I SA/Wa 1986/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 marca 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L.K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

L.K. pismem dnia [...] listopada 2016 r. (data stempla pocztowego) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 23 grudnia 2016 r. , pismem z dnia 11 stycznia 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczeniu wpisu sądowego w wysokości 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobieraniu wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący uiścił przedmiotowy wpis w terminie. L.K. pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednocześnie dołączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, obowiązujący w sprawach cywilnych przed sądem powszechnymi. W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r., pismem z dnia [...] lutego 2017 r. przesłano L.K. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, obowiązujący w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, celem jego wypełnienia, podpisania i odesłania do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. L.K. pismem z dnia [...] marca 2017 r. (data stempla biura podawczego) złożył wniosek na obowiązującym formularzu o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] netto miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że z uzyskiwanego dochodu ponosi miesięcznie zobowiązania stałe, tj. czynsz w wysokości [...], energię elektryczną w wysokości [...], zakup leków – [...], zakup żywności – [...], zakup środków czystości i kosmetyków – [...]. Łącznie miesięcznie wydatki wnioskodawcy wynoszą ok. [...]. Wnioskodawca podał, że z uwagi na zużycie sprzętu AGD (pralka, lodówka) i RTV (telewizor) musi dokonać zakupu nowego sprzętu. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] o wartości około [...] oraz oszczędności pieniężne w wysokości [...]. Innych nieruchomości, wierzytelności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] wnioskodawca oświadczył, że nie posiada. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. odmówił L.K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie można go uznać za osobę ubogą . Wnioskodawca posiada bowiem stały dochód miesięczny uzyskiwany z tytułu emerytury, z którego zaspokaja swoje potrzeby życiowe, w tym mieszkaniowe, żywieniowe, związane z zakupem lekarstw. Ponadto pomimo ponoszonych niezbędnych wydatków posiada zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości [...]. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że podnoszone przez wnioskodawcę wydatki są kosztami ponoszonymi przez większość obywateli, a zatem nie mogą być traktowane w sposób specjalny. Uznano zatem, że ze zgromadzonych oszczędności pieniężnych wnioskodawca jest w stanie samodzielnie ponieść ewentualne przyszłe koszty sądowe samodzielnie, jak również koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, a stały miesięczny dochód jaki uzyskuje z tytułu emerytury zapewnia mu środki na bieżące utrzymanie siebie oraz mieszkania, ponoszenie opłat czy zakup lekarstw. L.K. pismem z dnia [...] marca 2017 r. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a, zgodnie z którego treścią, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., a więc także od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy lub umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, że wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] netto miesięcznie, a więc jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należało podtrzymać stanowisko starszego referendarza sądowego, który uznał, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z tego względu wydane przezeń postanowienie uznać należało za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Stąd jedynie dodania wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie przytoczonego powyżej art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).