I SA/Wa 2111/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent stażysta Klaudia Wrońska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. M. i M. F. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 56/21 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A. M. i M. F. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W piśmie z 18 lipca 2022 r. A. M. i M. F. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 56/21. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania, w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, wniosku S. M. z 18 stycznia 1949 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy został doręczony Prezydentowi [...] w dniu 15 grudnia 2021 r. W przedmiotowej skardze skarżący wnieśli o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w wysokości stosownej do bezczynności organu przy rozpoznaniu wniosku z 18 stycznia 1949 r.; 2) przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 7000 zł na rzecz każdego ze skarżących; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 4) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że po wydaniu wyroku w dniu 5 sierpnia 2021 r. w sprawie I SAB/Wa 56/21 podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego. Przede wszystkim pozyskano opinię biegłego w postaci opracowania geodezyjnego nieruchomości, a pismem z 22 marca 2022 r. wystąpiono do Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Nadzoru Właścicielskiego Urzędu [...] o kompleksową informację dotyczącą zawartych umów i przeznaczenia nieruchomości. Odpowiedź otrzymano 17 sierpnia 2022 r. Tego też dnia wystosowano do stron zawiadomienie w trybie art. 10 kpa. Ponadto Prezydent wniósł o nierozpoznawanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego wskazuje na zasadność skargi w zakresie, w jakim zarzuca organowi niewykonanie prawomocnego wyroku Sądu z dnia 5 sierpnia 2021 r. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznał skargę na rozprawie w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) wobec niewyrażenia zgody przez organ na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do art. 154 § 6 ppsa, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Uwzględniając skargę sąd, w myśl art. 154 § 7 ppsa, może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 56/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku S. M. z [...] stycznia 1949 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności wraz z aktami sprawy wpłynął do organu 15 grudnia 2021 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem Sądu termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on bezskutecznie 14 kwietnia 2022 r. Pismem z 11 lipca 2022 r. skarżący wezwali organ do wykonania wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia wniesienia rozpoznawanej skargi organ wyroku nie wykonał. Jedyną odnotowaną w aktach sprawy czynnością organu jest zwrócenie się 22 marca 2022 r. do komórki organizacyjnej Urzędu [...], tj. Biura Spraw Dekretowych, o nadesłanie umów dzierżawy nieruchomości oraz zawiadomienie z 17 sierpnia 2022 r. wystosowane – po wniesieniu przedmiotowej skargi – do stron postępowania w trybie art. 10 kpa. Natomiast opracowanie geodezyjne, na które powołuje się organ w odpowiedzi na skargę zostało sporządzone [...] listopada 2021 r. przed doręczeniem organowi prawomocnego wyroku. Oznacza to, że przez prawie rok – licząc od 15 kwietnia 2022 r. do kiedy wyrok z dnia 5 sierpnia 2021 r. powinien być wykonany – organ pozostawał przy wykonywaniu powyższego wyroku w stanie bezczynności, która w tych okolicznościach przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, w tym przede wszystkim narusza w ten sposób przepisy art. 153 ppsa i art. 286 § 2 ppsa w zw. z art. 12 kpa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez niewykonywanie czynności albo wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Nie sposób bowiem usprawiedliwić tak znacznej, prawie rocznej, zwłoki w wykonaniu prawomocnego wyroku, skomplikowanym charakterem zawisłej przed nim sprawy administracyjnej czy niekompletnością materiału dowodowego. To z kolei czyni zasadnym wymierzenie organowi grzywny z tytułu niewykonania prawomocnego wyroku. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów – niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych – w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, że termin wyznaczony w wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. upłynął bezskutecznie 15 kwietnia 2022 r. Należy też zauważyć, że po otrzymaniu odpisu prawomocnego wyroku, aż do 17 sierpnia 2022 r. nie odnotowano żadnych czynności w sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu zasadne jest wymierzenie organowi grzywny w wysokości 2000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa, a także stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odnosząc się do wniosku o przyznanie od organu sumy pieniężnej Sąd wskazuje, że jak stanowi art. 154 § 7 ppsa, uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Nie ulega wątpliwości, że przyznanie sumy pieniężnej jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy pozostawiona została sądowi. Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, ten dodatkowy środek może być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba dyscyplinowania organu dodatkowym środkiem prawnym w postaci przyznania od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej. Ustawodawca w art. 154 § 7 ppsa posłużył się bowiem zwrotem "sąd może". Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania od organu sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Sąd nie stwierdził, aby organ celowo nie realizował obowiązków przewidzianych w przepisach prawa. W świetle wskazanych okoliczności Sąd nie znalazł podstaw do przyznania od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej i w związku z tym skargę w tym zakresie oddalił, na mocy art. 151 ppsa. Mając powyższe na uwadze Sąd wymierzył organowi grzywnę w kwocie 2000 złotych, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa stwierdził, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast na podstawie art. 151 ppsa Sąd oddalił skargę w zakresie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 4. sentencji wyroku składa się kwota 200,-zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480,-zł, ustalona na podstawie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).