I SA/Wa 1836/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Y. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr SKO/I/I/1427/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 27 czerwca 2023 r. nr DŚR.5211.390.7856.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie na rzecz Y. V. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 14 sierpnia 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.B. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. (dalej jako "Burmistrz") z 27 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K.B. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca w dniu 5 maja 2023 r. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad córką K.B. Córka urodzona w dniu [...] listopada 2015 r. posiada orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. w dniu [...] kwietnia 2023 r., na podstawie wniosku z 8 lutego 2023 r. Niepełnosprawność datuje się od 16 stycznia 2019 r., zaś orzeczenie wydano na czas określony do 30 kwietnia 2024 r. Burmistrz decyzją z 27 czerwca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że posiada ona orzeczenie medyczne z Ukrainy dające prawo do otrzymywania państwowej pomocy socjalnej dzieci niepełnosprawnych w wieku do 18 lat i pobiera świadczenie z Ukrainy w związku z niepełnosprawnością córki w wysokości 6000 hrywien. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Choć zatem zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to jednak otrzymywanie pomocy socjalnej dla dzieci niepełnosprawnych w Ukrainie, wyklucza przyznanie ww. świadczenia w Polsce. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, zarzucając Burmistrzowi błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia na niepełnosprawne dziecko przyznane jej w Ukrainie stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium decyzją z 14 sierpnia 2023 r. utrzymało decyzję Burmistrza w mocy i wskazało, że z akt sprawy i oświadczeń skarżącej wynika, że posiada ona orzeczenie medyczne z Ukrainy dające prawo do otrzymywania państwowej pomocy socjalnej dzieci niepełnosprawnych w wieku do 18 lat, pobiera świadczenie z Ukrainy w związku z niepełnosprawnością córki w wysokości 6000 hrywien. Choć skarżąca oświadczyła, że planuje zawiesić wypłatę pomocy na dziecko niepełnosprawne z Ukrainy, to jednak do dnia rozpoznania odwołania nie dostarczono żadnego dokumentu o zwieszeniu bądź rezygnacji z wypłaty ww. świadczenia w Ukrainie. Zdaniem Kolegium, w tej sytuacji w sprawie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Nie jest bowiem możliwe przyznanie świadczenia w Polsce w sytuacji jego pobierania w Ukrainie. Nie ma przy tym znaczenia, czy matka pobiera określone świadczenie, bowiem w ww. przepisie mowa jest wyłącznie o uprawnieniu do takiego świadczenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak też rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organom zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten odnosi się do zagranicznych świadczeń pobieranych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że odnosi się on do osób innych niż opiekun. W uzasadnieniu skargi wskazano, że z powyższego przepisu wynika, że ustanawia on negatywne przesłanki przyznania świadczenia i dzieli je ze względu na podmiot, którego dana przesłanka dotyczy. I tak ust. 1 dotyczy osoby sprawującej opiekę (skarżącej), ust. 2 osoby niepełnosprawnej, ust. 3 innej osoby (a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna), ust. 5 kogokolwiek, kto ma ustalone prawo do świadczeń określonych w tym przepisie oraz ust. 6 analogicznie jak ust. 3 dotyczy innej osoby, a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna. Mając na uwadze powyższe uznać należy, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., wsparta wykładnią systemową w kontekście reszty przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie nakazuje uznać, że przepis ten odnosi się jedynie do osób innych, a więc ani do opiekuna, ani do niepełnosprawnego, zatem bez względu na to jakie świadczenie związane z pokryciem wydatków związanych z opieką strona pobiera na podstawie prawa ukraińskiego, to pobieranie tego świadczenia pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem Kolegium nie zakwestionowało żadnych innych okoliczności, skarżącej powinno było zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że pobieranie, jak i nabycie przez skarżącą na terenie Ukrainy prawa do świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną córką uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce przez tę samą osobę w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, również świadczenia o tym samym charakterze. Ponadto art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki ustalone jest m.in. prawo do zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. Skarżąca ma przyznane prawo do świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawna córką we własnym kraju, a świadczenie to jest praktycznie tożsame ze świadczeniem przyznawanym w Polsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie z kolei do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wskazuje zaś sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych. Niewłaściwym byłoby zatem dopuszczenie do sytuacji nieuzasadnionego ich uprzywilejowania względem obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, w której mogliby oni pobierać jednocześnie dwa niezależne świadczenia na tę samą osobę wymagającą opieki, zarówno w Ukrainie, jak i w Polsce. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jako matka dziecka niepełnosprawnego sprawuje nad nim opiekę i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Organy odmówiły jej jednak przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem pobiera ona w kraju swojego pochodzenia świadczenie związane ze sprawowaną nad córką opieką. Jest to świadczenie, w ocenie organów, podobne do wnioskowanego w Polsce świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, z akt sprawy nie wynika jednak, by organy podjęły próbę ustalenia faktycznego charakteru pobieranego przez skarżącą świadczenia w Ukrainie, przede wszystkim, czy jest ono udzielone skarżącej z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, czy też może przyznane zostało jej córce. Tymczasem z pkt 6 ukraińskiego orzeczenia medycznego nr [...] z 21 lutego 2023 r. wynika jedynie, że istniejące u córki skarżącej schorzenie daje prawo do otrzymywania państwowej pomocy socjalnej dla dzieci niepełnosprawnych w wieku do lat 18 (...). Z kolei skarżąca w oświadczeniu z 5 maja 2023 r. wskazała, że pobiera świadczenie z Ukrainy w związku z niepełnosprawnością córki w wysokości 6000 hrywien i jest to renta. W ocenie Sądu, ustalenie charakteru przyznanego w Ukrainie świadczenia będzie miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli bowiem przyznane w Ukrainie skarżącej świadczenie odpowiada świadczeniu pielęgnacyjnemu, zaś skarżąca pobierania tego świadczenia nie zawiesiła, bądź też z niego nie zrezygnowała na czas przebywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, to organ winien odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ale na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. (świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdy na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), nie zaś na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., który to przepis dotyczy sytuacji, gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba (inna niż "osoba sprawująca opiekę", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., czy "osoba wymagająca opieki", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r.) jest uprawniona za granicą do świadczenia (...). Z kolei w przypadku ustalenia, że przyznane w Ukrainie skarżącej świadczenie nie odpowiada świadczeniu pielęgnacyjnemu, czy też odpowiada, ale skarżąca z niego zrezygnowała (na czas przebywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej), wówczas organ rozważy szczegółowo spełnienie wszystkich przesłanek koniecznych do uzyskania żądanego świadczenia (w tym jej sytuacji rodzinnej - w aktach administracyjnych brak bowiem jakiejkolwiek informacji o ojcu dziecka, a jednocześnie jest oświadczenie skarżącej, że współmałżonek lub drugi rodzic dziecka nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - str.4/7 wniosku; brak jest natomiast informacji, czy ojciec dziecka nie przebywa np. w Ukrainie). Powyższe ustalenia są o tyle istotne, że użyte w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. określenie "inna osoba" nie obejmuje skarżącej jako osoby sprawującej opiekę nad córką. Ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że przez "inną osobę", rozumieć należy innego członka rodziny, nie zaś wnioskodawcę świadczenia (osobę sprawującą opiekę), ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane (osobę wymagającą opieki). W art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. określono bowiem sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Pkt 1 tego ustępu odniesiono do osoby sprawującej opiekę (wnioskodawcy), zaś pkt 2 do osoby wymagającej opieki. Z kolei pkt 3 i pkt 6 dotyczy już kręgu "innych osób", do których, w ocenie Sądu, nie można włączyć ani wnioskodawcy, ani też osoby wymagającej opieki, bowiem ustawodawca wyraźnie tego nie wskazał. Zatem skoro wnioskodawcą świadczenia jest matka sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym od wczesnego dzieciństwa dzieckiem, która co do zasady jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można jej włączyć do kręgu osób będących inną osobą (innym członkiem rodziny), o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gliwicach z 10 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1545/22 i z 12 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 274/23; w Poznaniu z 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 191/23; w Warszawie z 2 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 630/23; w Krakowie z 22 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1910/22; https://cbois.nsa.gov.pl). Błędna wykładnia ww. przepisu dokonana przez organy nie zmienia faktu, że konstytucyjna zasada równości oraz brak możliwości kumulacji świadczeń, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych (w tym przypadku jednego w Ukrainie, drugiego - w Polsce). Dlatego co do zasady ma rację Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli skarżąca lub ktokolwiek inny ("inna osoba") ma już ustalone na tą samą osobę wymagającą opieki prawo do podobnego świadczenia. To z kolei oznacza, że nabycie przez skarżącą na terenie Ukrainy prawa do takiego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną córką uniemożliwia przyznanie na terenie Polski świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ww. dzieckiem, tj. świadczenia tego samego rodzaju (pod warunkiem, że jest to świadczenie o tym samym charakterze co świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną córką), ale na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Takich jednak ustaleń w sprawie zabrakło. Reasumując, stwierdzić należy, że wydając zaskarżoną decyzję, jak też decyzję ją poprzedzającą, organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), jak też art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Burmistrz winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W szczególności powinien ustalić, po pierwsze: charakter pobieranego przez skarżącą świadczenia w Ukrainie, tj. czy jest ono udzielone skarżącej z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, czy też może jest to świadczenie pomocowe (renta) przyznana jej córce; po drugie: czy nie ma "innej osoby" w rozumieniu wyżej przedstawionym (tj. innego członka rodziny niż skarżąca i jej córka), która jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Dopiero po ustaleniu powyższych okoliczności możliwe będzie podjęcie decyzji, czy to pozytywnej, czy negatywnej, opartej o prawidłową podstawę prawną. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na powyższe koszty składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi.