I SA/Wa 2019/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.73.2023.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 23 marca 2023 r. nr NWIV.752.156.2015; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego

Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 8 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.73.2023.KC po rozpatrzeniu odwołania Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 23 marca 2023 r. nr NWIV.752.156.2015 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], obręb [...], [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. 703 m², zapisana w KW nr [...] wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy Wojewoda Śląski decyzją z 23 marca 2023 r., działając na podstawie art. 34 i 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r. poz. 2542; dalej- "ustawa o komercjalizacji") oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. Nr 4, poz. 29), odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego opisanego wyżej gruntu wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Minister Rozwoju i Technologii rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 34 ustawy o komercjalizacji grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich. Stwierdzenie posiadania przez PKP S.A. gruntu Skarbu Państwa następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. Organ zaznaczył, że na podstawie treści KW nr [...] ustalone zostało, że nieruchomość ozn. jako działka nr [...] zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. stanowiła i obecnie stanowi własność Skarbu Państwa. Prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowego gruntu zostało ujawnione na podstawie dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. (Dz. U. R. P. Nr 25, poz. 151), na mocy którego przywrócono własność wpisaną dnia 14 sierpnia 1922 r. na podstawie Traktatu Wersalskiego z dnia 28 czerwca 1919 r. i ustawy sejmowej z dnia 14 lipca 1920 r. i z dnia 16 czerwca 1922 r. (wpisano dnia 11 marca 1946 r.) i przeniesiono z księgi wieczystej dawnej nr Tom IV Wykaz Liczba 87 [...]. Do wniosku z 8 października 2015 r. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu wnioskodawca - Polskie Koleje Państwowe S.A. załączyła wypis z rejestru gruntów dotyczący m.in. działki nr [...] z 29 lipca 2014 r. oraz wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy I i II znajdujących się na działkach nr [...] i nr [...], sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. obejmujący drogę kolejową naziemną jednotorową [...], nr inwentarzowy [...], rok budowy 1870. Ponadto do wniosku uwłaszczeniowego dołączono także m.in. oświadczenie z 8 października 2015 r. J. P. - Dyrektora Regionalnego ds. Ewidencji Nieruchomości i S. K. - Naczelnika Wydziału Geodezji i Regulacji Stanów Prawnych, że działki nr [...] i nr [...] zajęte są pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej wąskotorowej [...] – [...], w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789). W świetle powyższego organ stwierdził, że posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe gruntu Skarbu Państwa obejmującego działkę nr [...] zostało potwierdzone na podstawie dokumentu wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r., tj. wykazu z ewidencji środków trwałych znajdujących się na działce nr [...] sporządzonego wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., co oznacza, że spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy o komercjalizacji co do przedmiotowych działek. Jednakże w toku postępowania uwłaszczeniowego organ I instancji ustalił, że działka nr [...] zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i obecnie, w części stanowi drogę publiczną ul. [...]. Minister zaznaczył, że ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Prezydenta Miasta [...] z 26 lutego 2016 r. nr ANR.680.2.111.2015 wynika, że działka nr [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz na dzień sporządzenia pisma w całości znajduje się w pasie drogi publicznej powiatowej ul. [...] (poprzednio w pasie drogi wojewódzkiej). Ponadto ww. piśmie wskazano, że na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach białostockim, bielskim, ciechanowskim, częstochowskim, katowickim, kieleckim, krośnieńskim, łomżyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, poznańskim, przemyskim, siedleckim, sieradzkim, suwalskim, rzeszowskim, tarnowskim i zielonogórskim (Dz. U. z 1986 r. Nr 30, poz. 151 ze zm.) ul. [...] została zaliczona do kategorii drogi publicznej wojewódzkiej. Na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) ww. droga z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą powiatową, gdyż nie została wymieniona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071). Aktualnie ul. [...] w [...] stanowi pas drogi publicznej powiatowej nr [...] na podstawie uchwały nr 597/356/II/2006 Zarządu Województwa Śląskiego z 6 kwietnia 2006 r. w sprawie nadania numeracji dróg powiatowych. W ocenie Ministra mając na względzie, że działka nr [...] stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. drogę publiczną wojewódzką (aktualnie powiatową) - ul. [...], a więc drogę zaliczoną na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych do jednej z kategorii tych dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych [art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.)], to nie mogła ona pozostawać w wyłącznym posiadaniu Polskich Kolei Państwowych i nie mogła podlegać uwłaszczeniu jako grunt objęty prawem osób trzecich - zarządcy drogowego. Zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie z uwagi na fakt, że drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego, co wynika bezpośrednio z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych i znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Organ wskazał jednocześnie, ze na podstawie art. 22 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r., zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. Zarząd ten powstał z mocy prawa. Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 1990 r. sygn. III AZP 10/90 (publ. OSNC 1991/4/39) stwierdzając w jej uzasadnieniu, że przekazywanie w drodze decyzji administracyjnej gruntów lokalnych w zarząd okręgowym dyrekcjom dróg publicznych jest zbędne i niecelowe, skoro wcześniej już uzyskały one prawo do pełnienia tego zarządu mocą ustawy o drogach publicznych (...). Tym samym zdaniem Ministra, wobec braku podstaw do wydania przez organ wojewódzki decyzji uwłaszczeniowej w odniesieniu do obszaru stanowiącego w dniu 5 grudnia 1990 r. drogę publiczną, a zatem objętego z mocy prawa zarządem ówczesnych zarządców drogi, tj. gruntu ozn. jako działka nr [...] (droga publiczna wojewódzka, obecnie powiatowa), gdyż uwłaszczenie naruszałoby, istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r., prawa osób trzecich, tj. zarządcy drogi, należy uznać, że odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez PKP w Warszawie prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] jest uzasadniona. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, że zaskarżona decyzja została oparta jedynie o założenie, że przedmiotowy grunt ozn. jako działka nr [...] nie znajdował się w wyłącznym posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz że nabycie prawa użytkowania wieczystego naruszyłoby prawa osób trzecich, podczas gdy na potwierdzenie posiadania przez PKP gruntu przedłożono wykaz środków trwałych sporządzony na dzień 5 grudnia 1990 r., organ wskazał, że zarzut ten jest chybiony, a stanowisko skarżącej nie znajduje uzasadnienia ani w powołanych wyżej przepisach ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, ani w ugruntowanym stanowisku prezentowanym przez sądy administracyjne. W tej sytuacji skoro nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 34 ustawy o komercjalizacji Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 23 marca 2023 r. Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie wniosły skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wszystkie w związku z art. 96 ust. 2 i 3 w związku z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu przez organ dowodu w postaci mapy podziału nieruchomości, który stanowiłby załącznik do decyzji uwłaszczeniowej i przerzucenie tego obowiązku na stronę postępowania, a w konsekwencji przerzucenie na stronę odpowiedzialności za błędy proceduralne organu administracji państwowej i pozbawieniu stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz Spółki PKP S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody Śląskiego z 23 marca 2023 r. oraz rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zgodnie z jego treścią grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Ustalony przez organ stan prawny jest bezsporny. Z treści księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że 5 grudnia 1990 r. stanowiła ona własność Skarbu Państwa. Zatem została spełniona przesłanka własności państwowej. Ponadto nie jest kwestionowane, że działka ta była w dacie istotnej w sprawie oraz obecnie zajęta pod infrastrukturę kolejową. Natomiast w części stanowi drogę publiczną. Oznacza to, że co do części nieruchomości będącej w posiadaniu PKP spełnione zostały przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy o komercjalizacji. Sąd przy tym w pełni podziela argumentację organu, że nie ma możliwości uwłaszczenia PKP co do części nieruchomości, która stanowi drogę publiczną. Skoro w datach istotnych dla uwłaszczenia przedmiotowa działka była w posiadaniu zarówno PKP, jak również we władaniu zarządcy drogi publicznej, to koniecznym było dokładne wyjaśnienie - w jakiej części działka nr [...] była w posiadaniu PKP, a w jakiej części na działce tej była urządzona droga publiczna. W tym celu konieczne było przeprowadzenie postępowania w kierunku ustalenia tego zajęcia, w tym m.in. sporządzenia opracowania geodezyjnego przez uprawnionego geodetę, w oparciu o które zostanie w sposób niebudzący wątpliwości ustalone, w jakiej części działka była w wyłącznym posiadaniu PKP, a w jakiej części zajęta była pod drogę publiczną (por. wyrok NSA z 30 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1416/22). Zważyć należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organie ciąży obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Wyrażona w tym przepisie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ konieczność podejmowania wszelkich czynności, które temu służą. Organ z urzędu zobowiązany jest przeprowadzić dowody mające na celu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (por. NSA wyrok z 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84). Strona postępowania administracyjnego ma prawo liczyć na to, że organ podejmie wszystkie niezbędne czynności które będą służyły prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego (art. 8 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), w tym dopuści dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego (art. 75 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego mającego na celu określenie, która część spornej działki była zajęta pod linię kolejową i była w posiadaniu PKP, a która część stanowiła drogę publiczną. W konsekwencji organy naruszyły art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji oraz wyżej wskazane przepisy postępowania. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit. c) ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.