I SA/Wa 2056/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 maja 2023 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, po rozpatrzeniu odwołania W. K., decyzją z 14 sierpnia 2023 r. nr KO-804/4103/469/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Płocka z 11 maja 2023 r. nr DŚR.4014.000746.2023 orzekającą o odmowie przyznania W.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M. K.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta Płocka, po rozpatrzeniu wniosku W. K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M. K., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem M. K.. Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2023 r. wynika bowiem, że M. K., urodzony [...] kwietnia 1975 r posiada znaczny stopień niepełnosprawności od dnia [...] listopada 2020 r., lecz nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazał wprawdzie, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jest to jednak wyrok zakresowy i nie stwierdził on utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest więc uchylenie art. 17b ust. 1b i jego brzmienie cały czas jest identyczne. Podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Nadal zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest m.in. od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, której w przypadku męża skarżącej nie da się ustalić. Z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżąca obecnie nie pracuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, który ma problemy z samodzielnym poruszaniem się. W związku z powyższym skarżąca realizuje osobiście wszelkie czynności związane z opieką nad małżonkiem, a zakres sprawowanej opieki wyklucza podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Mąż skarżącej wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby, a skarżąca jest jedyną osobą, która może opiekować się mężem, który wymaga pomocy i wsparcia w czynnościach dnia codziennego, tj.: przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych (myciu, ubieraniu się), porządkach domowych, robieniu zakupów, realizacji recept, umawianiu wizyt lekarskich. Z dołączonego do wniosku oświadczenia wynika, że skarżąca opiekę nad mężem sprawuje od 2020 r., a w ostatnim czasie stan zdrowia męża się pogorszył, jest po przebytym [...]. Zdaniem organu I instancji, zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwia wnioskodawczyni prowadzenie aktywności zawodowej i wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem, w ocenie organu I instancji, zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a wykonywaną opieką nad małżonkiem, bowiem w przypadku skarżącej brak jest również możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności jej sprawowania. W związku z tym organ I instancji stwierdził, że skarżąca spełnia jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednak, w ocenie organu, negatywną przesłankę przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem stanowi data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, a tej u męża wnioskodawczyni nie da się ustalić oraz pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki ze współmałżonkiem nieposiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji W. K. wniosła odwołanie. Kolegium rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - żona M. K., bowiem małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ciąży bowiem na nim obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 kro. Niezasadnie zatem organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Kolegium wyjaśniło, że powołany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich. Poza sporem pozostaje także spełnienie przesłanki dotyczącej sytuacji osoby wymagającej opieki, bowiem mąż skarżącej - jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2023 r. - został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2020 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że na podstawie powyższego orzeczenia nie da się ustalić, że niepełnosprawność męża odwołującej powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej jednak, wbrew stanowisku organu I instancji, stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, tj. 23 października 2014 r., nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w ocenie Kolegium zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, albowiem w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad mężem, a co za tym idzie nie został spełniony podstawowy wymóg przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle zebranego materiału dowodowego nie może budzić wątpliwości zdaniem Kolegium, że to nie w bezpośrednim związku z chorobą męża skarżąca zaprzestała zatrudnienia. W tym miejscu Kolegium uwzględniło, że skarżąca składa oświadczenia i zeznania o różnej treści zarówno w zakresie powodu zaprzestania zatrudnienia, jak i okresu początkowego choroby męża. Skarżąca w oświadczeniu z 18 grudnia 2020 r. (złożonego na potrzeby pierwszej sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem), podała: "(...) Ja pracowałam jako kosmetyczka, wybuch pandemii sprawił, że straciłam pracę, zatrudniłam się jako bezrobotna bez prawa do zasiłku". Z kolei w oświadczeniu z 29 grudnia 2021 r. (złożonego na potrzeby wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem po raz drugi) podała: "Sprawuję opiekę nad mężem M. K. odkąd trafił do szpitala tj. 2020 VIII, gdzie rozpoznano: [...] (...) W marcu 2020 r. w pracy gdzie pracował 20 lat - kierownik magazynu, został poproszony o zgodę na odejście za porozumieniem stron i się zgodził, powiedziano mu że to dla niego będzie korzystne. W kwietniu przeszedł [...] ponieważ dowiedział się od osób trzecich że podejrzewano go [...].". Przesłuchana w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym w dniu [...] lutego 2022 r. zeznała, że mąż był zatrudniony w [...] w [...] i jednocześnie prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu. Umowa o pracę została rozwiązana z mężem w marcu 2020 r., natomiast działalność gospodarczą mąż zawiesił w grudniu 2020 r. Zeznała również: "mąż zachorował w sierpniu 2020 r., miał wówczas zawroty głowy, zaczął chudnąć. Lekarz neurolog skierował go na oddział [...], gdzie stwierdzono [...]". Ponadto zeznała, że w dniu 1 kwietnia 2019 r. została zatrudniona w salonie fryzjersko-kosmetycznym, gdzie pracowała do 24 maja 2020 r. Salon został zamknięty z uwagi na pandemię koronawirusa. Natomiast podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 9 maja 2023 r. skarżąca podała, że mąż choruje od 2019 r., a ona była zmuszona zrezygnować z pracy ze względu na chorobę męża. W toku przesłuchania w dniu 11 lipca 2023 r. skarżąca zeznała, że mąż zaczął chorować w 2019 r., a nie w sierpniu 2020 r. - jak zeznała [...] lutego 2022 r. podczas przesłuchania jej w Kolegium. Wówczas zaczął chorować na nadciśnienie, przebywał w szpitalu przez 6 tygodni z uwagi na trudności w ustaleniu odpowiednich leków, ale udało się ustabilizować ciśnienie i dobrać właściwe leki. Odwołująca wskazała, że w sierpniu 2020 r. mąż ponownie trafił do szpitala z uwagi na wysokie ciśnienie i wówczas zdiagnozowano [...]. Zeznała także, że ostatnio pracowała od 1 kwietnia 2019 r. do 24 maja 2020 r. w salonie fryzjersko-kosmetycznym. Wówczas godziła opiekę z pracą zawodową. Odwołująca zeznała, że salon został wówczas zamknięty z uwagi na pandemię koronawirusa. Następnie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy, nie otrzymywała zasiłku dla bezrobotnych, nie otrzymywała także żadnych ofert pracy. Odwołująca zeznała, że wówczas poszukiwała pracy we własnym zakresie, zrobiła kurs zdobienia paznokci, ale nie podjęła zatrudnienia, bo trudno było jej znaleźć odpowiednią pracę z uwagi na ogólnie ciężką sytuację na rynku pracy. W ocenie Kolegium, skoro zatem stosunek pracy z odwołującą ustał w dniu 24 maja 2020 r., wobec zamknięcia salonu kosmetyczno-fryzjerskiego, w którym skarżąca była zatrudniona na niemalże pół roku przed stwierdzeniem u męża skarżącej znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od [...] listopada 2020 r., to trudno uznać, że zachodzi przypadek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem zwłaszcza, że skarżąca po zwolnieniu jej z salonu fryzjersko-kosmetycznego, nadal była zainteresowana podjęciem zatrudnienia, poszukiwała pracy we własnym zakresie, zrobiła kurs zdobienia paznokci. Wprawdzie skarżąca nie podjęła zatrudnienia, to jednak przyczyną tego stanu rzeczy nie była konieczność sprawowania opieki nad mężem, lecz - jak zeznała - trudności w znalezieniu odpowiedniej pracy z uwagi na ogólnie ciężką sytuację na rynku pracy. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, brak jest także podstaw do oceny, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia. Kolegium przy tym podało, że w żadnej mierze nie kwestionuje ani zdiagnozowanych u męża skarżącej chorób, ani nie podważa tego, że mąż skarżącej wymaga współudziału innych osób w zaspokajaniu swoich potrzeb życiowych, ani faktu zaangażowania się skarżącej w opiekę nad mężem, jednakże opieka przez nią sprawowana nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. W ocenie Kolegium znaczna część z opisanych przez skarżącą czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mężem wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wykonywanie czynności porządkowych w mieszkaniu, w którym zresztą mieszka także skarżąca, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie leków i mierzenie ciśnienia (trzy razy dziennie), pomaganie przy czynnościach higienicznych (kąpiel, toaleta), prowadzenie rehabilitacji manualnej (kolorowanki, puzzle) są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że mąż skarżącej po przebytym w lutym tego roku [...] nie ma problemów z komunikowaniem się, nie jest także osobą leżącą, która w sposób zupełny nie może samodzielnie funkcjonować. Skarżąca zeznała bowiem, że mąż nie ma [...], jest osobą chodzącą, zaś ona asekuruje męża przy schodzeniu po schodach, nie jest też pampersowany, tylko czasami po dializach używa pieluchomajtek. Nie można zatem uznać zdaniem Kolegium, by zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem męża nosił cechy opieki w rozumieniu w art. 17 ust. 1 ustawy. O konieczności sprawowania tak rozumianej opieki nie świadczą także wskazywane przez skarżącą przypadki konieczności pomocy mężowi w spożywaniu posiłków, gdy nie ma on apetytu i szybko się denerwuje oraz zniechęca i najchętniej nic by nie jadł, jak również potrzeba zawożenia męża na dializy. Mąż odwołującej może być bowiem, jak miało to miejsce wcześniej, wożony na dializy transportem medycznym, a w przypadku pogorszenia samopoczucia męża skarżąca mogłaby odbierać sama męża z dializ. Podobnie przygotowywanie i zakładanie aparatu wspomagającego leczenie bezdechu sennego męża nie wymaga zaprzestania aktywności zawodowej skarżącej, bowiem zasadniczo czynności zakładania aparatu dokonuje się przed snem. Zdaniem Kolegium, całokształt ustaleń faktycznych odnoszących się do zakresu czynności opiekuńczych nie uzasadnia uznania, że sprawowana przez skarżącą opieka przy mężu jest na tyle intensywna, że stanowi obiektywną przeszkodę dla podjęcia przez nią zatrudnienia lub innych form zarobkowania. Kolegium zaznaczyło, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Skarżąca ma ukończony kurs zdobienia paznokci, ma doświadczenie zawodowe jako kosmetyczka. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie zdaniem Kolegium, aby skarżąca założyła własną działalność gospodarczą i wykonywała usługi, w których mogłaby wykorzystać swoje wykształcenie zawodowe i nabyte doświadczenie w ustalonych przez siebie i dogodnych z punktu widzenia opieki nad mężem, godzinach pracy, ewentualnie podjęła zatrudnienie w ograniczonym zakresie - np. w wymiarze 1/8 etatu, tak jak świadczyła pracę przed wybuchem pandemii (świadectwo pracy z dnia 25 maja 2020 r.) zwłaszcza, że mąż skarżącej w godzinach od 11.00 do 16.00 przez 3 dni w tygodniu jest poza domem, gdyż przebywa w szpitalu na dializach. Mąż skarżącej wymaga opieki, która jednak nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Tak więc zdaniem Kolegium nie ma przeszkód w łączeniu przez odwołującą opieki nad mężem z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione przez odwołującą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad mężem. Sprawowana opieka nie wymaga od skarżącej ciągłego i stałego zaangażowania. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Skargę na decyzję Kolegium wniosła W. K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów wskazanej ustawy i przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez żonę nad niepełnosprawnym mężem w stopniu znacznym nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia i nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego poprzez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 kpa przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez żonę i realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia męża. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że decyzja organu I instancji jest wadliwa już tylko z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Sąd wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Dokonaną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., rozstrzygniętą w sposób wiążący, organy orzekające w sprawie wezmą pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem przez Sąd obu wydanych w sprawie decyzji. Również błędne jest stanowisko organu I instancji – które zasadnie spotkało się z uwagą krytyczną Kolegium – że wystąpiła druga negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, tj. mąż skarżącej pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium dokonało prawidłowej wykładni tego przepisu wyjaśniając, że znajduje on zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż współmałżonek - na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). Obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich. Faktem jest, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w przeszłości występowała rozbieżność, co do sposobu wykładni tego przepisu. Jednakże została ona ostatecznie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której w tezie drugiej jednoznacznie przyjęto, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).". Uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego ma ogólnie moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Nie musi to być opieka całodobowa. Taką opiekę mogą zapewnić tylko podmioty instytucjonalne, które pracują w ruchu ciągłym. Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje m.in. takie czynności usługowe jak: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, opieka higieniczna, opieka medyczna, niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, zapewnienie wyżywienia, utrzymanie czystości. Opiekun musi więc pozostawać w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który datuje się od [...] listopada 2020 r. Jak wynika z orzeczenia mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15). Jak wyżej zaznaczono opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyroki NSA: z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad mężem. Trzeba wskazać, że już z samych wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu [...] maja 2023 r. wynika, że ze względu na liczne schorzenia M. K., jego niepełnosprawność, znaczne ograniczenia w prawidłowym funkcjonowaniu i wykonywaniu codziennych czynności, żona sprawuje nad nim stałą, długotrwałą opiekę i przez całą dobę wykonuje czynności opiekuńcze w szerokim zakresie według potrzeb męża. Pracownik socjalny stwierdził, że konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem i towarzyszenia mu przy każdej czynności, uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, mąż skarżącej 3 marca 2023 r. miał [...] i od tego czasu ma niedowład lewej strony ciała i ma problemy z samodzielnym poruszaniem się. Mąż jest osobą leworęczną. W związku z tym wymaga stałej pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, przy ubieraniu, przy jedzeniu (żona go karmi), skarżąca podaje leki, dowozi na wizyty lekarskie i towarzyszy podczas tych wizyt, dowozi co drugi dzień na dializy, wykupuje leki, mierzy ciśnienie 3 razy dziennie. W porze nocnej zaś przygotowuje i zakłada mężowi aparat z uwagi na bezdech nocny męża. Skarżąca wykonuje również wszystkie czynności porządkowe w domu oraz robi zakupy. W ocenie Sądu, ze względu na opisany wyżej poważny stan zdrowia męża skarżącej, wymaga on stałej, całodobowej opieki i opiekę taką skarżąca sprawuje, co potwierdza lektura akt sprawy i ustalenia pracownika socjalnego. Niewątpliwe jest zatem, że ze względu na konieczność sprawowania osobistej, stałej i całodobowej opieki nad mężem, skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zakres opieki jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Błędne jest więc stanowisko Kolegium stwierdzające, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem Sądu, taki bezpośredni związek wynika z analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, co zresztą potwierdził organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z 11 maja 2023 r., w której stwierdził: "w ocenie organu I instancji zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a wykonywaną opieką nad małżonkiem bowiem w Pani przypadku brak jest również możliwości podjęcia zatrudnienia, z powodu konieczności jej sprawowania. Zatem, spełnia Pani jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.". Oceniając bezpośredniość związku przyczynowo-skutkowego należy wziąć pod uwagę, że ze względu na poważny stan zdrowia męża skarżącej, jest mu niezbędna pomoc we wszystkich czynnościach koniecznych do życia (nawet przy podawaniu posiłków). Trudno więc zarzucać skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia. Niewątpliwie nie jest ona w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasowym, ze względu na konieczność całodobowej opieki nad mężem. W związku z tym, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zasługuje na akceptację argumentacja organu, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaną nad mężem opieką. Kolegium wadliwie uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wobec tego Sąd uznał, że organ odwoławczy wadliwie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji skoro w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy dowodzi tego, że już w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca spełniała przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, w tym dotyczące niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały podważyć organy orzekające w sprawie. To zaś świadczy o naruszeniu przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy wynikających z zebranego materiału aktowego, w ocenie Sądu zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji wyda zatem decyzję stosowną do powyższej konkluzji Sądu. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 tej ustawy. Jednocześnie Sąd wskazuje, że wszystkie powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]).