I SA/Wa 1814/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Iwona Kosińska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...].

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] grudnia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania S. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: S. K. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – K. K., która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wedle orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] września 2012 r. K. K., urodzona [...] września 1934 r., posiada znaczny stopień niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2012 r. W związku ze sprawowaną opieką i niepodejmowaniem zatrudnienia, wyżej wymieniony miał uprzednio ustalone decyzją Prezydenta W. z [...] października 2012 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta jednak z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasła na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. - o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1548). Decyzjami z [...] czerwca 2014 r. oraz [...] kwietnia 2015 r. Prezydenta W. przyznał z S. K. przewidziany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567), zasiłek dla opiekuna w kwocie [...] złotych, który na mocy tej ostatniej decyzji ustalony został bezterminowo. Wnioskiem z [...] listopada 2019 r. wystąpił o ustalenie, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dołączając do niego oświadczenie, że z dniem przyznania świadczenie pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Prezydent W., decyzją z [...] grudnia 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2020 r., odmówił przyznania wyżej wymienionego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) dalej "u.ś.r.", w postaci powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Z treści orzeczenia o niepełnosprawności przedłożonego do akt wynika bowiem, że w przypadku matki wnioskodawczyni niepełnosprawność ta powstała po ukończeniu 77 roku życia. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S. K. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczeniu pielęgnacyjnym osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W oparciu o tak sformułowany zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Podstawy prawnej do odmowy przyznania S. K. świadczenia pielęgnacyjnego organy upatrują w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia." Organy nie uwzględniły, powołanego w skardze, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzającego, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (OTK-A 2014/9/104). W okolicznościach tej sprawy jest to zaś o tyle istotne, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (matki skarżącej) powstała – co jest niesporne i potwierdzone zostało orzeczeniem Miejskiego Zespołu Orzekania ds. Niepełnosprawności w W. z [...] września 2012 r. – po ukończeniu 77 roku życia. Powyższy wyrok, choć ma charakter zakresowy - a tym samym nie deroguje z systemu prawnego zakwestionowanego z punktu widzenia aksjologii konstytucyjnej przepisu prawa – nie pozostaje bez wpływu, na treść normatywną poddanego kontroli konstytucyjnej przepisu. Zwłaszcza w sytuacji, gdy jak ma to miejsce w tym przypadku, Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1 b u.ś.r, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności. Konsekwencją zaś tego stanu rzeczy jest obowiązek takiej jego wykładni, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Ten natomiast ocenił, że "przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 (Lex nr 2169778), wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". Pogląd ten skład orzekający w sprawie podziela. Uwzględniając zatem prokonstytucyjny sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ów jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (a z taką sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wydawanego w takiej sprawie rozstrzygnięcia sądu na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tak zdekodowana treść normatywna omawianego przepisu, ustalana w powiązaniu z wyrokiem K 38/13 i wynikające z niej konsekwencje są powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego przykładem są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16 (Lex nr 2100585), 14 grudnia 2016 r. I OSK 1614/16 (Lex nr 2190248) oraz 11 lipca 2017 r. I OSK 1600/16 (Lex nr 2376723). Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie rozstrzygnięcia na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją (co w przypadku wyroku K 38/13 miało miejsce 23 października 2014 r.), a w rozpoznawanej sprawie do oparcia decyzji administracyjnych na takim właśnie przepisie doszło, to podjęte w tych uwarunkowaniach akty nie mogą być one uznane za zgodne z prawem. Zgodzić się tym samym przyjdzie ze skarżącą, że obarczone one są istotnym naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., co prowadzić musi do ich uchylenia. Krańcowo wyjaśnić należy, ze sądy administracyjne nie rozstrzygają za organy sprawy administracyjnej (tu kwestii przyznania stronie świadczenia), ale jedynie kontrolują działalność takich organów pod względem jej zgodności z prawem. Z tego powodu zawarte w skardze żądanie by to Sąd przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, nie mogło być uwzględnione. Tego rodzaju kompetencji ustawodawca sądowi administracyjnemu nie przyznał. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku, jak też zważywszy na treść złożonego przez skarżącą oświadczenia z 25 listopada 2019 r., podejmie działania umożliwiające efektywne skorzystania przez nią z przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. uprawnienia do wybrania świadczenia korzystniejszego.