca 2023 r. oraz 26 kwietnia 2023 r., wnioskodawczyni nie chciała udzielić bardziej szczegółowych informacji dotyczących zakresu wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych, np. czy i jak często podaje synowi leki. Oboje rodzice odmawiają przedstawienia pracownikom socjalnym karty leczenia syna. Zdaniem organu odwoławczego A. S. nie zamieszkuje z synem na stałe, a sporadyczne odwiedziny czy zakupy, a nawet sporadyczne towarzyszenie w wizycie lekarskiej (wywiad z 26 kwietnia 2023 r.) nie stanowią opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Co więcej, jak podał organ I instancji, w domu pozostaje niepracujący ojciec dziecka. Rodzina objęta została nadzorem kuratora ze względu na niewywiązywanie się z funkcji wychowawczych przez rodziców (treść notatki służbowej z 28 lutego 2023 r.) oraz, jak podano w treści wywiadu środowiskowego, sąd wydał postanowienie o umieszczeniu B. S. w pieczy zastępczej. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie brak jest zatem związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad synem. A. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że jest ona wadliwa i krzywdząca. Skarżąca opisała szczegółowo stan zdrowia syna, okoliczności dotyczące poszukiwania pracy i niepodejmowania zatrudnienia oraz sytuację rodzinną podkreślając, że ustalenia organu są wadliwe i stronnicze. Sprawuje ona bowiem opiekę nad synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Organ odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ powołał się na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad synem. Ponadto wskazał, że także zakres i rozmiar sprawowanej przez matkę opieki nad nim jest niewystarczający dla uwzględnienia wniosku. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust.1 pkt. 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust.1 pkt. 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07. Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niezbędne zatem dla uzyskania świadczenia, jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno, a wręcz nie może być okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie administracyjne, w szczególności zgromadzone w aktach sprawy dokumenty oraz wywiad środowiskowy - wykazało, że w przypadku Skarżącej zakres wykonywanej opieki nie uprawniał jej do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Wynika bowiem z jego ustaleń, że B. S. ma obecnie 17 lat. Cierpi na schizofrenię paranoidalną. 19 maja 2023r. został zaliczony do grona osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki osoby trzeciej z uwagi na ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Samodzielnie je posiłki, wykonuje czynności toaletowe i związane z ubieraniem się, chodzi do szkoły. Obydwoje rodzice nie wywiązują się w sposób prawidłowy z ciążącego na nich obowiązku opieki nad chłopcem, mają ograniczoną władzę rodzicielską, objęci są nadzorem kuratora. Odmawiają przedstawienia dokumentacji lekarskiej syna. Matka pomieszkuje poza wspólnym miejscem zamieszkania, nie zajmuje się prawidłowo domem, który jest zaniedbany i brudny. Odmawia udzielenia podstawowych informacji odnośnie wykonywanych czynności opiekuńczych oraz związanych z podawaniem synowi leków. Nie jest nawet zorientowana gdzie znajduje się placówka gdzie syn był ostatnio hospitalizowany. Z oceny kuratora wynika, że matka nie sprawuje opieki nad B., obecnie trwa postępowanie dotyczące umieszczenia go w pieczy zastępczej. Taki stan rzeczy nie jest zatem przeszkodą dla Skarżącej do podjęcia pracy. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika także, że A. S. nie spełnia ponadto ustawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji z zatrudnienia. Skarżąca według własnego oświadczenia ma 56 lat, nigdy nie pracowała i nadal nie pracuje. Argumentuje powyższe stanem zdrowia syna i koniecznością opieki nad nim, czego jednakże nie potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Mając to na uwadze Sąd podzielił ustalenia i oceny dokonane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.