I SA/Wa 1821/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg J. T. i Powiatu L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. T. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Powiatu L. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2020 r. nr GZrn.625.20.2017 na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania J. T., T. P. i A. J. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego z 21 grudnia 2016 r. nr GN-Ch.7511.1.7.2013 w części dotyczącej części działki nr 1119 z obrębu 0019 Radoryż Smolany, stwierdził, że część tej działki, zajmująca powierzchnię 3,78 ha, oznaczona jako "inne tereny zabudowane" na mapie ewidencyjnej tej działki z 13 listopada 2015 r. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) i utrzymał w mocy tę decyzję w pozostałej części. Decyzją tą Wojewoda Lubelski stwierdził, że część dawnego majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie Radoryż", stanowiąca zespół dworsko-parkowy, położona w miejscowości Radoryż Smolany, gm. Krzywda, pow. łukowski, obejmująca obecnie działki o nr ew.: 1116/1, 1116/2, 1116/3, 1116/7, 1116/8, 1116/9, 1119, 1122/1, 1122/2, 1122/3, 1122/5, 1122/6, 1122/7, 1122/8, 1139/1, 1139/2, 1136/2, 1137 i 1138 podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze na powyższą decyzję J. T. (Skarżący), T. P. i A. J. zarzucili naruszenie art. 10 § 1 i 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, w tym brak dokonania charakterystyki wszystkich gruntów wchodzących w skład tej nieruchomości w chwili przejęcia przez Skarb Państwa. Zarzucili też naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) poprzez błędne uznanie, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko-pałacowym, a częścią gospodarczą majątku. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 czerwca 2020 r. wniósł także Powiat Łukowski zarzucając naruszenie: art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, polegające na błędnej wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej oraz uznaniu, że własność nieruchomości przechodzi na Skarb Państwa jedynie wtedy, kiedy nieruchomość ma charakter rolny; naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 4 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN polegające na uznaniu, że skoro dom i ogród były wyłączone z dzierżawy, to utraciły one charakter rolny; naruszenie § 4 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN polegające na uznaniu, że ogród nie stanowi użytku rolnego oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niewystarczająco wnikliwym rozważeniu materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W dniu 21 października 2020 r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo z 19 października 2020 r., w którym pełnomocnik Skarżących adw. W. B. poinformował, że A. J. zmarła, a kontakt z T. P. jest niemożliwy, w związku z czym ogranicza zakres podmiotowy skargi wyłącznie do J. T. Na wezwanie Sądu do pisma z 21 grudnia 2020 r. dołączył poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu skróconego aktu zgonu A. J. W dniu 25 stycznia 2021 r. do Sądu wpłynął z Urzędu Stanu Cywilnego Konstancin-Jeziorna odpis zupełny aktu zgonu A. J. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1821/20 ze skargi Powiatu Łukowskiego i I SA/Wa 1822/20 ze skargi J. T. oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 1821/20. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 czerwca 2020 r. nr GZrn.625.20.2017 została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Decyzja ta skierowana została bowiem do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu w dniu 27 stycznia 2021 r., a sporządzonego w dniu 22 stycznia 2021 r. przez Urząd Stanu Cywilnego Konstancin-Jeziorna, odpisu zupełnego aktu zgonu wynika bowiem, że w dniu 11 sierpnia 2019 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zmarła A. J., będąca adresatem zaskarżonej decyzji i stroną tego postępowania. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, opubl. w: OSP 2004/3/33 i wyroki WSA w Warszawie: z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03 i z dnia 16 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2800/19). W związku z powyższym, zmarła w dniu 11 sierpnia 2019 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji z 15 czerwca 2020 r. A. J. nie mogła być stroną postępowania zakończonego tą decyzją. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. W tej sytuacji konieczne było stwierdzenie przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji z 15 czerwca 2020 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i umożliwienie czynnego udziału w postępowaniu następcom prawnym zmarłej strony postępowania. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne dla niej znaczenie i określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania na rzecz J. T. w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. O kosztach postępowania na rzecz Powiatu Łukowskiego w pkt 3 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika Powiatu Łukowskiego w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którymi sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.