I SA/Wa 1545/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi O. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 czerwca 2023 r. nr SKO/4111/445/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy O. z dnia 2 marca 2023 r. nr ŚR.4.42.421.6.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz O. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. P. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. P. występującej w imieniu O. P., decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy [...], działając m.in. na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2b, ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalił obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na O. P. na okres od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r. w wysokości [...] zł oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] zł, co razem daje kwotę [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] przyznano stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na córkę O. P. do [...] kwietnia 2022 r. Następnie zgodnie z przepisami związanymi z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] przedłużono stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji podniósł, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane [...] kwietnia 2022 r. czyli w momencie wydania decyzji przedłużającej, wnioskodawczyni posiadała już nowe orzeczenie wydane przez ZUS, o czym organ nie został poinformowany. W sentencji decyzji zmieniającej organ poinformował skarżącą, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wydłużone zostało do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dlatego - w ocenie organu - zasiłek pielęgnacyjny pobrany na córkę O. P. w okresie od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r. jest świadczeniem nienależnym i podlegał zwrotowi. Od powyższej decyzji O. P. reprezentowana przez A. P. złożyła odwołanie. W jego treści skarżąca odwołała się do swojej trudnej sytuacji życiowej podnosząc, że jest matką samotnie wychowującą czworo dzieci, w tym niepełnosprawną w stopniu znacznym córkę, która od urodzenia choruje na wielowodzie wrodzone z porażeniem mózgowym w stopniu głębokim. Dalej skarżąca wskazała, że nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, z uwagi na niepełnosprawność córki, która nie jest osobą samodzielną i wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. W dalszej części odwołania skarżąca wskazała, że nie miała pojęcia, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS odpowiada orzeczeniu, o które zawsze się ubiegała dla córki z PCPR. Wyjaśniła, że nie zgłosiła orzeczenia, bo nie wiedziała, że jest taka potrzeba. Zwróciła uwagę, ż w międzyczasie była w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] i prosiła o wydanie zaświadczenia, że od urodzenia opiekuje się córką, które było jej potrzebne do renty i wówczas też nie została poinformowana, że należy dostarczyć orzeczenie z ZUS. Skarżąca podała, że jedyne środki do życia to świadczenia z GOPS oraz renta córki. Natomiast potrzeby dnia codziennego są ogromne. Podniosła, że nie stać jej na zwrot tak ogromnych pieniędzy, za które rodzina żyła, robiła opłaty, kupowała żywność. Dodała, że była nieświadoma, a za te pieniądze utrzymywała dom, dzieci i siebie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawodawca uregulował tryb weryfikacji decyzji przyznających świadczenia rodzinne, jak też stwierdzenia w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekania o obowiązku ich zwrotu. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej zwana "ustawą" zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, którym jest m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy). Stosownie do treści art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) –dalej zwanej "ucovid" (z uwagi na pandemię) istnieje możliwość przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przepis ten zakłada m.in. wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. Wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń nie jest już warunkowane złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Ustawodawca przewidział, że maksymalny termin ważności wydłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (art. 15h ust. 1 pkt 2 ucovid). Kolegium zauważyło, że organ I instancji do nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikował sytuację pobierania przez skarżącą od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r. zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy w stosunku do córki skarżącej zostało wydane nowe orzeczenie przez Lekarza Orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] według którego zaliczono córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. O orzeczeniu tym skarżąca nie poinformowała niezwłocznie Wójta Gminy [...]. Co istotne pierwotne prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane decyzją z [...] kwietnia 2020 r., a następnie zmienione decyzją z [...] kwietnia 2022 r. w ten sposób, że wydłużono okres jego przysługiwania od [...] maja 2022 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19, jednak nie dłużej niż do wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższy stan faktyczny nie jest sporny i znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Z kolei istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest wyjaśnienie, czy pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego w tak przedstawionym stanie faktycznym podlega pod definicję świadczenia nienależnie pobranego z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Kolegium zwróciło uwagę, że pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" nie można utożsamiać z pojęciem "nienależnego świadczenia". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przesłanka dotycząca stanu świadomości odnosi się do wiedzy świadczeniobiorcy, który został pouczony o konieczności zgłoszenia właściwemu organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń i mimo wystąpienia tych zmian nie zgłosił bądź zaniechał ich zgłoszenia, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu (por. wyrok NSA z 24 lipca 2015 r. sygn. akt l OSK 268/14). Obowiązek wykazania, że świadczeniobiorca pobrał nienależne mu świadczenie spoczywa na organie wypłacającym dane świadczenie. W przedmiotowej sprawie organ orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy zgodnie z brzmieniem którego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te zasiłki była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że świadczenie wypłacone na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2020 r., następnie zmienionej decyzją z [...] kwietnia 2022 r., w okresie od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym. W decyzji tej wyraźnie wskazano, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności O. P.. Nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dla córki skarżącej zostało wydane przez Lekarza Orzecznika ZUS [...] kwietnia 2022 r. Zważywszy na art. 24 ust. 3 ustawy organ I instancji zasadnie uznał, że córka skarżącej posiadała prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do [...] kwietnia 2022 r. Zdaniem Kolegium z uwagi na wygaśniecie ww. decyzji koniecznym było wydanie nowej decyzji administracyjnej w celu "utrzymania" prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres, tj. od [...] maja 2022 r. do końca okresu ważności ww. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zatem córka skarżącej w okresie od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r. nie posiadała uprawnienia do przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym świadczenia wypłacone w tymże okresie są świadczeniami nienależnymi, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Kolegium zaznaczyło, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane powinno być poprzedzone ustaleniem, czy osoba, która pobierała dane świadczenie, była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania tego konkretnego zasiłku. W okolicznościach niniejszej sprawy Wójt Gminy [...] w sentencji rozstrzygnięcia z [...] kwietnia 2022 r. wyraźnie wskazał (pogrubioną czcionką) okres uprawnienia A. P. do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z nałożonego obowiązku powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżąca wywiązała się dopiero [...] listopada 2022 r. W ocenie Kolegium skarżąca była pouczona o treści ww. przepisu, jak też o innych przesłankach negatywnych mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca [...] kwietnia 2020 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla ubezwłasnowolnionej córki O. P.. Wniosek ten zawierał stosowne pouczenie o tym komu przysługuje wnioskowane świadczenie i jakie należy spełnić przesłanki w celu jego uzyskania. Przede wszystkich została zamieszczona treść art. 16 ustawy. W pouczeniu zawarto także informacje (pogrubioną czcionką), że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa w pouczeniu (przez co należy rozumieć, m.in. utratę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Pod treścią pouczenia skarżąca złożyła swój własnoręczny podpis, oświadczając tym samym, że zapoznała się z jego treścią. Kolegium zauważyło także, że Wójt Gminy [...] w treści uzasadnienia decyzji z [...] kwietnia 2022 r. (akapit pierwszy, zdanie pierwsze) wyraźnie zaznaczył, że prawo do zasiłku ustalane jest w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności. W dalszej części wyjaśniono również, że podstawę do wydania rzeczonej decyzji stanowi art. 15h ust. 1 ucovid stanowiący o wydłużeniu/zachowaniu ważności dotychczas posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności, którego termin ważności upływał w okresie pandemii. Organ wskazał przy tym, że córka skarżącej spełnia warunki do przedłużenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z art. 15h ust. 1 ucovid. W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że znany był skarżącej obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki, jak również - co do zasady - była ona świadoma faktu, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje jej do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki, zaś jego nieprzedłożenie skutkować będzie utratą tego prawa. Zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest w związku z ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Przy czym przedłużenie z mocy prawa ważności pierwotnego orzeczenia (na podstawie art. 15h ust. 1 ucovid) obligowało organ pomocowy z urzędu do zmiany decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w zakresie okresu jego przyznania. Z kolei wydanie nowego orzeczenia skutkowało tym, że poprzednie orzeczenie, którego termin ważności upłynął w okresie pandemii, lecz został z mocy prawa przedłużony, spowodowało utratę "przedłużonej" ważności pierwotnego orzeczenia, a w konsekwencji utratę prawa do zasiłku, które zostało przyznane w związku z tym orzeczeniem (tj. do końca okresu jego ważności). Odnosząc się do zarzutów strony Kolegium podkreśliło, że w świetle art. 30 ust. 1 ustawy decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania. SKO w [...] podało, że w decyzji z [...] kwietnia 2022 r. Wójt Gminy [...] zakreślił, w sposób niebudzący wątpliwości, zarówno okres uprawnienia córki skarżącej do przedmiotowego zasiłku, jak i obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki. Skarżąca, mimo że - co do zasady - znane były jej skutki niewywiązania się z rzeczonego obowiązku, zaniechała jego wykonania - wykonała go w sposób opieszały, po upływie przeszło 6 miesięcy. W tych okolicznościach organ l instancji zasadnie uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w okresie od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami bowiem w obrocie prawnym brak było decyzji administracyjnej przyznającej stronie uprawnienie do zasiłku na ten okres. Kolegium zaznaczyło, że przedłużenie z mocy prawa (na podstawie art. 15h ust. 1 ucovid) ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności O. P., a w konsekwencji wydanie decyzji z [...] kwietnia 2022 r. zmieniającej okres przyznania uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego nie znosiło ciążącego na skarżącej obowiązku poinformowania organu pomocowego o uzyskaniu nowego orzeczenia, którego wydanie skutkowało "wygaśnięciem" terminu ważności orzeczenia poprzedniego (zastępowanego), a tym samym również prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego na okres ważności tego orzeczenia. Z kolei sytuacja materialna rodziny skarżącej nie mogła mieć wpływu na zasadność uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane bowiem przepisy ustawy takiej zależności nie przewidują. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2023 r. O. P. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany przez skarżącą; b) art. 30 ust. 1 oraz ust. 2b ustawy poprzez ich błędne zastosowanie skutkujące zobowiązaniem skarżącej do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą w okresie od [...] maja 2022 r. do [...] października 2022 r.; 2) przepisów postępowania, tj.: a) art. 80 w zw. z art. 9 oraz art 77 § 1 kpa poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2b ustawy i skutkowało wydaniem decyzji niebiorącej pod uwagę stanu świadomości skarżącej; b) art. 11 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wójta, podczas gdy uzasadnienie decyzji było lakoniczne i nie zawierało dostatecznego wyjaśnienia, co do racjonalności i zasadności rozstrzygnięcia sprawy przez Wójta Gminy [...]. Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) uchylenie decyzji Wójta w całości; 3) zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz skarżącej według norm przepisanych; 4) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez organ, a w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o wstrzymanie wykonania decyzji SKO w całości przez Sąd. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 i ust.2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy uznał świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zatem koniecznym warunkiem stwierdzenia przez organ, że dana osoba pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest ustalenie, że osoba te świadczenia pobierająca została prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania, a mimo to świadczenia takie pobierała. Sąd nie podzielił stanowiska SKO w [...], że A. P. jako przedstawiciel ustawowy O. P. (beneficjenta świadczeń) została przez Wójta Gminy [...] prawidłowo pouczona, że niezłożenie organowi I instancji orzeczenia lekarza orzecznika ZUS ustalającego u córki skarżącej trwałą całkowitą niezdolność do pracy/trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji będzie skutkowało utratą prawa do świadczeń w związku z sytuacją wynikającą z art. 15h ust. 1 ucovid. Faktem jest to, że w decyzji Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2022 r. zawarte jest pouczenie zawierające treść kilku przepisów ustawy, w tym informacje że: 1) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne; 2) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jednak – w ocenie Sądu – pouczenie to jest zbyt ogólnikowe, niepełne, nieadekwatne do okoliczności niniejszej sprawy, podobnie jak pouczenia zawarte w formularzach wniosków o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (druk SR-3). Nie można zatem twierdzić, że A. P. została prawidłowo pouczona o negatywnych konsekwencjach niezłożenia najpóźniej w maju 2022 r. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS ustalającego u córki skarżącej trwałą całkowitą niezdolność do pracy/trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Organy winny mieć na uwadze, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS ustalające niezdolność do pracy/niezdolność do samodzielnej egzystencji, to nie są tożsame dokumenty oraz to że przepisy ustawy i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych...(Dz.U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 15h ucovid nie wskazują, jako dowodu wymaganego przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, natomiast odwołują się do orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zatem strona nieobeznana w tej materii mogła nie mieć świadomości, że na gruncie art. 15h ust. 1 ucovid negatywne konsekwencje niezłożenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności są tożsame z niezłożeniem orzeczenia lekarza orzecznika ZUS ustalającego u córki skarżącej trwałą całkowitą niezdolność do pracy/trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z odwołania z [...] marca 2023 r. od decyzji organu I instancji wyraźnie wynika, że A. P. ubiegała się o rentę dla córki i w ramach tej sprawy uzyskała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2022 r. Odwołująca wyraźnie wskazała, że nie miała świadomości, że orzeczenie to odpowiada orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności i że istnieje taka potrzeba, aby to pierwsze orzeczenie złożyć organowi w sprawie o świadczenia rodzinne. Podała, że nie została poinformowana o tym, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS należy złożyć do GOPS. Trzeba wskazać, że pojęcia niepełnosprawności i pojęcia stopni niepełnosprawności, które zawiera art. 2 pkt 10 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.) nie można utożsamiać z pojęciami niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji określonymi, odpowiednio w art. 12 i art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.). Nie są one tożsame, a różnice między nimi występują zarówno w płaszczyźnie definicyjnej, jak i w zakresie orzekania o każdym z tych stanów, które z kolei stanowią przesłankę do przyznania innego rodzaju świadczeń bądź uprawnień. Obowiązujące przepisy szeroko rozumianego prawa socjalnego posługują się zarówno pojęciem niezdolności do pracy/samodzielnej egzystencji, jak i pojęciem niepełnosprawności. Ogólnie można powiedzieć, że pojęcie niezdolności do pracy/samodzielnej egzystencji występuje w przepisach o ubezpieczeniach społecznych, zwłaszcza w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast pojęcie niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności w przepisach dotyczących innych świadczeń socjalnych, jak (pomijając ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej) np. świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na gruncie obowiązującego prawa nie ma podstaw do utożsamiania wymienionych pojęć. Różnice występują zarówno w płaszczyźnie definicyjnej (pojęcie niezdolności do pracy/samodzielnej egzystencji, zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS jest inne niż pojęcie niepełnosprawności, zawarte w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych), jak i w zakresie orzekania o każdym z tych stanów (orzekanie o niezdolności do pracy/samodzielnej egzystencji należy do lekarzy orzeczników ZUS, orzekanie o stopniu niepełnosprawności - do powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności). Są one też przesłanką do przyznania innego rodzaju świadczeń (uprawnień). Sąd zwraca uwagę, że to co jest oczywiste dla pracowników organów realizujących zadania z zakresu świadczeń rodzinnych (obeznanych z przepisami i praktyką orzeczniczą) nie musi być oczywiste dla obywatela (tzw. szarego człowieka), który jest uczestnikiem postępowania o przyznanie dla niego samego lub dla członka jego rodziny świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, która wiedziała, że jej nie przysługuje. Warunkiem takiego uznania jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, iż uprawnienie do jego pobierania ustało (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09; wyrok NSA z 24 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 593/08). W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, a zatem czy został skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Wspomniane pouczenie nie powinno sprowadzać się do powtórzenia treści przepisów prawa, ale powinno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy, tak aby miał on świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2234/14; wyrok NSA z 22 października 2021 r. sygn. akt I OSK 708/21; wyrok NSA z 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 581/21). Obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża bowiem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21). Zdaniem Sądu wymienione powyżej wadliwości pouczenia wskazują, że świadomości działania w złej wierze u A. P. nie było, a tylko w takiej sytuacji świadczenia można byłoby uznać za nienależnie pobrane. SKO w [...] pomija to, że Wójt Gminy [...] nie pouczył skarżącej, choćby o treści art. 3 pkt 21 ustawy. Z przepisu tego wynika, że na gruncie sprawa z zakresu świadczeń rodzinnych znaczny stopień niepełnosprawności oznacza nie tylko orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ale także m.in. całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bądź niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego nie można było wymagać od A. P. świadomości tego, że w sprawie o przyznanie świadczeń rodzinnych orzeczenie o niepełnosprawności/orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest orzeczeniem równoważnym, w zakresie skutków prawnych, orzeczeniom lekarza orzecznika ZUS ustalającym u córki skarżącej trwałą całkowitą niezdolność do pracy/trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji wydały decyzje w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z naruszeniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ I instancji rozważy zatem umorzenie, w oparciu o art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy, wszczętego z urzędu postępowania o ustalenie i o zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego – kosztów działania pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).