I SA/Wa 2038/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.346.2021.PB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz [...] S.A. w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 3 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.346.2021.PB utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 13 października 2021 r. nr NWIV.752.4.2020 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w [...], obręb [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m², KW nr [...] oraz odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości oraz prawa własności linii kolejowej nr [...] [...] - [...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda Śląski decyzją z 13 października 2021 r., działając na podstawie m.in. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r. poz. 146 ze zm.), odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności ww. gruntu oraz odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości, a także prawa własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. [...] S.A. w [...] wniosły odwołanie od powyższej decyzji. Minister Rozwoju i Technologii rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ przytoczył treść art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i podkreślił, że powołany przepis określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a Spółka [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich. Organ zaznaczył, że z treści KW nr [...], prowadzonej dla działki nr [...] wynika, że przedmiotowa nieruchomości 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r. stanowiła własność osoby fizycznej – J. P. m.in. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1970 r. sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Powyższe potwierdził Starosta [...] w piśmie z 7 kwietnia 2021 r. W dniu 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła zatem własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., a tym samym spełniona została przesłanka wynikająca z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. Minister wskazał jednocześnie, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na przedmiotowej działce nr [...] znajduje się fragment linii kolejowej nr [...] relacji [...] - [...], co potwierdza wyciąg z ewidencji środków trwałych sporządzony według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. Z dołączonej do wniosku inicjującego postępowanie mapy ewidencyjnej wynika, że działka nr [...] jest jedynie częściowo zajęta pod linię kolejową - bez wskazanych granic tej linii kolejowej. Z pisma Burmistrza Miasta [...] z [...] sierpnia 2020 r. wynika ponadto, że działka nr [...] na dzień 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r. znajdowała się w części w pasie drogowym drogi publicznej - ul. [...], która została zaliczona do kategorii dróg gminnych na podstawie Uchwały nr 163/XXIV/87 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Częstochowie z 28 grudnia 1987 r. w sprawie zaliczenia do kategorii dróg lokalnych miejskich i dróg gminnych w województwie częstochowskim. Skoro zatem część działki nr [...] stanowiła 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r. drogę publiczną, a więc drogę zaliczoną na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.) do jednej z kategorii tych dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych (art. 1 ustawy) to nie mogła podlegać uwłaszczeniu jako grunt objęty prawami osób trzecich - zarządcy drogowego. Stosownie bowiem do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r., zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. Organ zaznaczył, że ewentualnemu uwłaszczeniu może podlegać jedynie geodezyjnie wyodrębniona część zajęta linią kolejową. W sprawie nie przedłożono jednak projektu podziału geodezyjnego przedmiotowej działki nr [...]. Tym samym - w ocenie organu - stwierdzenie nabycia przez [...] S.A. użytkowania wieczystego na gruncie ozn. jako działka nr [...] w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., w sposób oczywisty naruszałoby wynikający z art. 37a ust. 5 ustawy wymóg poszanowania praw osób trzecich, w tym przypadku prawa zarządcy drogi gminnej ul. [...] w [...] - Burmistrza Miasta [...]. Tym samym, wobec wystąpienia negatywnej przesłanki uwłaszczenia, tj. naruszenia praw osób trzecich, Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 13 października 2021 r. [...] S.A. w [...] wniosły skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżonej decyzji zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania, tj. a. art. 7 oraz art. 8 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 ad initio kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe poprzez odmowę stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa ex lege prawa własności oraz na rzecz Spółki [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z 30 listopada 2023 r. skierowano sprawę na termin rozprawy na dzień 30 stycznia 2024 r. W dniu 11 stycznia 2024 r. do Sądu wpłynął odpis skrócony aktu zgonu nadesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w [...], z którego wynika, że [...] listopada 2022 r. nastąpiła śmierć uczestniczki postępowania J. P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z 3 sierpnia 2023 r. skierowana została m.in. do J. P., która - jak wynika z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu zmarła [...] listopada 2022 r. Decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 3 sierpnia 2023 r. skierowana zatem została do osoby zmarłej. Tym samym - w ocenie Sądu - w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzja ta skierowana została do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zauważyć trzeba, że okoliczność śmierci wskazanej strony postępowania nie była znana organowi administracji publicznej w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Skierowanie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia do nieżyjącej osoby nie było więc zawinionym działaniem organu. Nie zmienia to jednak faktu, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wyżej wskazano wydana ona zostały w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydania nie miała już przymiotu strony. W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa). Mając zaś na uwadze, że wydana w sprawie decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowego aktu merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.