I SA/Wa 1876/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA - Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od pkt II postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1876/17 w sprawie ze skargi B. K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy pkt II postanowienia Starszego referendarza sądowego.

B. K. (Skarżąca) wnioskiem z 23 kwietnia 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jej skargi na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. W nadesłanym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Podała również, że oprócz mieszkania o powierzchni [...] m² o wartości około [...] zł nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości rolnej i innych nieruchomości, oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżąca wskazała, że stałe zobowiązania i wydatki miesięczne obejmują opłatę za mieszkanie w wysokości [...] zł, energię elektryczną w wysokości [...] zł, wodę i wywóz śmieci w wysokości [...] zł, zakup lekarstw [...] zł, telefon [...] zł, opłatę telewizyjną [...] zł, zakup opału do pieca [...] zł, co łącznie stanowi kwotę w wysokości [...] zł. Pozostałą kwotę w wysokości ok. [...] – [...] zł Skarżąca przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego własne oraz męża. Do wniosku Skarżąca dołączyła dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia (skierowanie do szpitala) oraz potwierdzające wysokość ponoszonych przez nią wydatków (faktury, polecenia przelewu, itp.). Postanowieniem z 18 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1876/17, Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w pkt I przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz w pkt II odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazał, że w sprawie zaistniały jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Oceniając sytuację finansową Skarżącej uznał, że przy wysokości środków finansowych jakimi dysponuje wraz z mężem oraz ponoszonych wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania, leczeniem oraz bieżącymi potrzebami życia codziennego nie jest ona w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, gdyż przekracza to jej obecne możliwości finansowe. Z tego względu, przyznano Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez przyznanie adwokata z urzędu. Jednocześnie Starszy referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa Skarżącej nie jest na tyle trudna, by nie była ona w stanie ponieść kosztów związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. W konsekwencji Starszy referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Od pkt II zapadłego w sprawie postanowienia Starszego referendarza sądowego Skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że stać ją na poniesienie opłat sądowych. Zdaniem Skarżącej ze złożonych przez nią dokumentów wyraźnie wynika, że nie ma wolnych środków pieniężnych, aby ponosić jakiekolwiek opłaty. Wobec powyższego wniosła o zmianę ww. postanowienia w zaskarżonej części i zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych lub o uchylenie zaskarżonego punktu postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że w sposób wiarygodny przedstawiła swoje wydatki, które są wydatkami koniecznymi. Zaznaczyła, iż żyje bardzo skromnie na niskim poziomie, nie pracuje, a jedynym dochodem jest renta męża, a jej sytuacja majątkowa jest wprost tragiczna. Wskazała również, że ze względu na jej wiek oraz jej męża musza ponosić koszty leczenia, których nie da się dokładnie określić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zatem występując o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, Starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że Skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika bowiem, iż Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania, w tym kosztów pełnomocnika z wyboru, przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe – co w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma miejsca. Choć Sąd rozumie trudną sytuację życiową, w której znalazła się Skarżąca, to zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie Skarżącej przyznane zostało prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym przyznanie adwokata z urzędu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.