I SA/Wa 1802/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 lipca 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-332/2022/MGa w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po przeprowadzeniu postępowania na wniosek A. D. i A. B., decyzją z 20 lipca 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-332/2022/MGa umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o pow. 22877 m2 wraz z budynkiem, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr: [...], [...], [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji - w części dotyczącej działki aktualnie oznaczonej nr [...] (powstałej z części działek nr [...] i [...]). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] decyzją z 29 maja 1992 r., działając na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o pow. 22877 m2 wraz z budynkiem, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr: [...], [...], [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji. Decyzja komunalizacyjna stała się ostateczna. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r., w części, w której odpowiada ona aktualnym działkom nr [...] i [...] wystąpiły A. D. i A. B. W uzasadnieniu wniosku wskazały, że A. D. był właścicielem majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]", w skład którego wchodził Zespół Dworsko-Parkowy, obejmujący m.in. działki nr [...] oraz [...]. Nieruchomości ziemskie stanowiące własność A. D., w wyniku przeprowadzenia przez nowe władze po ll Wojnie Światowej tzw. reformy rolnej, zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej zwanego "dekretem", stąd jako właściciela przedmiotowej nieruchomości ujawniono w księdze wieczystej Skarb Państwa. Wnioskiem z 17 maja 2001 r. wnioskodawcy, spadkobiercy właściciela przedmiotowych nieruchomości, wystąpili do Wojewody Małopolskiego z wnioskiem o wydanie w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 13 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem" w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, decyzji administracyjnej stwierdzającej, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Decyzją z 14 marca 2016 r. nr WS-Ill.7515.1.3.2011.PP Wojewoda Małopolski stwierdził, że działki nr: [...], [...], [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] pochodzące z majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]" nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Dalej wskazano, że ww. decyzja Wojewody Małopolskiego stwierdzająca o nie podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie przepisu o reformie rolnej jest ostateczna i prawomocna. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 24 sierpnia 2020 r. nr DAP-WPK-727-1481/2016/MGa, w pkt 1 stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r., dotyczącej nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o pow. 22877 m2 wraz z budynkiem, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] nr: [...], [...], [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 12, stanowiącej integralną część tej decyzji - w części dotyczącej działki aktualnie oznaczonej nr [...] (powstałej z części działek nr [...] oraz [...]), a w pkt 2 umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r., dotyczącej nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o pow. 22877 m2 wraz z budynkiem, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr: [...], [...], [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji - w części dotyczącej działki aktualnie oznaczonej nr [...] (powstałej z części działek nr [...] i [...]). Decyzją z 23 października 2020 r. nr DAP-WN-727-43/2020/GL Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy własną decyzję z 24 sierpnia 2020 r. Po rozpatrzeniu skargi Gminy [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 października 2020 r., w części utrzymującej w mocy pkt 1 decyzji z 24 sierpnia 2020 r. oraz punkt 1 decyzji z 24 sierpnia 2020 r. W związku z powyższym do rozpatrzenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pozostał wniosek A. D. i A. B. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r., dotyczącej nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości o pow. 22877 m2 wraz z budynkiem, oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr: [...], [...], [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji - w części dotyczącej działki aktualnie oznaczonej nr [...] (powstałej z części działek nr [...] i [...]). Mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z 29 maja 1992 r. stanowił art. 5 ust. 1 ustawy według którego mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których te organy pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Minister wskazał, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 kpa - na żądanie strony bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o art. 28 kpa. W świetle wskazanej normy prawnej stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. lnteres, o którym mowa, musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Dodatkowo interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. Zgodnie z poglądem prezentowanym przez sądy administracyjne stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku decyzji komunalizacyjnej stała się nowym właścicielem nieruchomości oraz każda inna osoba lub podmiot, którym przysługuje interes prawny - w rozumieniu art. 28 kpa - w tym postępowaniu. Interes prawny musi przy tym wynikać z przysługującego prawa rzeczowego do danej nieruchomości na 27 maja 1990 r. Przysługiwanie zaś takiego prawa musi być wykazane (udokumentowane) w sposób lub formie przewidzianej przepisami obowiązującego prawa dla danego prawa rzeczowego, nawet gdy sposób lub forma ta zmaterializowały się dopiero po 27 maja 1990 r., ale potwierdzają przysługiwanie takiego prawa 27 maja 1990 r. W konsekwencji tego również stroną postępowania nadzorczego wobec decyzji komunalizacyjnej wojewody są tylko te osoby i podmioty, które są stronami tej decyzji. Tylko bowiem tym osobom i podmiotom przysługuje interes prawny - w rozumieniu art. 28 kpa - do bycia stroną także postępowania nadzorczego, w którym - przy braku przepisów szczególnych, jak w niniejszej sprawie - przymiot strony ustala się na podstawie art. 28 kpa. Tymczasem skarżące przedstawiły prawomocną decyzję Wojewody Małopolskiego z 14 marca 2016 r. w zakresie stwierdzającym m.in., że: działka nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] pochodząca z majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]" nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Odnosząc się do ww. decyzji Minister wskazał, że nie neguje jej istnienia w obrocie prawnym, jednakże prawo własności Skarbu Państwa do nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] z 29 maja 1992 r. zostało oficjalnie podważone dopiero w wyniku postępowania prowadzonego wiele lat później niż zapadła ta decyzja. Udokumentowanie wiele lat później niż zapadła decyzja komunalizacyjna prawa własności nieruchomości na 1945 r., a więc kilka dekad przed kwestionowaną decyzją z 1992 r. nie oznacza automatycznie posiadania tego prawa w tej ostatniej dacie. Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa - istotne jest wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (por. wyrok WSA w Warszawie z 27 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1633/19). Minister podkreślił, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma wpis prawa własności w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) – dalej zwanej "ukwh" domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Przepis ten wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencją tej zasady jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (por. wyrok WSA w Łodzi z 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 1328/07). Dla organów administracji publicznej, które zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 kpa działają na podstawie przepisów prawa - wpis w księdze wieczystej jest wiążący i muszą one orzekać z uwzględnieniem stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej. Nie mogą go oceniać i samodzielnie dokonywać innych ustaleń (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 2122/04). Także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 1999 r. wyrażony został pogląd, że zasada wyrażona w art. 3 ukwh wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w księdze wieczystej. Z karty inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji z 29 maja 1992 r. wynika, że działki nr [...] i [...] były uregulowane w księdze wieczystej Kw [...]. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] w piśmie z 6 maja 2014 r. wskazał, że księga wieczysta nr [...] jest zamknięta. Z odpisu ww. księgi wynika, że w księdze tej figurowały m.in. działki nr [...] i [...], a jako ich właściciel ujawniony był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] [...]. W ww. zaświadczeniu wskazano, że na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U.R.P. Nr 34, poz. 204) Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] zaświadcza, że nieruchomość ziemska Dobra Ziemskie [...] stanowiąca własność hipoteczną D. A. została 11 lutego 1945 r. wraz z zabudowaniami i przynależnymi do niej prawami przejęta przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej, jako podpadająca pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Z wyjaśnień Starostwa Powiatowego w [...] z [...] marca 2017 r. wynika, że działka nr [...] zmieniła ozn. na nr [...]. Z opisu zmian znajdującego się przy mapie sytuacyjnej z projektem podziału działek nr [...] i [...], wynika, że działka nr [...] oraz działka nr [...] dzielą się m.in. na działkę nr [...]. Z kolei z opisu zmian znajdującego się przy mapie sytuacyjnej z projektem podziału działki nr [...], wynika, że działka ta dzieli się na działki nr: [...], [...], [...]. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2003 r. nr [...] zatwierdził projekt podziału działki nr [...] położonej we wsi [...] na działki nr: [...], [...], [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20 wskazał, że w sprawie mamy do czynienia z weryfikacją w ramach procedury nieważnościowej części decyzji komunalizacyjnej z 1992 r. Organ zastosował tryb z art. 156 § 1 pkt 2 kpa wskazując, że w dacie komunalizacji, z racji wydania ex post, tj. w 2016 r. decyzji wojewody potwierdzającej po ponad pół wieku, że część majątku ziemskiego nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN Skarb Państwa nie był właścicielem ww. nieruchomości, co wykluczało jej komunalizację na podstawie art. 5 ustawy. Należy jednak podkreślić, że gdy chodzi o prawo własności Skarbu Państwa - to zostało ono oficjalnie zanegowane dopiero w wyniku prowadzonego ponad dwadzieścia lat później postępowania w trybie § 5 rozporządzenia. Dalej Sąd podkreślił, że w dacie następującej z mocy samego prawa komunalizacji (1990) i w dacie orzekania deklaratoryjną decyzją wojewody (1992) - w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa. Organ orzekający o komunalizacji nie naruszył zatem prawa, gdyż wpisem w księdze wieczystej był związany na zasadzie domniemania wynikającego z art. 3 ukwh. W świetle orzecznictwa NSA nie można organowi administracji zarzucić rażącego naruszenia prawa, w sytuacji gdy orzekał będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej. Naruszenie prawa mające charakter rażący musi być oczywiste w dacie orzekania przez organ, a nie wygenerowane kilkanaście, czy nawet kilkadziesiąt lat później (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt l OSK 3703/18). Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w ww. wyroku podniósł także, że dla sprawy komunalizacyjnej zakończonej decyzją Wojewody w 1992 r. zapadła wiele lat później decyzja "eliminująca" skutki przepisów dekretu była nową okolicznością nieznaną organowi w dacie orzekania. Przesłanka tego rodzaju stanowi podstawę do wzruszenia decyzji administracyjnej - w trybie art. 145 i następne kpa, a nie w trybie nadzwyczajnym regulującym przesłanki nieważności decyzji. Minister podkreślił, że ustanowiona w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne, dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyrok WSA w Białymstoku z 22 września 2016 r. sygn. akt ll SA/Bk 442/16). Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczy postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi natomiast prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 73/16). Biorąc pod uwagę powyższe, mając na uwadze związanie organu oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20, Minister uznał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie, wszczęte na wniosek podmiotu nieuprawnionego – A. D. i A. B., należało umorzyć. Zgodnie z poglądem prezentowanym przez sądy administracyjne, jeżeli organ podejmie czynności na skutek wniosku nieuprawnionego podmiotu i nie zostanie w toku postępowania konwalidowany brak wniosku pochodzącego od strony legitymowanej, postępowanie to podlega umorzeniu na mocy art. 105 § 1 kpa (por. wyrok NSA z 27 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1080/05). Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 lipca 2023 r. A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego: 1) art. 1 ust. 1, art. 2 zd. 1 i 2, art. 3 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ukwh, w brzmieniu obowiązującym 27 maja 1990 r. przez ich niezastosowanie w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa w powiązaniu z art. 134 § 1, art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niezasadnym przyjęciu, że wpis w księdze wieczystej na datę komunalizacji jest podstawowym dowodem wskazującym na prawo własności nieruchomości, a obalenie domniemania zgodności wpisu prawa własności ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym, jak również nie ma znaczenia następcze obalenie tego domniemania wskutek wydania prawomocnej i ostatecznej decyzji o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu, która to decyzja przesądziła, że sporna nieruchomość nigdy nie stanowiła własności Skarbu Państwa, w tym w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej; 2) art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na błędnym uznaniu, że organ orzekając w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, nie mógł uwzględnić zarzutu, że w dacie komunalizacji właścicielem nieruchomości objętych decyzją komunalizacyjną była skarżąca, a nie Skarb Państwa; 3) art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że na jego podstawie mogło dojść do skutecznej komunalizacji spornej nieruchomości, mimo że w chwili wejścia w życie ustawy nie była ona mieniem ogólnonarodowym (państwowym). Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji; 2) zasądzenie kosztów procesowych i zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Sad zwraca uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20 sformułował ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania skierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 474/22 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez A. B. od powyższego wyroku uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieskuteczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za wadliwe (z powodów o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa) decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydane w administracyjnym toku instancji w których Minister stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej z 1992 r. w zakresie dotyczącym obecnej działki [...] i w tym zakresie WSA w Warszawie obie decyzje uchylił. WSA w Warszawie podkreślił, że w dacie następującej z mocy samego prawa komunalizacji (1990) i w dacie orzekania deklaratoryjną decyzją wojewody (1992) – w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości (wówczas zawierającej się w terenie działek nr [...] i [...]) ujawniony był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] [...] wydanego na podstawie na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U.R.P. Nr 34, poz. 204). WSA w Warszawie stwierdził, że organ orzekający o komunalizacji nie naruszył zatem prawa gdyż wpisem w księdze wieczystej był związany na zasadzie domniemania wynikającego z art. 3 ukwh. Sąd powołał się wówczas na poglądy orzecznictwa NSA z którego wynika, że nie można organowi administracji zarzucić rażącego naruszenia prawa, w sytuacji gdy orzekał będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej. Naruszenie prawa mające charakter rażący musi być oczywiste w dacie orzekania przez organ, a nie wygenerowane kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt lat później (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18). WSA w Warszawie uznał, że zapadła wiele lat później po wydaniu decyzji komunalizacyjnej decyzja "eliminująca" skutki przepisów dekretu PKWN była nową okolicznością nieznaną organowi w dacie orzekania. Przesłanka tego rodzaju stanowi podstawę do wzruszenia decyzji administracyjnej – w trybie art. 145 i następne kpa, a nie w trybie nadzwyczajnym regulującym przesłanki nieważności decyzji. WSA uznał za wadliwe to, że Minister SWiA orzekł w sprawie nieważnościowej, wbrew zasadzie ścisłego szeregowania przesłanek nieważności decyzji, czy wznowienia postępowania, dokonał zamiany ww. podstaw i zastosował w sprawie przesłankę wznowienia postępowania kwalifikując ją jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Stanowi to o niedopuszczalnym zamiennym stosowaniu przesłanek weryfikacji dwóch nadzwyczajnych trybów wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych. WSA w Warszawie podkreślił, że organ orzekający w 1992 r. (wojewoda) nie naruszył prawa w sposób rażący, ani nie naruszył prawa w ogóle, a wpisem do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości był oczywiście związany. Ponownie Sąd Wojewódzki przywołał stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I OSK 3703/18 o braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej na ustaleniach poczynionych w oparciu o wpisy w powszechnie dostępnym i publicznym rejestrze ksiąg wieczystych. NSA stwierdził, że wszelkie spory dotyczące ochrony własności i innych praw rzeczowych, jak i ochrona posiadania zostały w istocie wyłączone z postępowania komunalizacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie można mówić o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy w momencie orzekania przez organ stosuje on powołany przez niego przepis (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy), zgodnie z jego treścią i jednolitym orzecznictwem, biorąc pod uwagę stan prawny nieruchomości miarodajny dla oceny stanu własnościowego nieruchomości na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. WSA zalecił, aby organ (orzekający w ramach trybu nieważnościowego) dokonał odpowiedniej kwalifikacji i oceny przesłanki, jaką zgłosili wnioskodawcy inicjując postępowanie nieważnościowe, a także ewentualnej oceny zaistniałego w sprawie stanu faktycznego w stosunku do przywołanego wyżej orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 14 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 474/22 podzielił pogląd WSA w Warszawie, że decyzja deklaratoryjna wydana w trybie § 5 rozporządzenia wydana dopiero w 2016 r. potwierdzająca to, że sporna nieruchomość nigdy nie stanowiła własności Skarbu Państwa, dotyczy okoliczności nieznanej organowi orzekającemu o komunalizacji przedmiotowego mienia (art. 145 § 1 pkt 5 kpa) w sytuacji, gdy w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości widniał wpis prawa własności Skarbu Państwa. Dodatkowo NSA wskazał, że skoro komunalizacja mienia, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, następuje z mocy prawa, a wydawana w tym przypadku decyzja ma charakter tylko deklaratoryjny, to wydanie takiej decyzji w stosunku do mienia, objętego wpisem wieczystoksięgowym prawa własności Skarbu Państwa z całą pewnością nie może być taktowane jako oczywiste zaprzeczenie istniejącemu stanowi prawnemu. Oczywistość naruszenia prawa jest zaś nieodzowną przesłanką rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. NSA podkreślił, że z uwagi na art. 626(6) kpc i art. 3 ust. 1 ukwh organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. NSA zauważył, że m.in. ostatnie orzecznictwo Sądu Najwyższego zawęża możliwość wzruszenia domniemania z art. 3 ust. 1 ukwh tylko do innych spraw cywilnych niż sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 września 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21). Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy NSA stwierdził, że przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość podlegała komunalizacji było jedynie czystą konsekwencją faktu, że w dacie komunalizacji istniał w księdze wieczystej, prowadzonej dla ww. nieruchomości, przez nikogo nie kwestionowany, wpis prawa własności Skarbu Państwa, którego treść była - dla organu potwierdzającego fakt komunalizacji - wiążąca. Mając na uwadze powyższe stanowiska trzeba wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa", ocena prawna zaprezentowana przez WSA w Warszawie i wskazania co do dalszego postępowania (niezanegowane przez NSA) były wiążące dla Ministra SWiA ponownie rozpatrującego sprawę nieważnościową. Tymczasem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zamiast ponownie ocenić zasadność wniosku z 26 października 2016 r. o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1992 r. w części dotyczącej obecnej działki nr [...] i wydać w tym zakresie decyzję, co do istoty sprawy w opisanej wyżej części, z uwzględnieniem sądowej oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, dokonał oceny interesu prawnego wnioskodawczyń – A. D. i A. B. w aspekcie art. 157 § 2 i art. 28 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy i art. 3 ust. 1 ukwh uznając, że prawomocna decyzja Wojewody Małopolskiego z 14 marca 2016 r. nr WS-III.7515.1.3.2011.PP (utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 lipca 2018 r. nr GZ.rn.625.99.2016, od której skargi prawomocnie oddalił WSA w Warszawie w wyroku z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1787/18), wydana w oparciu o § 5 rozporządzenia w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nie dowodzi posiadania do spornej nieruchomości prawa rzeczowego w dacie 27 maja 1990 r. Choć Minister SWiA powołał się na związanie oceną prawną zaprezentowaną przez WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2724/20, to uznał, że postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte na wniosek nieuprawnionego podmiotu i dlatego (skoro brak ten nie został konwalidowany) postępowanie to należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa. Minister zupełnie pominął to, że WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2724/20 nie oceniał legalności zaskarżonej decyzji z 23 października 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji z 24 sierpnia 2020 r. – obu w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 1, na płaszczyźnie interesu prawnego, o którym mowa w art. 157 § 2 i art. 28 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji w kontekście istnienia podstaw do umorzenia postępowania nieważnościowego, jako bezprzedmiotowego. Zatem zadaniem Ministra SWiA, po otrzymaniu 29 sierpnia 2022 r. prawomocnego wyroku WSA w Warszawie i akt administracyjnych, była ocena legalności decyzji komunalizacyjnej z 1992 r., w zakresie dotyczącym nieruchomości oznaczonej jako działka nr 121/19, poprzez merytoryczną ocenę zasadności wniosku z 26 października 2016 r. o stwierdzenie nieważności, który to wniosek i wskazywaną w nim podstawę nieważności strony popierały, o czym świadczy ich pismo z 5 grudnia 2019 r. Tego zaś Minister SWiA nie uczynił, czym naruszył art. 153 ppsa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpozna wniosek z 26 października 2016 r., biorąc pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2724/20, chyba że przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie nieważnościowe w istotny sposób zmienią się okoliczności sprawy administracyjnej. Minister przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględni to, że A. D. zmarła [...] marca 2021 r., a spadek po niej nabyła z dobrodziejstwem inwentarza w całości A. B., co potwierdza złożony do akt postępowania sądowego zarejestrowany Akt Poświadczenia Dziedziczenia z [...] maja 2021 r. Rep. A nr [...], którego egzemplarz organ nadzoru uzyska na potrzeby postępowania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.