I SA/Wa 1763/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr KOX/4788/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym orzeczeniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] działając na podstawie art. 78 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 2a pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1990, dalej "ugn") i art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270, dalej "ustawa zmieniająca"), po zapoznaniu się z wnioskiem M. S. i E. S. o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], związanego z garażem nr [...] - jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, umorzyło postępowanie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent [...], pismem z [...] listopada 2018 r. wypowiedział wysokość opłaty rocznej z tytułu udziału w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu, a co za tym idzie użytkownik otrzymał propozycję wnoszenia od 1 stycznia 2019 r. opłaty rocznej w nowej wysokości. Wypowiedzenie doręczone zostało 11 grudnia 2018 r. Użytkownik wieczysty złożył wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości. Rozpatrując sprawę Kolegium wskazało, że zgodnie z dyspozycją art. 77 ust. 1 i 3 ugn wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, podlega aktualizacji nie częściej niż raz na 3 lata, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Zaktualizowaną opłatę roczną ustala się, przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu albo na wniosek użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, na podstawie wartości nieruchomości gruntowej określonej przez rzeczoznawcę majątkowego. Stosownie do art. 78 ust. 1 ugn aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do 31 grudnia roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty rocznej. Zgodnie z art. 78 ust. 2 ugn użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie przesądzające znaczenie ma przepis art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Postępowania, o których mowa w ust.1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, umarza się (art. 4 ust. 2). W ocenie Kolegium przepis ten oznacza, że z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się postępowanie w sprawie aktualizacji opłat, jeżeli zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a zatem gdy wypowiedzenie zostało doręczone po 5 października 2018 r. Wobec powyższego postępowanie należało umorzyć. Skargę na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2020 r. złożyło Miasto [...]. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie: 1) art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy zmieniającej z 31 stycznia 2019 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy; 2) art. 21 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów przez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy; Wskazując na powyższe zarzuty Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi. Skarżące Miasto wniosło także o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Wskazało, że w wyniku sprzeciwu złożonego od orzeczenia Kolegium - zgodnie z zawartym w nim pouczeniem - Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] grudnia 2022 r., sygn. akt [...] odrzucił sprzeciw [...]. Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] czerwca 2023 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie Miasta [...]. Postanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone skarżącemu Miastu 22 sierpnia 2023 r. Natomiast skarga i wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia nadano drogą pocztową 22 sierpnia 2023 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał wniesioną skargę za dopuszczalną. Kolegium naruszyło art. 107 § 1 pkt 7 kpa, poprzez wadliwe pouczenie o środku zaskarżenia, tj. sprzeciwie do sądu powszechnego w sytuacji, w której od decyzji (orzeczenia) o umorzeniu postępowania, jako rozstrzygnięcia o charakterze wyłącznie formalnym, nie przysługiwał tego rodzaju środek zaskarżenia. Błędne pouczenie w orzeczeniu (w decyzji) co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała (art. 112 kpa). Skarżące Miasto zastosowało się do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu Kolegium błędnego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego. Wobec tego Sąd orzekający przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając - w zakresie terminu do jej wniesienia - że została ona złożona niezwłocznie po doręczeniu skarżącemu postanowienia Sądu Okręgowego z [...] czerwca 2023 r. Zauważyć przy tym należy, że Kolegium przekazało sprzeciw Miasta z [...] sierpnia 2020 r. do Sądu Rejonowego dopiero 16 lipca 2021 r. Skarga jest zasadna. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Treść art. 4 tej ustawy organ przytoczył, nie ma więc potrzeby ponownego przytaczania go. Przepis art. 4 ustawy wskazuje dwie przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, które muszą być spełnione łącznie: - postępowanie powinno być wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do daty wejścia w życie ustawy, tj. 13 lutego 2019 r., - wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r. W ocenie Sądu z brzmienia art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika jednoznacznie, że Kolegium ma obowiązek umorzyć te postępowania, które zostały wszczęte po 5 października 2018 r. i nie zostały zakończone do 13 lutego 2019 r. (tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r.) w sytuacji, gdy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. W związku z tym, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. - to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją (opłata dotychczasowa). Natomiast, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r., to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty zaktualizowanej, a wypowiedzenie podlega rozpoznaniu w trybie art. 79-80 ugn, w tym przed sądem powszechnym, jeżeli użytkownik wieczysty złoży sprzeciw od orzeczenia SKO. Z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r. Bezsporne jest także, że do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do 13 lutego 2019 r. postępowanie to nie zostało zakończone. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek art. 4 ust. 1 powołanej ustawy. Jednak spełnienie tylko tej przesłanki nie uprawniało organu do umorzenia postępowania. Organ bowiem w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie odniósł się do drugiej przesłanki. Jak wynika z załączonego do wypowiedzenia operatu szacunkowego z [...] października 2018 r. nieruchomość przy ul. [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym z garażem podziemnym. Pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" i osób fizycznych. Wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej zostało doręczone M. S. i E. S. 5 grudnia 2018 r., a więc przed 1 stycznia 2019 r. Natomiast przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi o braku skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim użytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 164/22 wypowiedział się na temat wykładni art. 4 ustawy zmieniającej przyjmując, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej są: wszczęcie postępowania po 5 października 2018 r. oraz brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. Stanowisko takie zawarte zostało także w uzasadnieniach wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 239/23 oraz z 20 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 412/23. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza roczną opłatę przekształceniową w wysokości opłaty, która obowiązywała przed aktualizacją. Jedynie w tej sytuacji przepis art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy. W rozpoznawanej sprawie organ nie ustalił, czy poza przesłankami temporalnymi spełniona została również przesłanka dotycząca skutecznego doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym gruntu przy ul. [...]. Jak wyżej zaznaczono jest to jedna z przesłanek, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, aby mógł zaistnieć skutek opisany w art. 4 ust. 2 ustawy zamieniającej. Organ nie zwrócił się nawet do [...] o przedstawienie dowodów doręczeń tych wypowiedzeń, ani nie zawiadomił go w trybie art. 10 kpa o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W konsekwencji nie wykazano podstaw do obligatoryjnego umorzenia postępowania. Okoliczności te powinny być zweryfikowane i ocenione przez Kolegium, czego w tym przypadku zabrakło. Podnieść należy, że przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej odnosi się do całej nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym, a nie tylko do jej części wyznaczonej wielkością udziału w tym prawie. Użytkowanie wieczyste jest ograniczonym prawem rzeczowym niepodzielnym. Przysługuje ono zatem do danej nieruchomości, jako całości. Nie można więc przyjmować, że kwestia wysokości opłaty (za poszczególne udziały w nieruchomości wspólnej) może być różnie ukształtowana dla użytkowników wieczystych, nawet jeżeli nie każdy z nich złoży wniosek o ustalenie, czy została ta opłata ukształtowana prawidłowo. Różnica w wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste każdego współużytkownika może wynikać wyłącznie z różnicy wielkości udziału, gdyż każdy z nich uiszcza opłatę w wysokości zależnej od przysługującego mu udziału w tym prawie. Jednakże podstawa jej wymiaru musi być zawsze taka sama. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zasady równości wobec prawa, co w demokratycznym Państwie nie powinno mieć miejsca. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało zaskarżone orzeczenie z naruszeniem art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy zmieniającej oraz przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa oraz art. 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.