I SA/Wa 176/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz J. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2016 r. nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że J. B. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Jej należność z tytułu wypłacenia zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł plus [...] zł odsetek. Świadczenie to było przyznane na jej syna O. w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. J. B. złożyła wniosek o umorzenie należności z tego tytułu. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest przepisów przejściowych i wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zastosowanie do sytuacji J. B. ma art. 30 ust. 1 tej ustawy, który uzależnia możliwość umorzenia należności tylko od skuteczności egzekucji w sposób wskazany w tym przepisie. Z pisma komornika wynika, że J. B. nie dokonała wpłat w wymiarze określonym w art. 30 ust. 1 zatem umorzenie nie jest możliwe nawet w sytuacji złej sytuacji materialnej czy życiowej dłużnika. Natomiast art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. nie dotyczy należności wypłaconych z tytułu zaliczki alimentacyjnej, lecz wyłącznie z funduszu alimentacyjnego wobec tego zastosowanie go do tej sprawy nie było możliwe. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. J. B. zarzuciła naruszenie przepisów art. 7,8,7, 107 §3 kpa., art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu chociaż z innych powodów niż powołano w jej treści. Zaległości alimentacyjne skarżącej J. B. pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych w trybie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Natomiast wniosek o umorzenie został złożony już pod rządami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Ta ustawa kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uregulowała inaczej niż dotychczasowa ustawa o zaliczce. Rację ma organ stwierdzając, że brak jest przepisów przejściowych dotyczących zasady stosowania ulg w dochodzeniu zwrotu zaliczek alimentacyjnych co powoduje, że w tych sprawach należy stosować przepisy obowiązujące w chwili orzekania. Natomiast literalna wykładnia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) nie pozwala na uznanie, że dotyczy on wprost należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Oparcie jednak na tym twierdzenia, że w odniesieniu do zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych w ogóle nie można stosować umorzenia tych należności z przyczyn wskazanych w art. 30 ust. 2 ustawy nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstancji RP. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 października 2006 r. sygn.. akt I FSK 93/06 (orzeczenia.nsa.gov.pl.) wskazał, że w demokratycznym państwie prawnym, jednostka nie może ponosić ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Zatem powstałą lukę w prawie należy wypełnić poprzez prokonstytucyjną wykładnię przepisów obowiązujących, w tym zakresie w czasie rozpoznawania sprawy, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do dokonania takiej prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy mieć na uwadze to, że w zasadzie tożsame z tą regulacją prawną rozwiązanie zawierały poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne. W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym ( Dz. U. z 1991 r., Nr 45, poz. 200 ze zm.) art. 17 stanowił, ze Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Natomiast zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz 732, ze zm.) organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Na mocy art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinna osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (ust. 1). Analiza powołanych przepisów wskazuje jednoznacznie, że do tej pory istniała możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na sytuację dochodową i życiową. W szczególności możliwość ta istniała pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a więc w czasie, w którym powstały przedmiotowe zaległości alimentacyjny J. B.. W tej sytuacji Sąd biorąc pod uwagę powyższe, obowiązujące dotychczas uregulowania prawne oraz powołany wcześniej art. 2 Konstytucji RP, a także art. 32 Konstytucji RP zgodnie, z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczy z jakiejkolwiek przyczyny stanął na stanowisku, że norma art. 30 ust. 2 odnosi się także do należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Brak takiej prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. spowodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni taką możliwość posiadają. Tym samym Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11. Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpozna wniosek J. B. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oceniając również przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.