I SA/Wa 1891/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 lipca 2023 r. nr KOC/3841/Op/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z 11 maja 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił A.R. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na doładowania karty miejskiej na potrzeby przejazdów komunikacją. W uzasadnieniu organ wskazał na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wskazując, że pomoc społeczna ma służyć wsparciem dla osób potrzebujących, nie ma zaś pełnić funkcji zaspokajania wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawców, zaś rozpatrzenie wniosku strony odbyło się nie tylko biorąc pod uwagę potrzeby zainteresowanego ale również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Organ podał konkretne kwoty jakie ma do dyspozycji na miesiąc maj 2023 r. i wskazał, iż średnia wysokość świadczenia udzielanego przez ośrodek to 96 zł na osobę. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący nie pracuje, zamieszkuje lokal komunalny z oddzielną kuchnią i łazienką oraz uzyskuje dochód w postaci zasiłku stałego w kwocie 719 zł miesięcznie. Organ wskazał również, że 18 kwietnia 2023 r. skarżący odebrał w kasie ośrodka łączną kwotę 5800 zł, z czego według oświadczenia rozdysponował 3500 zł na zaciągnięte długi. W ocenie organu pozostała kwota pozwalała na etapie wydania decyzji na zaspokojenie potrzeb w zakresie zakupu biletu komunikacji miejskiej. W przypisanym ustawą terminie skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzją z 12 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponadto Kolegium wskazało, że pomoc społeczna według art. 3 ust. 1 ustawy jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organ odwoławczy podał, że w sprawie przyznania bądź nie zasiłku celowego ale również specjalnego zasiłku celowego organy korzystają z instytucji uznania administracyjnego. Kolegium podniosło przy tym, iż w tym znaczeniu należy ocenić, czy organ nie przekroczył granic tejże instytucji, w szczególności poprzez lakoniczne uzasadnienie podjęcia takiej, a nie innej decyzji. W ocenie Kolegium organ I instancji nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego. W sposób wszechstronny rozpatrzył sytuację w jakiej znalazł się skarżący i podjął decyzję o odmowie przyznania świadczenia. Kolegium podkreśliło, iż z akt sprawy wynika, że skarżący pozostaje pod stałą opieką organu, który systematycznie udziela pomocy w formie zasiłku stałego. Kolegium odniosło się do wywodów odwołania, w których skarżący wskazał na swoją sytuację życiową. Zdaniem Kolegium, pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodu nawet wobec najbardziej potrzebujących osób. Wywody odwołania wskazują natomiast jednoznacznie, iż zainteresowany właśnie takiej, regularnej i stałej pomocy oczekuje. Co więcej, pomoc ta ma pokrywać de facto wszystkie potrzeby skarżącego w pełnym zakresie. Ponadto Kolegium wskazało, iż w kontekście potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej nie sposób uznać, iż co do zasady zakup biletów okresowych komunikacji miejskiej należy do niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu ustawy. Z akt sprawy nie wynika również w żaden sposób aby w sytuacji skarżącego bilet taki był absolutnie niezbędny, tym bardziej w sytuacji, w której na chwilę wydania decyzji skarżący miał możliwość zakupu biletu we własnym zakresie. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie pismem z 26 sierpnia 2023 r. A. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze wskazał, że nie zgadza się w całości z zaskarżoną decyzją. Podniósł, że zakup biletu miesięcznego umożliwiłby mu swobodne korzystanie ze środków transportu publicznego. Jednocześnie wskazał, że został nienależycie potraktowany przez pracowników organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają ani norm prawa materialnego, ani przepisów postępowania, ani też nie przekraczają granic uznania administracyjnego, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że chociaż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 ustawy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej, np. z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy czy z orzeczonymi przeciwwskazaniami do wykonywania określonego rodzaju pracy w związku z ustalonym stopniem niepełnosprawności, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. W wyroku z 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o zabezpieczenie swojej egzystencji. Trzeba wskazać, że orzeczony na rzecz skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności, sam w sobie, nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez osobę legitymującą się tego rodzaju orzeczeniem w warunkach tzw. pracy chronionej lub na przystosowanym przez pracodawcę stanowisku pracy uwzględniającym potrzeby osoby niepełnosprawnej (art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – Dz.U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.). Sąd podkreśla, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w powołanym art. 39 ust. 1 ustawy, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres stale udzielanej mu ze środków publicznych pomocy. Mając na uwadze powyższe, należy przychylić się do argumentacji Kolegium, zgodnie z którą nie sposób uznać, iż - co do zasady - zakup biletów okresowych komunikacji miejskiej należy do niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu ustawy. Zdaniem Sądu zarówno organ I jak i II instancji dokonały słusznej oceny sytuacji życiowej skarżącego, nie uznając pomocy finansowej na opłacenie zakupu karty miejskiej jako niezbędnej potrzeby życiowej, w konsekwencji odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia na zakup ww. biletu komunikacji miejskiej. Z powyższych względów Sąd uznał odmowę przyznania zasiłku celowego za zgodną z prawem i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.