I SA/Wa 1598/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr DSZ.V.4321.2.155.2022.MK w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r., nr DSZ.V.4321.2.155.2022.MK, po rozpoznaniu wniosku M. M. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Minister Rodziny i Polityki Społecznej odmówił przywrócenia tego terminu. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 30 grudnia 2021 r., nr 002091/SW/12/2021, Wojewoda Pomorski odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci O. M. i N. M. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Powyższa decyzja została odebrana w dniu 4 stycznia 2022 r. Pismem z 9 lutego 2022 r. M. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji Wojewody Pomorskiego. Zawiadomieniem z 18 marca 2022 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej poinformował M. M. o uchybieniu terminu do wniesienia powyższego odwołania. Jednocześnie, działając na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacji kryzysowych, organ wyznaczył skarżącej termin 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. M. M. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z 30 grudnia 2021 r. Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 58 k.p.a. i podniósł, że, jak wskazała wnioskodawczyni, przekroczyła ona termin do wniesienia odwołania, ponieważ "po otrzymaniu decyzji z MOPS w grudniu 2021 z informacją, że w sprawie odwołania muszę kontaktować się z Wojewodą Pomorskim, dlatego szukałam kontaktu z Panem D. D.". We wniosku wskazano również, że wnioskodawczyni osobiście udała się do Urzędu Marszałkowskiego, jednak próba umówienia się z Wojewodą Pomorskim nie powiodła się. Następnie wnioskodawczyni napisała maila do Wojewody Pomorskiego opisując swoją sytuację, lecz do chwili obecnej nie uzyskała odpowiedzi. Wysłała również pismo na adres Urzędu, lecz otrzymała odpowiedź o przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i doktrynę organ odwoławczy podniósł, że przy ocenie braku winy organ przyjmuje obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy zastosowaniu tego miernika, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Minister uznał, że we wniosku o przywrócenie terminu wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Podkreślił, że w decyzji z 30 grudnia 2021 r. M. M. została prawidłowo pouczona, jak i w jakim terminie a także do kogo należało wnieść odwołanie. Nie można zatem, zdaniem organu odwoławczego, przyjąć wyjaśnień wnioskodawczyni jako uzasadniających brak jej winy w uchybieniu terminowi. Organ wskazał również, że pouczenie zawarte w decyzji z 30 grudnia 2021 r. jest standardowym pouczeniem, którego celem jest skuteczne poinformowanie strony o możliwości i sposobie wniesienia odwołania. Zastosowana w nim forma jest powszechnie stosowanym zwrotem, skonstruowanym w zrozumiały sposób, tak aby zapewnić stronie możliwość wszczęcia postępowania odwoławczego także w sytuacji, gdy strona nie posiada wykształcenia prawniczego. Zdaniem organu odwoławczego, użyte w pouczeniu stwierdzenie "od niniejszej decyzji służy prawo do wniesienia odwołania" w wystarczający sposób podkreśla, że odwołanie przysługuje od tej konkretnej decyzji w wyznaczonym terminie. Minister dodał, że pouczenie strony o przysługujących uprawnieniach, w tym uprawnieniu do złożenia środka zaskarżenia, powinno być rzetelne i wyczerpujące. Powinno więc precyzować także od jakiego konkretnie zdarzenia biegnie początek omawianego terminu (por. wyrok NSA z 28 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 156/15). W ocenie Ministra, zawarte w decyzji Wojewody pouczenie, w zakresie terminu do wniesienia odwołania, niewątpliwie spełniło powyższe wymogi. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej złożyła M. M.. W uzasadnieniu skargi przedstawiła chronologię przebiegu zdarzeń i podjęte działania po odebraniu decyzji z 30 grudnia 2021 r. W szczególności wskazała, że w dniu 14 stycznia 2022 r. napisała do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej wiadomość z prośbą o pomoc i pokierowanie co ma dalej zrobić w tej sytuacji, ponieważ nie ma doświadczenia z takimi sprawami, najzwyczajniej nie wie co robić. Skarżąca podniosła, że szukając jak najszybszej pomocy, wiedząc o tym że kończy się jej czas, napisała tę prośbę drogą elektroniczną, popełniając w tym momencie błąd. Odpowiedź na maila uzyskała 2 lutego 2022 r. Pismo to otrzymało status bez rozpoznania. Podniosła, że 10 lutego 2022 r. wysłała odwołanie pisemnie (fakt jest taki, że rzeczywiście w tym momencie pismo zostało wysłane po terminie, ale już nic nie mogła na to poradzić). Następnie złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z uzasadnieniem dlaczego przegapiła termin i co się w tym czasie działo. Skarżąca wskazała, że w postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie wzięto pod uwagę maila, który napisała oraz tego, że urząd nie odpisuje z dnia na dzień tylko często po 2 tygodniach. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 58 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.". W myśl powołanego przepisu, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Badając w niniejszej sprawie spełnienie powyższych przesłanek organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Minister podkreślił, że w decyzji organu pierwszej instancji skarżąca została prawidłowo pouczona w jaki sposób i w jakim terminie, a także do kogo należało wnieść odwołanie od tej decyzji. Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd powyższego stanowiska organu odwoławczego nie podziela. Zawarte w decyzji z 30 grudnia 2021 r. pouczenie zawierało informację, że od tej decyzji skarżąca może wnieść odwołanie do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego w terminie 14 dni od odbioru decyzji bez żadnych opłat. Sporne pouczenie nie zawierało jednak, wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, jakiejkolwiek informacji w jaki sposób należało wnieść przedmiotowe odwołanie. Podnieść trzeba, że sposób (tryb) wnoszenia podań do organu administracji publicznej reguluje art. 63 § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem (w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonego postanowienia) podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W sprawie pozostaje niesporne, że decyzja z 30 grudnia 2021 r. została doręczona pełnoletniemu domownikowi w dniu 4 stycznia 2022 r. Odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione przez skarżącą w dniu 9 lutego 2022 r. (data nadania). Jednakże jak wynika z akt sprawy i co organ odwoławczy całkowicie pominął, do odwołania z 9 lutego 2022 r. skarżąca dołączyła zawiadomienie Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej z 2 lutego 2022 r., nr DSZ-V.4321.2.35.2022.AC, o pozostawieniu pisma skarżącej bez rozpoznania. Z uzasadnienia powyższego zawiadomienia wynika, że w dniu 14 stycznia 2022 r. skarżąca wniosła do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej pismo drogą elektroniczną za pośrednictwem skrzynki e-mail w związku ze sprawą prowadzoną przez Wojewodę Pomorskiego na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Minister przywołał w nim również treść art. 63 § 1 k.p.a. i wskazał, że powołany przepis wprost zabrania rozpatrzenia podania wniesionego za pomocą poczty elektronicznej, z zastrzeżeniem sytuacji przewidzianych w przepisach szczególnych, przy czym żaden przepis szczególny, mający zastosowanie w przedmiotowej sprawie, nie pozwala na rozpatrzenie podania wniesionego za pomocą poczty elektronicznej. Akta sprawy potwierdzają, że po uzyskaniu zawartych w zawiadomieniu Ministra z 2 lutego 2022 r. informacji dotyczących sposobu wniesienia podania skarżąca złożyła odwołanie na piśmie w dniu 9 lutego 2022 r. Opisana sekwencja zdarzeń dowodzi, zdaniem Sądu, że skarżąca zachowała należytą staranność w prowadzeniu własnych spraw. Jedyną zaś przyczyną niezłożenia odwołania w terminie był brak w decyzji organu pierwszej instancji pouczenia co do sposobu wnoszenia podania (odwołania) od tej decyzji do organu administracji publicznej. Zatem uznać należało, że okoliczności rozpoznawanej sprawy i brak pełnego pouczenia uprawdopodabniają brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że jednym z obligatoryjnych składników uzasadnienia decyzji, zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a., jest pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Pouczenie to powinno być przy tym sformułowane w sposób przejrzysty, pełny i niebudzący obiektywnie jakichkolwiek wątpliwości. Ma to bowiem istotne znaczenie dla ochrony praw procesowych strony w postępowaniu administracyjnym, między innymi, prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Podkreślić przy tym trzeba, że powyższe uprawnienie realizuje się nie tylko poprzez prawo strony do wypowiedzenia się w kwestii zebranych dowodów i materiałów w sprawie przed wydaniem decyzji. Równie istotne dla jego realizacji jest uprawnienie do wniesienia środka odwoławczego od decyzji celem ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie przez organ odwoławczy zgodnie z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Brak w pouczeniu organu pierwszej instancji informacji co do sposobu wnoszenia podania może unicestwić prawo strony do ponownego rozpoznania jej sprawy przez organ drugiej instancji. Skarżąca występująca w postępowaniu administracyjnym przed organem pierwszej instancji samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, mogła mieć uzasadnione wątpliwości co do właściwego sposobu wniesienia odwołania, w sytuacji gdy organ pierwszej instancji nie zawarł w pouczeniu informacji w tym zakresie. Skarżąca nie mogła zatem skutecznie zrealizować swojego uprawnienia wynikającego ze wskazanej wyżej zasady dwuinstancyjności. Ponadto, takie działanie organu narusza zasadę zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a., a także zasadę informowania stron zawartą w art. 9 k.p.a. Zawarta w art. 58 § 1 k.p.a. przesłanka braku zawinienia jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu do dokonania przez stronę spóźnionej czynności w postępowaniu administracyjnym. Przy ocenie tej przesłanki nie można jednak pominąć tego, czy przyczyną uchybienia terminu jest wyłącznie zachowanie samej strony czy również zachowanie organu mogące stronę zdezorientować lub wprowadzić ją w błąd. W okolicznościach niniejszej sprawy, brak pełnego pouczenia w decyzji organu pierwszej instancji należy, w ocenie Sądu, zakwalifikować jako okoliczność wyłączającą winę strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca nie posiada wykształcenia prawniczego i występowała samodzielnie w postępowaniu we własnej sprawie. Nie może więc ponosić negatywnych skutków zaniedbań informacyjnych organu, tym bardziej, że, jak już wskazano powyżej, konsekwentnie podejmowała działania zmierzające do zakwestionowania decyzji organu pierwszej instancji z 30 grudnia 2021 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., a także art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jego uchylenie. Dokonując analizy spełnienia wszystkich przesłanek przywrócenia terminu, o których mowa w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. organ odwoławczy powinien bowiem uznać - z uwagi na brak pełnego pouczenia w decyzji organu pierwszej instancji - brak winy po stronie skarżącej będącej przesłanką uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie powyższego trybu, jeśli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie kończące postępowanie. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o przywrócenie terminu organ odwoławczy przeanalizuje faktyczne i prawne okoliczności sprawy, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu.