Sygnatura
I SA/Wa 1741/23
I SA/Wa 1741/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-08-08
Wynik
Oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
- Data orzeczenia
- 8 sierpnia 2024
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi I. B., J. K. i H. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2023 r. nr DNI.rn.625.179.2022 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr DNI.rn.625.179.2022 z 7 lipca 2023r. - po rozpoznaniu wniosku I. B., J. K. i H. Z. (dalej jako skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną z 16 kwietnia 2022 r. nr DNI.rn.625.105.2022. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismem z 7 lipca 2022 r., poinformował skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego nr WS-III.7515.1.5.2015.KW z 20 września 2017 r. orzekającej: - w punkcie I., że nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...], położona w jednostce ewidencyjnej [...] , obręb [...] , w granicach parcel katastralnych: [...] , [...] , części [...] , części [...] , objętych [...] tab. gm. [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), - w punkcie II., że nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...], położona w jednostce ewidencyjnej [...] , obręb [...] , w granicach parcel katastralnych: części pgr [...] , [...] , [...] , części [...] , części [...] , części [...] , część [...] , części [...] , części [...] , części [...] , części [...] oraz części [...] objętych [...] tab. gm. kat. [...] , nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna [...] , obręb [...] , jednostka ewidencyjna [...] w granicach parcel katastralnych: części [...] i części [...] , objętych [...] tab. gm. kat [...] oraz nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] , obręb [...] , jednostka ewidencyjna [...] w granicach parcel katastralnych: części [...] , części [...] , części [...] , części [...] , części [...] , części [...], części [...], części [...], części [...], części [...] oraz części [...] objętych [...] tab. gm. kat. [...] podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie decyzją z 16 września 2022 r., nr DNI.rn.625.105.2022 stwierdził z urzędu nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego nr WS-III.7515.1.5.2015.KW z 20 września 2017 r., mającej za przedmiot nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] , położone w jednostce ewidencyjnej [...] , obręb [...] , obejmujące zespół dworsko-parkowy oraz część folwarczną, pochodzące z dawnego majątku J. K. pod nazwą [...] . W uzasadnieniu wyjaśnił, że Wojewoda wydał decyzję w sprawie rozstrzygniętej już wcześniej innym ostatecznym orzeczeniem - a tym samym doszło do naruszenia powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). A. B., J. K. i H. Z. zwrócili się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy - zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. brak dokonania dogłębnej analizy zgłoszonych w trakcie postępowania administracyjnego wniosków (o dołączenie do akt sprawy dokumentacji z innego postępowania; o zawieszenie postępowania; o umorzenie postępowania); brak współdziałania z organem prowadzącym postępowanie nieważnościowe w stosunku do orzeczeń nacjonalizacyjnych, które to postępowanie ma znaczenie prejudycjalne w sprawie. Ponadto przedstawili argumentację, która ma przemawiać za stwierdzeniem nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych (przede wszystkim brak ustalenia, co było przedmiotem ówczesnego postępowania poprzez niezidentyfikowanie w rozstrzygnięciach numerów parcel). Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 7 lipca 2023 r. nr DNI.rn.625.179.2022, utrzymał w mocy własną decyzję z 16 kwietnia 2022 r., nr DNI.rn.625.105.2022. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie administracyjne zakończone decyzją Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. wszczęte zostało w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) i dotyczyło gruntów objętych dawnymi [...] oraz [...] , położonych w W. , będących własnością J. K. . Celem postępowania było stwierdzenie, czy określona we wniosku nieruchomość podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 wrześni 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podkreślił, że jak wynika z akt sprawy (dokumentacja przesłana z Archiwum Akt Nowych przy piśmie z 21 grudnia 2016 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie), w stosunku do nieruchomości[...] , [...] i [...] , położonych w powiecie wadowickim, które należały do J. K. - prowadzone było w latach 40-tych ubiegłego wieku postępowanie administracyjne, zakończone decyzjami [...] K. nr [...] z 19 września 1945 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nr [...] z 19 listopada 1945 r. Orzeczenia te rozstrzygały o przejęciu na cele reformy rolnej przedmiotowych nieruchomości. Wobec powyższego należało zbadać, czy w danym przypadku występuje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), która ma miejsce wtedy, gdy badana sprawa jest tożsama z już rozstrzygniętą - przy czym tożsamość spraw będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczą tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym. W związku z tym wskazał, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nr [...] z 19 listopada 1945 r., utrzymujące w mocy decyzję [...] K. z 19 września 1945 r. nr [...] , mocą których uznano, że "nieruchomości ziemskie[...] , [...] i [...] w powiecie wadowickim położone, a stanowiące własność J. K. podpadają pod działanie przepisu art. 2 punkt 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6.IX.1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej jako, że obszar tych nieruchomości przekracza 100 ha powierzchni ogólnej cytowanego przepisu.". Podniósł, że wprawdzie nie zachowało się orzeczenie [...] K. , jednakże nie ma wątpliwości, że zostało ono wydane, a treść jego rozstrzygnięcia możliwa jest do ustalenia poprzez dowody pośrednie. Zachowało się bowiem orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1945 r., które wydane zostało w postępowaniu odwoławczym od decyzji [...] K. z 19 września 1945 r. W orzeczeniu tym dokładnie opisano, czego dotyczy postępowanie administracyjne (nieruchomości ziemskich[...] , [...] i [...] ) oraz w jakim trybie zostało wydane (stwierdzenie niepodpadania wymienionych nieruchomości pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej). Ponadto w aktach sprawy znajduje się odwołanie J. K. od decyzji [...] K. - w którym znajduje się informacja, że zaskarżone orzeczenie dotyczy nieruchomości ziemskich[...] , [...] i [...] , które przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa, na mocy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem w tym przypadku nie może być żadnych wątpliwości, co do samego istnienia, jak i zakresu rozstrzygnięciu objętego ww. decyzją [...] K. . Następnie Minister stwierdził, że przedmiotem postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek skarżących z 15 czerwca 2015 r., a zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. - było wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się z działki ewidencyjnej nr [...], [...] oraz [...] , obręb [...] , odpowiadająca parcelom katastralnym objętym dawnymi [...] i [...] gm. kat. [...] , nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W związku z tym podkreślił, że - jak wskazuje opracowanie geodezyjno-prawne sporządzone 30 września 2016 r. przez geodetę uprawnionego L. D. - będące przedmiotem postępowania Wojewody działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i [...] składały się wcześniej z parcel objętych wykazem hipotecznym [...] i [...] gm. kat [...] . Parcele opisane w [...] tab. gm. kat. [...] położone były w wójtostwie [...] i wchodziły w skład majętności [...] , czego dowodzi zaświadczenie [...] w K. z 5 września 1946 r. poświadczające ich podpadanie pod przepisy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN. Dodał, że nazwa tej części nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa stosowana była zamiennie. W dokumentach archiwalnych występują nazwy: "[...] " (protokół z 13 listopada 1945 r.; plan sytuacyjny z 1945 r. mierniczego powiatowego [...] ), "[...] ad. [...] (postanowienie [...] w K. z 30 sierpnia 1946 r. o przyznaniu J. K. zaopatrzenia emerytalnego na podstawie art. 17 dekretu), "[...] [...] " (protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej z 22 lutego 1945 r.; pismo Ministra Rolnictwa z 19 października 1954 r. o wyrażeniu zgody na przekazanie w zarząd i użytkowanie GS "[...]" w W. resztówki z rozparcelowanego majątku; następnie protokół z 16 marca 1955 r. z przekazania w zarząd i użytkowanie tej resztówki), "na [...] u w G." (szkic sytuacyjny jako załącznik do spisu inwentarza z 20 października 1945r.), "[...] ([...] )" (szkic resztówki z pomiarami z października 1948r,), "majątek [...] -[...] " (pismo PWRN w K. z 16 listopada 1956 r. do PPRN w W. w sprawie przekazania ok. 3 ha gruntu). Również sam właściciel J. K. w sporządzonym 1 sierpnia 1933 r. kwestionariuszu o stanie gospodarstwa wiejskiego na [...] u w G. wymienił hipoteki wchodzące w skład tego gospodarstwa, wśród nich m.in. "[...] [...] " oraz "[...] ". Zatem działki ewidencyjne o których orzekł Wojewoda Małopolski w decyzji z 20 września 2017 r. - nr [...], nr [...] i [...] - składały się z dawnych parcel wchodzących w skład nieruchomości[...] , [...] i [...] , przejętych na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniami [...] K. z 19 września 1945 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1945 r. Tym samym zachodzi tożsamość przedmiotowa między obiema sprawami, tj. postępowaniem nacjonalizacyjnym zakończonym orzeczeniami Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz [...] K. w latach 40-tych ubiegłego wieku oraz postępowaniem zakończonym decyzją Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. Poza tym Minister uznał, że w niniejszej sprawie występują również pozostałe elementy decydujące o powadze rzeczy osądzonej, tj. tożsamość podmiotowa (aktualni wnioskodawcy są podmiotami będącymi następcami prawnymi osoby, której przysługiwała możliwość złożenia wniosku w oparciu o przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i która z możliwości takiej skorzystała) oraz tożsamość tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym (sprawy dotyczą zbadania legalności przejęcia nieruchomości, na podstawie tego samego przepisu, w oparciu o ten sam stan faktyczny, który ustalony został na dzień przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej). W takiej sytuacji zasadne jest stwierdzenie, że Wojewoda Małopolski wydając decyzję z 20 września 2017 r. rażąco naruszył prawo - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. tj. orzekł w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Z tego też powodu należało tę decyzję wyeliminować z obrotu prawnego. Na zakończenie Minister stwierdził, że nie podziela zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o braku współdziałania ze sobą organów administracji tj. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzącego z urzędu sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z organem administracji publicznej, który prowadzi sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz [...] K. . W tym drugim przypadku organem właściwym jest również Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co oznacza, że oba postępowania prowadzone są przez ten sam organ, zatem akta obu spraw są znane organowi z urzędu. Poza tym, to właśnie analiza akt sprawy postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych z lat 40-tych, doprowadziła go do wniosku o konieczności podjęcia z urzędu postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji Wojewody Małopolskiego z 2017 r. Nie zgodził się również z wnioskiem skarżących, że rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz [...] K. ma znaczenie prejudycjalne, a w związku z tym należałoby zawiesić niniejsze postępowanie. Odniósł się też do kwestii złożonego w trakcie postępowania pisma skrzących z 2 sierpnia 2022 r., w którym wyłożyli argumenty za stwierdzeniem nieważności orzeczeń Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz [...] K. i które powtórzone zostały we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - wskazując, że zagadnienie to mieści się poza zakresem niniejszego postępowania. Kwestia legalności przedmiotowych orzeczeń, jak i w ogóle możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji nacjonalizacyjnych zapadłych ponad 30 lat temu - badana jest w innym postępowaniu administracyjnym, wszczętym na wniosek skarżących z 13 września 2021 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli I. B. , J. K. i H. Z. . Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów: 1. art. 97 § 1 pkt 4) K.p.a. poprzez błędne jego niezastosowanie polegające na: a) nie zawieszeniu przedmiotowego postępowania z urzędu do czasu zakończenia się postępowania toczącego się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nr sprawy DN.m.625.102.2021 w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1957r. nr [...] oraz decyzji [...] K. z 19.09.1945r. nr [...] , które to decyzje stanowią podstawę wydania zaskarżonej decyzji stwierdzającej nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 20.09.2017 r. nr WS-IIII.7515.1.5.2015.KW, b) jego błędnej wykładni i niewłaściwym przyjęciu, iż organ nie był zobligowany do zawieszenia niniejszego postępowania, gdyż możliwe jest wydanie decyzji w sprawie, podczas gdy w rzeczywistości na dzień wydania decyzji nie można ustalić , czy została ona wydana w warunkach rei deliberatae, gdyż już samo wyeliminowanie z obrotu decyzji z roku 1945 przesądziłby definitywnie o ostatnio wskazanej kwestii, 2. art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. nr 36, p. 341 z zm.) w zw. art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 20.09.2017r. nr WS-niI.7515.ł.5.2015.KW, pomimo iż: a) Minister nie posiadał/nie odnalazł decyzji [...] K. z 19.09.1945 r. nr [...] , b) Minister nie ustalił zakresu przedmiotowego decyzji [...] K. oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej, c) decyzje [...] K. oraz Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej nie zawierały wszystkich obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej tj. nie zostały nią objęte konkretne parcele katastralne a jedynie ogólnie majątki ziemskie J. , [...] i [...] czym organ administracyjny nie pozwolił na ustalanie, jakie konkretne nieruchomości - działki (numery parcel) zostały objęte ww. decyzjami co uniemożliwiło identyfikację nieruchomości a zatem i przypisanie ich do konkretnych majątków ziemskich, oraz poprawną weryfikację czy nieruchomości te były rolne, budowalne, a może znajdujące się granicach miasta [...] (jak np. zespół dworsko-parkowy), oraz nie ustalono w nich czy zachodził związek funkcjonalny pomiędzy zabudowanymi parcelami domami mieszkalnymi a gospodarstwem rolnym, co skutkowało wydaniem decyzji bez jej obligatoryjnych elementów tj. osnowy decyzji, 3. art. 7 K.p.a., art. 7b K.p.a. 77 § 1 K.p.a., 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na: a) zaniechaniu ustalenia w postępowaniu administracyjnym rzeczywistego stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętych decyzjami [...] K. oraz Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej tj. czy decyzje te mogły dotyczyć również działek objętych decyzją Wojewody Małopolskiego czy też dotyczyły wyłącznie gruntów rolnych, wiedząc iż dawne majątki ziemskie w 90 % obejmowały grunty rolne, a zatem nie mogły dotyczyć zespołu dworsko-parkowego [...] oznaczonego jako działka nr [...] (aktualnie działka uległa podziałowi na działki nr [...] , [...] , [...], [...], [...]) jednostka ewidencyjna [...] , obręb [...] w granicach parcel katastralnych: [...] , [...] , części [...] , części [...] objętych [...] tab. gm kat [...] , który nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13), b) rozpatrzeniu materiału dowodowego i jego interpretacji na niekorzyść spadkobierców J. K. , podczas gdy z dokumentów nie sposób jednoznacznie ustalić, iż decyzje [...] K. oraz Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej dotyczyły również zespołu dworko-parkowego [...] , o którym mowa w decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017r., 4. art. 156 § 1 pkt. 3 K.p.a. - poprzez bezzasadne jego zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż na gruncie prawa administracyjnego występuje instytucja "powagi rzeczy osądzonej" (res iudicata) i jej bezpodstawne zastosowanie, bez uwzględnienia różnic, jakie instytucja ta wykazuje na gruncie trzech odmiennych postępowań administracyjnych, oraz ominięcie faktu, iż prawo administracyjne zna wyłącznie zupełnie odmienną instytucję res deliberatae, które to naruszenie doprowadziło organ do błędnych wniosków w zaskarżonej decyzji, 5. art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - poprzez błędne przyjęcie, iż Wojewoda Małopolski decyzją z a 20 września 2017 r. orzekał w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, podczas gdy w sprawie brak jest decyzji z roku 1945, 6. art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - poprzez błędne przyjęcie, iż treść rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej można domniemywać na podstawie innych dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności, że można domniemywać treści rozstrzygnięcia decyzji z dnia 19 września 1945 roku, której brak jest w aktach administracyjnych sprawy; 7. art. 107 § 1 pkt. 5 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiot sprawy w decyzji [...] K. z 19 września 1945 r. oraz decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. można uznać za tożsame, podczas gdy przede wszystkim treść rozstrzygnięcia decyzji [...] K. nie jest organowi znana, natomiast treść rozstrzygnięcia decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. zasadniczo odbiega od rzekomej (w rzeczywistości nieznanej) treści decyzji [...] K. z 19 września 1945 r., którą domniemywa organ II instancji, 8. § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - poprzez jego błędną wykładnię i pominięcie faktu, iż przedmiotem postępowania na podstawie analizowanego przepisu może być cała nieruchomość ziemska lub jej część oraz, że cała nieruchomość ziemska mogła podlegać przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a równocześnie jej część mogła podlegać wyłączeniu spod jego działania, a także brak wykazania w sprawie faktu, co było przedmiotem przejęcia, jak też brak oznaczenia nieruchomości objętej postępowaniem administracyjnym. W obszernym uzasadnieniu skargi przytoczyli argumenty na poparcie swojego stanowiska. Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz szczegółowo odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenia nie naruszają przepisów prawa. W niniejszej sprawie kontroli podlega decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 lipca 2023 r., którą Minister utrzymał w mocy swoje wcześniejsze orzeczenie z 16 kwietnia 2022 r., na mocy którego stwierdził z urzędu nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r., mającej za przedmiot nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjna nr [...], [...] i [...] , położone w jednostce ewidencyjnej [...] , obręb [...] , obejmujące zespół dworsko-parkowy oraz część folwarczną, pochodzące z dawnego majątku J. K. pod nazwą [...] . Minister wyjaśnił, że Wojewoda wydał decyzję w sprawie rozstrzygniętej już wcześniej innym ostatecznymi orzeczeniami (orzeczenie [...] K. z 19 września 1945 r. oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1945 r.), a tym samym doszło do naruszenia powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Kwestionowane przez skarżących decyzje, kontrolowane obecnie przez Sąd, zostały wydane w nadzwyczajnym trybie postępowania, tj. stwierdzenia nieważności decyzji. Należy przypomnieć, że postępowanie takie stanowi formę nadzoru i prowadzone jest na podstawie art.156-158 k.p.a. Przy czym podlega ono takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art.156 § 1 k.p.a. Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, aby przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, orzeczenie podjęte zostało niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego wydania, przy czym niezgodność ta spełnia co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji. Jednocześnie, aby mogło dojść do przełamania zasady trwałości decyzji, wady prawne orzeczenia muszą znajdować potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia wad prawnych decyzji, wyklucza możliwość eliminacji jej z obrotu prawnego. Decyzja ostateczna korzysta bowiem z domniemania legalności - co ma fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych. Wśród przyczyn skutkujących stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, ustawodawca wymienił, m.in. "naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej"- art.156 § 1 pkt 3 k.p.a. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, że organ administracji stwierdza nieważność decyzji, jeżeli dotyczy ona sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W związku z tym ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną jest możliwe tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie res iudicata, istotne znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Zgodnie z wyrokiem NSA z 9 czerwca 2010 r., sygn., akt II OSK 931/09, LEX nr 597967, stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. możliwe jest tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Istotnym jest, że aby zaistniała tożsamość sprawy konieczne jest aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego. Taka sytuacja w niniejszej sprawie zachodzi - albowiem nie ma wątpliwości, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017r., było już przedmiotem wcześniej zakończonego postępowania administracyjnego orzeczeniami [...] K. z 19 września 1945 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1945 r. Jak wynika z akt sprawy na podstawie orzeczeń z lat 40-tych przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie[...] , [...] i [...] , a podstawę prawną stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.). Z kolei przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r., były nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] , położone w jednostce ewidencyjnej [...] , obręb [...] , odpowiadające parcelom katastralnym objętymi dawnymi [...] i [...] gm. kat. [...] . Przy czym opracowanie geodezyjno-prawne sporządzone 30 września 2016 r. przez geodetę uprawnionego L. D. dowodzi, że będące przedmiotem postępowania Wojewody działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i [...] składają się z dawnych parcel objętych wykazem hipotecznym [...] i [...] gm. kat [...] . Parcele opisane w [...] tab. gm. kat. [...] położone były w wójtostwie [...] i wchodziły w skład majętności [...] , czego dowodzi zaświadczenie [...] w K. z 5 września 1946 r. poświadczające ich podpadanie pod przepisy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN. Należy też wspomnieć, że nazwa tej części nieruchomości przejętej na rzecz skarbu Państwa nieruchomości stosowana była zamiennie. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że zachodzi tożsamość przedmiotowa między sprawami zakończonymi orzeczeniami z lat 40-tych ubiegłego wieku oraz postępowaniem zakończonym decyzją Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. W sprawie występują również pozostałe elementy decydujące o powadze rzeczy osądzonej, tj. tożsamość podmiotowa (aktualni wnioskodawcy są podmiotami będącymi następcami prawnymi osoby, której przysługiwała możliwość złożenia wniosku w oparciu o przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i która z możliwości takiej skorzystała) oraz tożsamość tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym (sprawy dotyczą zbadania legalności przejęcia nieruchomości, na podstawie tego samego przepisu, w oparciu o ten sam stan faktyczny, który ustalony został na dzień przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej). Nie zasadny jest również zarzut skargi, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien zawiesić niniejsze postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4) k.p.a. - z tego powodu, iż rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz [...] K. ma znaczenie prejudycjalne dla sprawy prowadzonej z urzędu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. Wyjaśnić należy, że zagadnienie wstępne stanowi materiałnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania jurysdykcyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Zachodzi jedynie w sytuacji bezpośredniego uzależnienia rozstrzygnięcia danej sprawy od rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego, a zatem w sytuacji istnienia pomiędzy tymi kwestiami ścisłego związku. Związek ten nie zachodzi natomiast, kiedy sprawa, co do której rozstrzygać ma organ, jest przedmiotowo związana z inną sprawą toczącą się przed organem administracji bądź sądem czy organem ścigania, ale której brak rozstrzygnięcia nie tamuje (nie uniemożliwia) prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Samo stwierdzenie, że wynik innego postępowania może mieć, a nawet będzie miał, wpływ na losy sprawy administracyjnej, nie daje jeszcze podstaw do zawieszenia postępowania, jeżeli w chwili orzekania możliwe jest rozpatrzenie sprawy przez organ administracyjny i wydanie decyzji (wyrok NSA z 7 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2093/20). Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Ponadto skarżący zarzucili wadliwe stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody Małopolskiego z 20 września 2017 r. - w sytuacji, gdy nie odnaleziono orzeczenia [...] K. z 19 września 1945 r. i nie ustalono zakresu przedmiotowego orzeczeń nacjonalizacyjnych z lat 40-tych oraz nie zawierały one wszystkich obligatoryjnych elementów decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu brak odnalezienia decyzji [...] K. z 19 września 1945 r. nie stoi na przeszkodzie jej zbadania, skoro jej treść jest znana z innych wiarygodnych dowodów, zarówno urzędowych, jak i pochodzących od innych osób, a ponadto orzeczenie to nie było rozstrzygnięciem kończącym sprawę. Zachowało się bowiem orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 19 listopada 1945 r. - które zostało wydane w postępowaniu odwoławczym od decyzji [...] K. z 19 września 1945 r. - i w którym dokładnie opisano, czego dotyczy to postępowanie administracyjne (nieruchomości ziemskich[...] , [...] i [...] stanowiących własność J. K. ) oraz w jakim trybie zostało wydane (przeszły na własność Skarbu Państwa, na mocy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż obszar tych nieruchomości przekracza 100 ha powierzchni ogólnej cytowanego przepisu). Ponadto w aktach sprawy znajduje się odwołanie J. K. od decyzji [...] K. - w którym znajduje się taka sama informacja (zaskarżone orzeczenie dotyczy nieruchomości ziemskich [...] , [...] i [...] położonych w powiecie wadowickim, które przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa, na mocy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Wobec powyższego organy obu instancji dokonały trafnej oceny eliminując z obiegu prawnego decyzję dotkniętą kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., prowadzącą do jej nieważności od chwili wydania. Podsumowując Sąd uznał, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 6 września 2023
- Symbol z opisem
- 6290 Reforma rolna
- Skarżony organ
- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Sędziowie
- Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/ Elżbieta Lenart /sprawozdawca/ Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
art. 151 · Dz.U. 2024 poz. 935
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny