I SA/Wa 1840/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 14 lipca 2023 r. nr DO-II.7610.101.2023.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr NWIV.752.153.2013; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 14 lipca 2023 r. nr DO-II.7610.101.2023AK, Minister Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") - po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: spółka PKP", "skarżąca") - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda", organ I instancji") z 26 kwietnia 2023 r., nr NWIV.752.153.2013. Decyzja Ministra została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Wojewoda Śląski - działając na podstawie art. 37a i art. 37b ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r., poz. 2542, dalej: "ustawa o komercjalizacji") - ww. decyzją z 26 kwietnia 2023 r., odmówił stwierdzenia: 1) nabycia z mocy prawa, z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0126 ha; 2) nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie: a) prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego w pkt. 1, b) prawa własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Pismem z 16 maja 2023 r. spółka PKP wniosła odwołanie od ww. decyzji Wojewody Śląskiego z 26 kwietnia 2023 r. podnosząc, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości (wbrew stanowisku Wojewody) zostały spełnione przesłanki uwłaszczenia na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji. Zarzuciła również brak uzasadnienia decyzji organu I instancji pozwalającego na przyjęcie, że Wojewoda podjął wszystkie czynności niezbędne dla załatwienia sprawy. Utrzymując w mocy decyzję Wojewody z 26 kwietnia 2023 r., Minister wskazał na przepis art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością PKP S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji. Minister wyjaśnił, że powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast, przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy). Organ odwoławczy podniósł, że ww. art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz PKP S.A, wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a PKP S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA. Dalej Minister wskazał, że organ I instancji (na podstawie pisma Sądu Rejonowego w Lublińcu V Wydziału Ksiąg Wieczystych z 13 grudnia 2018 r. nr DZ.KO.120/18) ustalił, iż dla przedmiotowej nieruchomości nie jest prowadzona księga wieczysta. Ponadto, na podstawie pisma Starostwa Powiatowego w Lublińcu z 4 sierpnia 2015 r. nr WGN.6841.37.0008.2013 ustalono, że w stosunku do działki nr [...] nie toczy się postępowanie o zasiedzenie na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i nie toczyło się postępowanie o wywłaszczenie. Co więcej również w piśmie Polskich Kolei Państwowych S.A. z 16 października 2018 r. nr NKa.13.600.91.2013/23 wskazano, że dla przedmiotowej nieruchomości nie prowadzono postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że działka nr [...] nie była w dniu 28 lutego 2003 r. własnością Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, ani własnością PKP S.A., a także nie ma założonej księgi wieczystej, ani zbioru dokumentów oraz innych dokumentów potwierdzających prawa rzeczowe do niej. Okoliczności powyższe nie budzą wątpliwości organu odwoławczego oraz nie zostały zakwestionowane przez skarżących. Odnosząc się do pozostałych przesłanek zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji, czyli zajętości danej nieruchomości pod linię kolejową oraz pozostawania we władaniu PKP S.A., Minister stwierdził, że do wniosku z 5 lipca 2013 r. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu spółka PKP załączyła m.in.: wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 17 października 2012 r., wyrys z mapy ewidencyjnej z 16 października 2012 r. oraz wyciąg z ewidencji środków trwałych znajdujących się na działce nr [...] sporządzony według stanu z dnia 28 lutego 2003 r., z którego wynika, iż na działce nr [...] znajdują się tory główne zasadnicze linii nr [...] [...] wybudowane w 1900 r. Ponadto do wniosku uwłaszczeniowego załączono oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie z 5 lipca 2013 r., w którym wskazano, że działka nr [...] zajęta jest pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] relacji [...], w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86. poz. 789). Wobec powyższego Minister wskazał że zajętość przedmiotowej nieruchomości pod linię kolejową oraz pozostawanie we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. zostały potwierdzone m.in. na podstawie ww. wyciągu z ewidencji środków trwałych sporządzonego według stanu z dnia 28 lutego 2003 r. Tym samym spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, jednakże (jak zauważył Minister) na ww. wyrysie z mapy ewidencyjnej z 16 października 2012 r. nie zaznaczono granic linii kolejowej. Powyższe (w ocenie organów) uniemożliwia jednoznaczne ustalenie czy przedmiotowa nieruchomość zajęta jest pod infrastrukturę kolejową w całości lub jedynie w części. Ponadto, organ odwoławczy podniósł, że w piśmie z 16 października 2018 r. spółka PKP wskazała, iż przedmiotowy grunt zajęty jest również przez skarpę, która jest niezbędna w celu prawidłowego utrzymania majątku zarządcy infrastruktury kolejowej. Wobec powyższego Wojewoda Śląski, pismem z 19 października 2021 r. nr NWIV.752.153.2013, wystąpił do spółki o przedłożenie stosownej mapy zawierającej granice działki ewidencyjnej, obustronne granice linii kolejowej (według stanu na dzień 28 lutego 2003 r.) oraz podpis osoby uprawnionej do reprezentowania zarządcy linii kolejowej, na podstawie której będzie można jednoznacznie ustalić w jakiej części działka nr [...] zajęta jest linią kolejową. Jednocześnie, wezwano spółkę PKP do nadesłania oświadczenia m.in. o tym jakie dokładnie składniki infrastruktury kolejowej, znajdują się na przedmiotowej działce. Minister podkreślił, że do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, PKP nie uzupełniła materiału dowodowego w tym zakresie. Stosowna mapa oraz oświadczenie nie zostały również dołączone do odwołania z 16 maja 2023 r. Na marginesie Minister wyjaśnił, że z uwagi na brak księgi wieczystej dla przedmiotowej działki nr [...] i niemożność ustalenia osób, którym przysługują prawa rzeczowe, organ I instancji prawidłowo podał do publicznej wiadomości obwieszczenie o zamiarze potwierdzenia uwłaszczenia oraz obwieszczenie o wydaniu zaskarżonej decyzji. Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Ministra z 14 lipca 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2542 ze zm.) poprzez odmowę stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa ex lege prawa własności oraz na rzecz Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z 26 kwietnia 2023 r. a także o zwrot od Ministra na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu spółka PKP przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. Przede wszystkim wskazała, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do uwłaszczenia. Skarżąca wskazała, że okolicznością, która spowodowała odmowę stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przez skarżącą wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na gruncie był fakt, iż spółka PKP nie przedstawiła dokumentów potwierdzających w jakim zakresie przedmiotowa działka miałaby być zajęta pod linię kolejową. Skarżąca podkreśliła, że organ - w sposób nieuzasadniony - przerzuca ciężar dowodowy na stronę, podczas gdy to on winien podjąć wszelkie niezbędne działania, które mają służyć prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, w tym dopuścić dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody Śląskiego z 26 kwietnia 2023 r. utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 14 lipca 2023 r. stanowi m.in. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r., poz. 2542). Zgodnie z jego treścią grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 (ust. 1). Do gruntów, o których mowa w ust. 1, PKP S.A. przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach (ust. 2). Powyższe oznacza, że przesłankami warunkującymi zastosowanie powołanego przepisu są: zagospodarowanie gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. infrastrukturą techniczną, która stanowi linię kolejową, władanie gruntem w ww. dacie przez PKP oraz nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności do tego gruntu. Przy tym, dla regulacji stanu prawnego gruntu w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji (...) kluczowe znaczenie ma stan prawny i faktyczny tego gruntu istniejący w dacie 28 lutego 2003 r. W sprawie niniejszej poza sporem jest, że została w niej spełniona przesłanka nieprzysługiwania Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności do spornego gruntu. Z materiału dokumentacyjnego wynika bowiem, że dla przedmiotowej nieruchomości (działka nr [...]) nie jest prowadzona księga wieczysta, w stosunku do działki nr [...] nie toczy się postępowanie o zasiedzenie na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i nie toczyło się postępowanie o wywłaszczenie (pismo Sądu Rejonowego w Lublińcu V Wydział Ksiąg Wieczystych z 13 grudnia 2018 r., pismo Starostwa Powiatowego w Lublińcu z 4 sierpnia 2015 r.). Dodatkowo spółka PKP wskazała (pismo z 16 października 2018 r.), że dla przedmiotowej nieruchomości nie prowadzono postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie (jak wskazał Minister) zajętość przedmiotowej nieruchomości pod linię kolejową oraz pozostawanie we władaniu przez PKP w dniu 28 lutego 2003 r. zostały potwierdzone m.in. na podstawie wyciągu z ewidencji środków trwałych sporządzonego według stanu z dnia 28 lutego 2003 r. Wynika z niego, że na działce nr [...] znajdują się tory główne zasadnicze linii nr [...] [...] wybudowane w 1900 r. Zdaniem organu odwoławczego, w tych okolicznościach faktycznych, zaistniałyby więc przesłanki uwłaszczenia wynikające z art. 37a ustawy o komercjalizacji, jednakże skarżąca nie zaznaczyła na wyrysie z mapy ewidencyjnej z 16 października 2012 r. granic linii kolejowej. To z kolei uniemożliwia stwierdzenie jaka część nieruchomości zajęta jest pod infrastrukturę kolejową. Spór w tej sprawie dotyczy więc tego czy grunt położony w gminie [...], stanowiący działkę nr [...] o pow. 0,0126 ha był zajęty w całości w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową a tym samym pozostawał w tej dacie (w tych granicach) we władaniu PKP. Organy obu instancji przyjęły, że skoro na wezwanie z 19 października 2021 r. skarżąca nie ustosunkowała się i nie przedłożyła stosownych dokumentów (w tym mapy zawierającej granice działki ewidencyjnej oraz obustronne granice linii kolejowej) – tym samym zaistniały podstawy do wydania decyzji negatywnej dla skarżącej. Powyższego stanowiska Sąd w składzie orzekającym nie podziela. Zdaniem składu orzekającego, w stanie faktycznym sprawy gdzie zajętość pod linię kolejową nie jest przez organ kwestionowana a jedynie spór dotyczy tego w jakiej ewentualnie części zajęcie nastąpiło, to obowiązkiem Wojewody jest ustalenie (na datę 28 lutego 2023 r.) obustronnych granic linii kolejowej (mając na uwadze art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym definiujący pojęcie linii kolejowej). Ustalenie granic potwierdzałoby natomiast stan władania daną nieruchomości w jej granicach. Sąd wskazuje, że w przypadku gdyby okazało się konieczne wydzielenie działki ewidencyjnej na potrzeby uwłaszczenia, mapę z projektem podziału sporządza organ a nie strona. Zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organie ciąży obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia. Wyrażona w art. 7a k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ konieczność podejmowania wszelkich czynności, które służą rozstrzygnięciu sprawy. Organ z urzędu zobowiązany jest przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. NSA wyrok z 26 października 1984 r. II SA 1205/84). Jak wskazuje się w orzecznictwie brak jest, w świetle art. 7 k.p.a., podstaw do biernej postawy organu w sytuacji w której oczywistym jest (tak jak w tym przypadku), że strona skarżąca ma prawo do uwłaszczenia ale z pewnym ograniczeniem. Strona postępowania administracyjnego ma prawo liczyć na to, że organ podejmie wszystkie niezbędne czynności które będą służyły prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego (art. 8 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), w tym dopuści dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego (art. 75 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie prawidłowo zebranych dowodów ustali stan faktyczny, do czego zobowiązuje go art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, organ co prawda ustalił stan faktyczny jednakże nie przeprowadził zasadniczego dowodu, tj. nie zlecił sporządzenia mapy, z której będzie wynikać jednoznacznie w jakiej części działka zajęta była na ww. datę linię kolejową (mapy podziału), bezzasadnie przerzucając ten obowiązek na stronę. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1991r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U z 2021 poz. 1899), dalej: "u.g.n.". w przypadku wydzielania nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, nie wydaje się decyzji o podziale o której mowa w ust. 1 tego przepisu. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego zatwierdza podział. Na podstawie art. 96 ust. 1b u.g.n. dokonuje się zatwierdzenia podziału w decyzji potwierdzającej nabycie własności lub nabycie użytkowania wieczystego a rozstrzygnięcie o podziale znajduje się w sentencji decyzji. Mapa podziału stanowi załącznik do decyzji. Z przepisem tym koreluje art. 95 pkt 3 u.g.n,. zgodnie z którym wydzielenie części nieruchomości której część została nabyta z mocy prawa może nastąpić niezależnie od ustaleń planu miejscowego. Poza tym w świetle przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami brak jest podstaw do sporządzenia mapy przez podmiot który nie ma interesu prawnego w żądaniu podziału. Takiego interesu prawnego nie ma jeszcze PKP gdyż nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym do nieruchomości (art. 97 ust. 1 u.g.n.). Dlatego Sąd uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 7. 8, 76 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Braki w zakresie postępowania dowodowego czynią przedwczesną ocenę naruszenia wskazanego w skardze art. 37 a ustawy o komercjalizacji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do dokonania czynności jak wyżej, tj. potwierdzenia istnienia na całości lub części nieruchomości infrastruktury kolejowej na datę 28 lutego 2023 r. Gdy okoliczności te zostaną potwierdzone sporządzi mapę podziału na koszt organu. Z tych względów - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c i 135 p.p.s.a. - Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.