I SA/Wa 1718/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 6 lipca 2023 r. nr SKO.4000-1447/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 25 maja 2023 r., nr GOPS.4135.76.2023 w części objętej punktem pierwszym dotyczącym odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 6 lipca 2023 r., nr SKO.4000/1447/2023, po rozpatrzeniu odwołania E.K. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z 25 maja 2023 r., nr GOPS.4135.76.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Skarżąca, wnioskiem z 27 listopada 2020 r., wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą - I. K. . Do wniosku dołączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 10 lipca 2019 r., z którego wynika, że I. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności; odpis skrócony aktu zgonu J. K. ; oświadczenia i świadectwa pracy E.K. z 30 listopada 2019 r., 31 grudnia 2019 r. i 16 lipca 2020 r.; decyzję PUP w S. z 22 lipca 2020 r.; informację ZUS w S. z 25 lipca 2020 r. o przyznaniu prawa do dodatku solidarnościowego. Wójt, decyzją z 14 grudnia 2020 r., nr GOPS.4135.115.2020 odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", jasno określono jakie warunki muszą być spełnione do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Wójta, w niniejszej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione, ponieważ osoba wymagająca opieki ma wstępnych, tj. matkę A. K. , która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, to na matce w pierwszej kolejności ciąży obowiązek opieki, a zatem brak jest podstaw do przyznania skarżącej ww. świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że matka ma 81 lat i sama wymaga opieki. Nie może ona jednak udokumentować chorób matki, ponieważ od kilkunastu lat nie opuszcza ona domu z powodu choroby psychicznej i kategorycznie odmawia wizyt u lekarza. Matka również ze względów finansowych nie jest w stanie spełniać opieki nad córką, zaś z powodu choroby nie chce przekazać gospodarstwa rolnego następcom. Skarżąca zauważyła, że od śmierci ojca jest jedyną osobą, która opiekuje się niepełnosprawną siostrą i dlatego nie może świadczyć pracy. Kolegium decyzją z 28 stycznia 2021 r., nr SKO.4000-49/2021 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 14 grudnia 2020 r. i wskazało, że warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a zarazem krąg osób do niego uprawnionych określa art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła skarżąca z tytułu sprawowania opieki nad siostrą, która na podstawie Orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 10 lipca 2019 r., nr ZO/4212/650/02/19 zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 października 2002 r. Ojciec I. K. nie żyje, a matka ma 82 lata, jest osobą schorowaną, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca wobec powyższego zrezygnowała z zatrudnienia celem całodobowej opieki nad siostrą i pomocy w codziennych czynnościach życiowych. Kolegium zauważyło dalej, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to może bowiem przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, powoływanej dalej jako: "k.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Przepisy te jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma znaczenia z jakich przyczyn - poza wyraźnie określonymi w art. 17 ust. 1a - osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie mogą sprawować opieki. Decydujące są bowiem przyczyny obiektywne, do których ustawa zalicza legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W przedmiotowej sprawie, choć bezspornie opiekę nad I. K. sprawuje jej siostra, to jednak matka jest osobą zobowiązaną do opieki nad córką w pierwszej kolejności. Wprawdzie podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka ze względu na podeszły wiek i chorobę również wymaga pomocy i nie jest w stanie zajmować się córką, to jednak nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej siostry, przed obowiązkiem alimentacyjnym matki. Zaistniała więc przesłanka negatywna do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, która ma swe źródło w art. 17 ust.1a u.ś.r. Skargę na ww. decyzje Kolegium z 28 stycznia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. K. . Na rozprawie w dniu 21 września 2021 r. skarżąca złożyła do akt zaświadczenie lekarza specjalisty psychiatry o stanie zdrowia matki - A. K. oraz zaświadczenie Caritas Diecezji S. , wnosząc o dopuszczenie jako dowodów w sprawie. Dodatkowo wskazała, że matka nadal odmawia kategorycznie udania się do lekarza, jej stan zdrowia psychicznego systematycznie się pogarsza, odmawia nawet wyjścia poza obejście domu. W przypadku nagłej potrzeby rodzina wzywa lekarza do domu, jeżeli lekarz wyrazi na to zgodę. Oświadczyła także, że rozpoczęła procedurę ubiegania się o ustalenie stopnia niepełnosprawności bez udziału matki. Sąd postanowił dopuścić dowody złożone przez skarżącą na rozprawie. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 506/21 uchylono decyzję Kolegium z 28 stycznia 2021 r. oraz decyzję Wójta Gminy S. z 14 grudnia 2020 r., w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku możliwości sprawowania opieki nad I. K. przez matkę. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Wójt Gminy S. ponownie - decyzją z 13 maja 2022 r., nr GOPS.4135.115.1.2022 - odmówił E. K. świadczenia pielęgnacyjnego na osobę: I. K. , ur. [...] r., która legitymuje się orzeczeniem o znanym stopniu niepełnosprawności wskazując, że żyje matka, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od tej decyzji skarżąca złożyła (w ustawowym terminie) odwołanie, wyjaśniając że całkowicie pominięto kto sprawuje faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Decyzją Kolegium z 7 lipca 2022 r., nr SKO.4000-1125/2022 utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy wskazuje na niespójność w kwestii stanu zdrowia matki osoby niepełnosprawnej, tj. A. K. . W wywiadzie rodzinnym z 11 grudnia 2020 r. i z 12 maja 2022 r. podano, że A. K. nie może uzyskać Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ponieważ odmawia leczenia i nie stawia się na wizyty lekarskie. Brak jest więc dokumentacji medycznej. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego z 12 maja 2022 r. wynika, że jest leczona bezterminowo z powodu otępienia typu Alzheimera w stopniu umiarkowanym. Z zestawienia dowodów wywieść więc należy, że zaświadczenie wydano zaocznie, co budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Kolegium zauważyło ponadto, że z załączonych do sprawy dowodów - świadectw pracy z 30 listopada 2019 r., 31 grudnia 2019 r. i z 16 lipca 2020 r. wynika, że stosunki pracy zawierane przez E. K. nie były przez nią rozwiązywane lecz ustawały w uwagi na wypowiedzenie przez pracodawcę, z przyczyn ekonomicznych zakładu lub upływ czasu na jaki umowy o pracę były zawarte. Skarżąca do dnia 8 października 2020 r. korzystała też z zasiłku dla bezrobotnych oraz z prawa do dodatku solidarnościowego. Dopiero po wykorzystaniu tych świadczeń wystąpiła w dniu 27 listopada 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że siostra – I. K. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 18 października 2002 r. W końcowej części uzasadnienia Kolegium uznało, że wobec obowiązku alimentacyjnego ciążącego na matce, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na odwołującej - siostrze osoby niepełnosprawnej, obowiązek alimentacyjny nie ciąży. W związku z tym Kolegium uznało, że skarżącej świadczenie nie przysługuje, mimo że faktycznie opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawuje. W wyniku rozpatrzenia skargi na decyzję organu odwoławczego z 7 lipca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2214/22 uchylił decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z 13 maja 2022 r. nr GOPS.4135.115.1.2022. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wójt Gminy S. powołaną na wstępie decyzją z 25 maja 2023 r.: 1) odmówił E. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą: I. K. , urodzoną 28 stycznia 1980 r., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na okres od 1 listopada 2020 do 4 sierpnia 2022 r.; 2) przyznał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą I. K. , która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy w wysokości: a) 1 845,60 zł za okres od 5 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. b) 2 119,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.; c) 2 458,00 zł miesięcznie na czas nieokreślony, począwszy od 1 stycznia 2023 r. Odwołanie od powyższej decyzji w części punktu pierwszego decyzji Wójta Gminy S. wniosła skarżąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z 6 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że w toku postępowania nie kwestionowało opieki sprawowanej przez E. K. nad niepełnosprawną siostrą I. K. . Jednakże I. K. ma matkę, która mimo schorzeń do dnia 13 września 2022 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w pierwszej kolejności była i jest zobowiązana do alimentacji i opieki na córką. Powyższe wynika wprost z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 13 września 2022 r. nr [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. matka skarżącej A. K. , została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu podano, że ustalony stopień niepełnosprawności A. K. datuje się od 5 sierpnia 2022 r. Dlatego też tę datę, w ocenie Kolegium, zasadnie organ I instancji uznał jako datę uzasadniającą wejście E.K. w obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej siostry I. K. i przyznał odwołującej świadczenie pielęgnacyjne od tej daty. Takie też jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w Uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 /LEX nr 3431610/ podjętej przez skład siedmiu sędziów tego Sądu orzekł, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skargę na decyzję Kolegium z 6 lipca 2023 r. w części dotyczącej nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą I. K. za okres od 27 listopada 2020 r. do 4 sierpnia 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że Wójt nie wykonał wyroku sądowego, nie stosuje wykładni przepisów zaprezentowanych przez Sąd, do czego został prawomocnie zobowiązany. Wyjaśniła, że schorzenie jej mamy nie powstało 5 sierpnia 2022 r., a znacznie wcześniej i to ona sprawowała faktyczną opiekę nad siostrą Iwoną oraz matką, a więc spełnia wszelkie kryteria otrzymywania świadczenia. Podkreśliła, że data 5 sierpnia 2022 r. to data przypisana ustalenia niepełnosprawności nie osoby opiekowanej (siostry I. K. ) a osoby, na którą w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny i opiekuńczy (matki A. K. ). Jej siostra Iwona od urodzenia jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 października 2002 r. O tym, że mama nie mogła spełnić swojego obowiązku rodzicielskiego wobec siostry było wiadomo właściwemu miejscowo GOPS, o czym świadczą wywiady środowiskowe przeprowadzone przez pracownice ośrodka. Nie było możliwe wcześniejsze uzyskanie znacznego stopnia niepełnosprawności mamy z uwagi na jej kategoryczny sprzeciw do opuszczania domu, a tym samym możliwości przeprowadzenia badań medycznych. Wszelkie czynności do uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności było możliwe dzięki życzliwemu podejściu Powiatowego Zespołowi ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. i były przeprowadzone przy absencji mamy. Dalej skarżąca podkreśliła, że wniosek o przyznanie świadczenia złożyła prawidłowo z załącznikami 27 listopada 2020 r. i to jest termin, od którego powinny być naliczane świadczenia po tak długotrwałej procedurze. Ponadto skarżąca zarzuciła Wójtowi długotrwałość wydania prawidłowej decyzji, gdyż od daty złożenia wniosku upłynęło prawie 3 lata. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, zdaniem Sądu, skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wydając decyzję z 6 kwietnia 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 25 maja 2023 r. nie dostrzegło, że odwołanie skarżącej dotyczyło tylko tej części decyzji organu I instancji, którą odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na siostrą I. K. na okres od 1 listopada 2020 r. do 4 sierpnia 2022 r. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie Wójta gminy S. z 25 maja 2023 r. w części dotyczącej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (jako nie zaskarżone) stało się ostateczne i organ odwoławczy nie miał podstawy prawnej do wydawania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Oceniając w dalszej kolejności zaskarżoną decyzję Kolegium z 6 lipca 2023 r. wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie nie ma sporu co do tego, że siostra skarżącej, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga całodziennego zaangażowania w czynności opiekuńcze. I. K. jest upośledzona umysłowo w stopniu znacznym od dzieciństwa i upośledzenie to ma charakter trwały, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby trzeciej. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skoro matka skarżącej (mimo schorzeń) do dnia 13 września 2022 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w pierwszej kolejności była i jest zobowiązana do alimentacji i opieki na córką (I. K. ) – to tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty żądanej przez skarżącą (na której nie spoczywa obowiązek alimentacyjny), nie jest uzasadnione. Powyższe bowiem wynika wprost z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższego stanowisko w okolicznościach faktycznej tej sprawy Sąd nie podziela. Należy zwrócić uwagę, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 506/21 Sąd wyraźnie wskazał, że: "Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji ustali, czy A. K. rzeczywiście, w sposób obiektywny, nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną córką, biorąc w tym zakresie pod uwagę jej sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i finansową jak również zakres opieki, jakiej wymaga I. K. . Ustali ponadto, na jakim etapie jest procedura ustalania stopnia niepełnosprawności dla A. K. . Dopiero poczynienie powyższych ustaleń pozwoli na wydanie decyzji uwzględniającej przedstawioną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jeżeli bowiem okaże się, po przeprowadzeniu przez organ postępowania dowodowego, że A. K. nie jest w stanie sprawować opieki nad córką, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąży w pierwszej kolejności rodzeństwo osoby niepełnosprawnej (w tym skarżącą)." Wywiady w tej sprawie zostały przeprowadzone dopiero 11 kwietnia 2022 r. oraz 10 maja 2022 r. W pierwszym ustalono, że u A. K. , lat 82 (matki osoby wymagającej opieki), psychiatra stwierdził otępienie typu Alzheimer z psychozą. Zarówno nią jak i niepełnosprawną o znacznym stopniu I. K. opiekuje się faktycznie skarżąca E. K. . Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego pierwszy wywiad wynika, że: "A. K. z racji podeszłego wieku i ograniczeń w funkcjonowaniu wynikających z jej schorzenia nie jest w stanie podołać opiece nad niepełnosprawną córką I. K. , która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji." Stwierdzono dalej także, że " z przeprowadzonych rozmów i zgromadzonej dokumentacji wynika, że A. K. nie jest w stanie opiekować się córką, biorąc przede wszystkim pod uwagę jej sytuację zdrowotną, finansową jak i zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawna córka.". Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad 12 maja 2022 r. wynikają analogiczne wnioski. Wskazano w nim, że: "A. K. z powodu stanu zdrowia związanego ze zdiagnozowaną chorobą otępienia typu Alzheimer i przewidywaną progresją objawów otępienia z objawami psychozy, nie jest w stanie zaopiekować się niepełnosprawną córką w stopniu znacznym z upośledzeniem umysłowym. Zakres opieki jakiej wymaga córka I. K. przekracza możliwości jej matki." Biorąc więc pod uwagę ocenę prawną i zalecenia Sądu wynikające z ww. wyroku z 21 września 2021 r. gdzie Sąd wprost wskazał, że w przypadku dokonania właśnie takich ustaleń obowiązek alimentacyjny obciąży wówczas w pierwszej kolejności rodzeństwo osoby niepełnosprawnej (skarżącą), obowiązkiem organów rozpoznających wówczas sprawę była ocena czy rezygnacja z zatrudnienia (niepodejmowanie zatrudnienia) przez skarżącą pozostaje w związku z opieką nad niepełnosprawną I. K. . Tymczasem organ I instancji w decyzji z 13 maja 2022 r. a następnie Kolegium w decyzji z 7 lipca 2022 r. zgodnie uznały, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając (wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2214/22) i te rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że przed wydaniem przez Wójta Gminy S. decyzji z 13 maja 2022 r., skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. K. , które to postępowanie zostało zawieszone postanowieniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 9 listopada 2021 r. O tym fakcie skarżąca poinformowała organ I instancji (pismo z 9 kwietnia 2022 r.). W wyniku rozpoznania ww. wniosku Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z 13 września 2022 r. zaliczył A. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jak wskazał Sąd w ww. wyroku organy orzekające w sprawie zupełnie zignorowały fakt wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności matki skarżącej gdy tymczasem postępowanie administracyjne powinno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżąca nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości prawa, w szczególności w wymiarze finansowym. Co istotne w wyroku z 20 grudnia 2022 r. Sąd wyraźnie podkreślił, że "gdyby organy zawiesiły przedmiotowe postępowanie i zaczekały na zakończenie postępowania dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności matki skarżącej, które w istocie w przedmiotowej sprawie stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., to ocena przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. byłaby inna. Nie ma przy tym znaczenia data ustalenia stopnia niepełnosprawności A. K. . (...) postępowanie dotyczące ustalenia stopnia niepełnosprawności jest postępowaniem głęboko sformalizowanym, w którym ustawodawca w sposób kazuistyczny opisuje ewentualne możliwe rozstrzygnięcia oraz w sposób równie kazuistyczny opisuje na podstawie jakich dokumentów te rozstrzygnięcia są podejmowane. Niewątpliwie jednak orzeczenie o stopniu niepełnosprawności potwierdza jedynie samą niepełnosprawność i ma charakter jedynie formalny i wtórny." Sąd w wyroku z 20 grudnia 2022 r. odniósł się jeszcze do pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że wniosek skarżącej jest rozpatrywany przez organy od listopada 2020 r., a decyzje wydane w tej sprawie są już po raz drugi uchylane przez sąd administracyjny, wobec tego względy wynikające z ekonomiki procesowej nakazują sądowi zwrócenie uwagi na kwestię, która została przez Kolegium jedynie zasygnalizowana. Mianowicie organ odwoławczy podniósł, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz w dużym odstępie czasowym od ustalenia daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym u I. K. (18 października 2002 r.), co budzi wątpliwości co do przyczyn rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Sąd przesądził jednak w ww. wyroku, że "okoliczności te nie mogą zaprzeczać aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad siostrą. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącej potwierdzają, że skarżąca sprawuje opiekę nad siostrą. Podejmowana wcześniej przez nią aktywność zawodowa, bez względu na powody ustania stosunku pracy, nie może być traktowana obecnie jako okoliczność wykluczająca związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorą siostrą. Wręcz przeciwnie, stanowi to potwierdzenie aktywności skarżącej, która wyrażała wolę kontynuowania pracy zawodowej i łączenia tych obowiązków ze sprawowaniem opieki nad siostrą." Sąd zwrócił uwagę, że "art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby I. K. w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca." W konsekwencji Sąd wskazał, że "w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organów będzie rozpoznanie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przy zastosowaniu zaprezentowanej przez Sąd wykładni przepisów oraz przy uwzględnieniu dowodu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 września 2022 r. dotyczącego A. K. ." Co istotne, zdaniem składu rozpoznającego obecnie przedmiotową sprawę, organy zignorowały również ocenę prawną zawartą we wcześniejszym wyroku Sądu z 21 września 2021 r. jak nawet wnioski końcowe pracowników socjalnych przeprowadzających wywiad środowiskowy. Ważne jest również to, że w dacie wydania ww. rozstrzygnięć organów obu instancji (które dwukrotnie były uchylane przez Sąd) nie obowiązywała jeszcze Uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, na którą obecnie powołuje się Kolegium. Jeszcze raz należy podnieść (za stanowiskiem Sądu z 20 grudnia 2022 r.), że ustalanie i ocena stopnia niepełnosprawności dla potrzeb przyznania zasiłku pielęgnacyjnego następuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U z 2021 r. poz. 573 ze zm.). W konsekwencji tego, do ustalenia stopnia niepełnosprawności stosuje się rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027), będące aktem wykonawczym do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W § 14 ust. 3 tego rozporządzenia wskazano, że datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać wyrazy "nie da się ustalić" (§ 14 ust. 4 powołanego rozporządzenia). Natomiast według § 14 ust. 5 powołanego rozporządzenia, datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 6 powołanego rozporządzenia). Tym samym za niezasadne należy uznać również stanowisko organów, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej dopiero od daty 5 sierpnia 2022 r. Organy wskazały, że w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 13 września 2022 r. matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 5 sierpnia 2022 r. Tak więc ta data stanowi wejście E.K. w obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej siostry I. K. i stanowi podstawę przyznania świadczenia od tej daty. Tego stanowiska Sąd nie podziela. Jak już przesądził bowiem Sąd w wyroku z 20 grudnia 2022 r. nie ma znaczenia data ustalenia stopnia niepełnosprawności A. K. , uwzględniając przepis (§ 14 ust. 6 ww. rozporządzenia). Wobec powyższego w ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych tej sprawy Kolegium naruszyło art. 153 p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r., a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Te same zarzuty odnoszą się do decyzji organu I instancji, co powoduje konieczność uchylenia (obok zaskarżonej decyzji) również decyzji organu I instancji w części objętej punktem pierwszym dotyczącym odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne powodem uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium jest również to, iż organ odwoławczy wypowiedział się co do tej części rozstrzygnięcia organu I instancji, które nie zostało zaskarżone. Odwołanie dotyczyło bowiem tylko tej części decyzji z 25 maja 2023 r, którą odmówiono skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nad siostrą I. K. za okres od 27 listopada 2020 r. do 4 sierpnia 2022 r. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy wezmą pod uwagę powyższe, tj. przyznają świadczenie pielęgnacyjne skarżącej również za okres poprzedzający, mając na uwadze przede wszystkim ocenę prawną wynikającą z ww. wyroków Sądu oraz uwzględniając datę złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. , uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji we wskazanym wyżej zakresie.