I SA/Wa 1925/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2026 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/25 wydanego w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 26 września 2025 r. nr DO-II.7610.135.2025JF w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/25; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Minister Finansów i Gospodarki, po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie, decyzją z 26 września 2025 r. nr DO-II.7610.135.2025.JF utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 27 sierpnia 2025 r. nr NW/IV/77200/168/3/06 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. 1370 m2 - Kw nr [...]. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda Śląski, działając podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2024 r. poz. 561 ze zm.) - dalej zwanej "ustawą", decyzją z 27 sierpnia 2025 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez skarżącą Spółkę prawa użytkowania wieczystego wyżej opisanego gruntu. Pismem z 8 września 2025 r. PKP S.A. złożyła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wskazując, że organ wojewódzki błędnie uznał, że w niniejszej sprawie 5 grudnia 1990 r. jak i 27 października 2000 r. przedmiotowy grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa. Po rozpatrzeniu odwołania oraz zbadaniu akt sprawy Minister przywołał treść art. 34 ustawy i wskazał, że nieruchomości będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których spółka nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Minister podkreślił, że nabycie wyżej wskazanych praw nie może naruszać praw osób trzecich. Odnosząc się do stanu własnościowego przedmiotowego gruntu Minister wskazał, że 5 grudnia 1990 r. prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] przysługiwało Gminie Miasto [...]. Taki stan prawny wynika z decyzji komunalizacyjnej Wojewody Śląskiego z 15 lipca 2025 r. nr NWXVa.7532.507.2025 stwierdzającej, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U Nr 32, poz. 191 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą komunalizacyjną", nabycie przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1370 ha. Decyzja komunalizacyjna była podstawą wpisu w dziale II Kw nr [...] prawa własności Gminy Miasto [...] do działki nr [...]. Minister uznał zatem, że skoro przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. to organ odwoławczy obowiązany był utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Spółka PKP S.A. pismem z 27 października 2025 r. zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Finansów i Gospodarki z 26 września 2025 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 oraz art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 ab initio kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2) prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz PKP S.A. z dniem 27 października 2000 r. z mocy prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody Śląskiego z 27 sierpnia 2025 r. oraz o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej; 2) zasądzenie od organu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów i Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/25 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie. Od tego wyroku Polskie Koleje Państwowe S.A w Warszawie wniosły skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Obecna na rozprawie pełnomocnik Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie r.pr. A. S. poparła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie treścią art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/25, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa. Z akt sprawy wynika bowiem, że o terminie rozprawy wyznaczonej na 29 stycznia 2026 r. nie został zawiadomiony Minister Finansów i Gospodarki i przez to organ, którego decyzję zaskarżono został pozbawiony możności obrony swych praw. Pozbawienie strony postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony jej praw obligowało Sąd do uchylenia, w ramach tzw. autokontroli, wyroku WSA w Warszawie z 29 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/25 i przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd uznał, że wniesiona skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Zgodnie z 34 ust. 1 ustawy uwłaszczeniu z mocy prawa podlegają grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co oznacza, że oprócz posiadania przez PKP, (5 grudnia 1990 r.) grunt musiał być własnością Skarbu Państwa w dacie wyjścia w życie ustawy, tj. 27 października 2000 r. Za niedopuszczalne należałoby bowiem uznać usankcjonowanie z mocą wsteczną posiadania PKP poprzez uwłaszczenie w dniu wejścia w życie ustawy, na gruntach innych niż będących własnością Skarbu Państwa, zwłaszcza, że uwłaszczenie odbywa się nieodpłatnie (ust. 2 i ust. 3) oraz nie może naruszać praw osób trzecich (ust. 4). Podkreślić przy tym trzeba, że wymienione w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości uwłaszczenia na podstawie art. 34 ustawy. Trafnie wskazał Minister, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek wynikających z art. 34 ustawy bowiem sporna nieruchomość (działka nr [...], według stanu na 27 października 2000 r. (data wejścia w życie ustawy), nie stanowiła własności Skarbu Państwa. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość, na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Śląskiego z 15 lipca 2025 r. została z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. skomunalizowana na rzecz Gminy Miasta [...]. Poza sporem pozostaje, że decyzja ta jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym, co znajduje odzwierciedlenie we wpisie z 5 września 2025 r. w dziale II Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...]. Trzeba wskazać, że decyzja Wojewody Śląskiego z 15 lipca 2025 r. została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z wyżej wskazanych przyczyn Sąd uznał, że organy prawidłowo oceniły stan prawny spornego gruntu w odniesieniu do przesłanki własnościowej wynikającej z art. 34 ust. 1 ustawy. Nie doszło zatem, wbrew zarzutom skargi, do naruszenia tego przepisu. Organ przeprowadził postępowanie, stosując się do zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Dokonał też trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa. Skarżący zarzucając naruszenie przepisów postępowania, poza powołaniem ich treści, nie wskazuje na czym naruszenia te miałyby polegać, w tym jakie inne dowody organ miałby przeprowadzić i jakie czynności podjąć. Jak wyżej zaznaczono brak tytułu własności Skarbu Państwa na datę istotną w sprawie uwłaszczeniowej czyniło niemożliwym nabycie przez PKP prawa użytkowania wieczystego do spornego gruntu na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 179a w zw. z art. 182 § 2 pkt 5 ppsa, w pkt 2 wyroku na podstawie art. 151 ppsa, w pkt 3 wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118).