I SA/Wa 1987/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak Asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 30 sierpnia 2023 r., nr KO/5017/Sr/561/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – po rozpatrzeniu odwołania S. L. (dalej: "skarżący") od decyzji Prezydenta [...] (dalej: "organ I instancji") z 13 lipca 2023 r., nr XI-WSZ-SR/000662/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 5 października 2021 r. S. L. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad siostrą J. L. urodzoną [...] września 1947 r. Wniosek został złożony za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika. Do wniosku skarżący załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w W. z 9 września 2021 r., nr [...], na podstawie którego zaliczono siostrę skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 listopada 2018 r. zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Orzeczenie wydano do 9 września 2024 r. Ponadto, skarżący dołączył do wniosku decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z 6 maja 2019 r. o wznowieniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w wysokości – od 1 maja 2019 r. – brutto 931,17 zł. Z decyzji tej wynika, że renta ta przysługuje skarżącemu do 30 kwietnia 2022 r. Decyzją z 14 grudnia 2021 r., nr XI-WSZ-SR/001615/2021 Prezydent [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę wskazał to, że niepełnosprawność siostry nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku nauki w szkole – nie dało się tego ustalić na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności. Po drugie wątpliwości organu I instancji budził fakt, że niepełnosprawność powstała w 2018 r. a S. L. zakończył pracę z dniem 28 lutego 2020 r – co oznacza, że rezygnacja z zatrudniania pozostawała bez związku z koniecznością sprawowania opieki. Kolegium, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z 10 lutego 2022 r., nr KOC/97/Sr/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z 14 grudnia 2021 r. wskazując, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie mógł być przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad siostrą. Odnosząc się zaś do kolejnej przyczyny, z powodu zaistnienia której Prezydent [...] przyjął brak spełnienia przez S. L. przesłanek dla przyznania świadczenia, podzielił argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji co do braku zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną siostrą, a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku uwzględnienia skargi skarżącego, prawomocnym wyrokiem z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 624/22, uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że: "W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP." Sąd podzielił stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z dnia 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Oceniając sprawę Sąd stwierdził, że: "W sprawie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.'' Nadto Sąd podniósł, że "czym innym jest natomiast kwestia braku możliwości jednoczesnego uzyskiwania świadczenia z tytułu renty i świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie ugruntowane jest stanowisko orzecznicze z którego wynika, że nie ma podstaw prawnych do pobierania tych dwóch świadczeń jednocześnie, wystarczy jednak oświadczenie osoby uprawnionej o tym, że w razie uzyskania świadczenia zrezygnuje z wynagrodzenia czy renty. W tym wypadku organ w ogóle się tą kwestią nie zajmował błędnie przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia brak związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem pracy a datą powstanie niepełnosprawności." Sąd zalecił aby w ponownie prowadzonym postępowaniu "ustalono kwestie związane z rezygnacją z renty, jako warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego - tym bardziej, że przyznana wnioskującemu renta miała charakter terminowy." Pismem z 12 kwietnia 2023 r. organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia m.in.: zaświadczenia z ZUS dotyczącego okresu przyznania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; oświadczenia o rezygnacji z pobieranej renty ze wskazaniem daty od kiedy ta rezygnacja następuje w przypadku, gdyby skarżący zdecydował się zrezygnować z renty na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie z 28 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że "wnioskodawca pomimo, że stoi na stanowisku, że posiadanie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy powoduje brak konieczności zawieszenia przedmiotowego świadczenia to jednak wskazuje, że dokona takiego wyboru jedynie w momencie kiedy organ wskaże, że powyższe uprawnienie jest jedyną negatywną przesłanką uniemożliwiającą stronie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (...)." W piśmie z 2 czerwca 2023 r. organ I instancji poinformował skarżącego, że nadal nie złożył on oświadczenia dotyczącego rezygnacji z pobieranej renty wraz ze wskazaniem daty od kiedy ta rezygnacja nastąpiła, oraz nie dostarczył decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty (zawierającej datę wstrzymania renty). Powołaną na wstępie decyzją z 13 lipca 2023 r. Prezydent [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą wskazując na brak przedłożenia przez stronę żądanego oświadczenia. W ocenie organu I instancji zaistniała w sprawie przesłanka negatywna - określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący, wniósł ponownie odwołanie od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie ww. decyzją z 30 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż j. L. ma [...] lata i orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym (orzeczenie do 9 września 2024 r.), jest wdową, nie ma dzieci a jej rodzice nie żyją. Poza skarżącym nie ma osób mogących sprawować nad nią opiekę. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że dokonując oceny wniosku o świadczenie pielęgnacyjne - pod kątem zaistnienia ustawowej przesłanki jaką jest konieczność ustalenia wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez S. L. opieki nad niepełnosprawną siostrą a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem - związany jest wyrokiem WSA w Warszawie z 20 października 2022 r. Sąd stwierdził wówczas, że spełniona została przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską. Koniecznym zatem pozostało jedynie ustalenie czy w sprawie nadal zachodzi przesłanka negatywna, którą jest fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o czym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy. W ocenie Kolegium przesłanka ta występiła, a tym sam brak jest możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie WSA bowiem wskazał, że ugruntowane jest stanowisko orzecznicze, które nakazuje przyjęcie, że nie ma podstaw prawnych do pobierania dwóch świadczeń (świadczenia pielęgnacyjnego i renty) jednocześnie. Wystarczy jednak oświadczenie osoby uprawnionej o tym, że w razie uzyskania świadczenia zrezygnuje z wynagrodzenia czy renty. Jak wyjaśniło Kolegium, skarżący, zastępowany przez kwalifikowanego pełnomocnika, pomimo wezwania do przedłożenia stosownego oświadczenia – z obowiązku tego nie wywiązał się. W treści pisma z 28 kwietnia 2023 r. wskazał ponadto, że może jednocześnie pobierać oba te świadczenia, a ewentualnego wyboru dokona dopiero, gdy organ uzna fakt pobierania renty za jedyną przeszkodę w uzyskaniu wnioskowanego świadczenia. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kolegium z 30 sierpnia 2023 r. zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania skarżącego o uznaniu okoliczności pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy za negatywną przesłankę ustalenia jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w momencie spełnienia przez niego wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania skarżącego do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty, tym samym nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]. Ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 30 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z 13 lipca 2023 r. o odmowie przyznania S. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą J. L. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle natomiast art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury, renty (...). Rozpoznawana sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 624/22 uchylił wydane uprzednio decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w powołanym wyroku podkreślił, że organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie zważywszy, że skarżący dołączył do wniosku decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z 6 maja 2019 r. o wznowieniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Sąd stwierdził, że nie ma podstaw prawnych do pobierania tych dwóch świadczeń jednocześnie, co wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Mając jednak na uwadze ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd stwierdził, że wystarczy oświadczenie osoby uprawnionej o tym, że w razie uzyskania świadczenia zrezygnuje z renty. Sąd podkreślił, że kwestią tą organ nie zajmował się błędnie przyjmując, że podstawę rozstrzygnięcia stanowi brak związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem pracy a datą powstanie niepełnosprawności. W konsekwencji, Sąd zalecił aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustalił kwestie związane z rezygnacją z renty, jako warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie konieczne było zatem uwzględnienie oceny prawnej zawartej w tym wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ I instancji w sytuacji braku informacji od skarżącego (reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika) co do rezygnacji z pobieranej renty wraz ze wskazaniem daty od kiedy ta rezygnacja nastąpiła oraz braku decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty (zawierającej datę wstrzymania renty) – zasadnie odmówił przyznania jemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium słusznie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Podkreślić bowiem należy, że pismo organu I instancji z 2 czerwca 2023 r. wskazujące, że skarżący nadal (pomimo wezwania organu) nie przedłożył wymaganych informacji i dokumentów zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego w dniu 7 czerwca 2023 r. W piśmie tym organ poinformował pełnomocnika skarżącego, że niespełnienie wymagań wskazanych w niniejszym piśmie skutkować będzie wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Organ zakreślił stronie termin 14 dni. Termin ten upłynął w dniu 21 czerwca 2013 r. W konsekwencji, Prezydent [...] - wobec nieprzedłożenia żądanych informacji i dokumentów - wydał w dniu 13 lipca decyzję o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.