I SA/Wa 1495/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Gabriela Nowak, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 27 grudnia 2022 r. nr [...].

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 16 czerwca 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 27 grudnia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażająca życiu. Decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. [...] 7 marca 2022 r. urodziła syna ([...]) obarczonego ciężkimi wadami rozwojowymi, powstałymi w okresie prenatalnym, który zmarł w trzecim miesiącu życia. Wnioskiem z 5 lipca 2022 r. wystąpiła ona do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie przewidzianego w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz.U. z 2020 r., poz. 1329 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "ustawa "Za życiem"", jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Do wniosku dołączyła wystawione przez specjalistę pediatrę w dniu 23 czerwca 2022 r. zaświadczenie stwierdzające, że syn "cierpi na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu", a także zaświadczenie potwierdzające, że pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Ze względu na aktywność zawodową ojca dziecka w Republice Federalnej Niemiec w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym do rozpoznania wniosku był wojewoda. W następstwie jego rozpoznania Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 1, art. 4 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz art 10 ustawy "Za życiem" w zw. z art. 21, art. 28, art. 30 i ar. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) oraz art. 67 i 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 str. 1 ze zm.), a także art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 [...] (Dz.Urz. UE L 284, str. 1 ze zm.) – decyzją z 27 grudnia 2022 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 16 czerwca 2023 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięć organy wskazywały, że przyznanie jednorazowego świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy "Za życiem", uwarunkowane jest przedstawieniem przewidzianego w art. 4 pkt 3 zaświadczenia, potwierdzającego ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej. Zaświadczenia wystawionego przez wskazanego w ustawie specjalistę strona nie przedłożyła. Załączone bowiem do wniosku zaświadczenie podpisał lekarz pediatra. Nie spełnione zostały zatem w sprawie przewidziane ustawą przesłanki uzyskania świadczenia. Na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia jak też uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z 27 grudnia 2022 r. W ocenie skarżącej spełnia ona warunki uprawniające do uzyskania jednorazowego świadczenia i nie ponosi odpowiedzialności za to, że zaświadczenie o stanie zdrowia dziecka wystawił lekarz, który do tego nie był uprawniony. Zwracała przy tym uwagę, że organy obu instancji nie podjęły się nawet próby wyjaśnienia, dlaczego wystawiono jej zaświadczenie przez lekarza do tego nieuprawnionego. Organy zaś nie poczyniły w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że przedstawione zaświadczenie musi być wystawione przez lekarza określonej specjalizacji. Uchybiły zatem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazywała także, że zwróciła się do szpitala z prośbą o wystawienie poprawnego zaświadczenia, jednak mimo jej próśb telefonicznych i uzyskiwanych zapewnień o załatwieniu sprawy, do dnia wydania decyzji pierwszoinstanyjnej zaświadczenia nie uzyskała. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy piśmie procesowym z 12 lipca 2023 r. skarżąca nadesłała otrzymane z [...] w W. [...] zaświadczenie z 7 lipca 2023 r., wystawione przez lekarza specjalistę neonatologa, stwierdzające że jej syn cierpiał na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu i wniosła o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu, na okoliczność spełnia przesłanki uzyskania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy "Za Życiem", przewidującej szereg instrumentów wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin. Jedną z przewidzianych w niej form wsparcia jest jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu (art. 4 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy). Świadczenie to, w wymiarze 4000 złotych - jak stanowi art. 10 ust. 1 i 2 ustawy "Za życiem" -przysługuje m.in. matce lub ojcu dziecka z tytułu "z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust.3 (...)". Przyznawane jest na wniosek, który składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (art. 10 ust. 4) i przysługuje jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, co potwierdzić należy zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 10 ust. 6) Powołany z kolei w art. 10 ust. 2 ustawy przepis art. 4 ust. 3 stanowi zaś, że "ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, o których mowa w ust. 2 pkt 2-4, stwierdza w zaświadczeniu lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej". Z przytoczonych unormowań wynika zatem, że koniecznymi przesłankami przyznania matce lub ojcu dziecka wnioskowanego świadczenia, są: 1) urodzenie się dziecka żywego, 2) uzyskanie zaświadczenia o jego chorobie lub upośledzeniu oraz okresie ich powstania, wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego posiadającego II stopień specjalizacji, albo tytuł specjalisty w dziedzinach enumeratywnie wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy; 3) pozostawanie matki pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu; 4) złożenie wniosku w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest sporne, że dziecko skarżącej urodziło się żywe, że obarczone było wadami powstałymi w okresie prenatalnym, a skarżąca nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu pozostawała pod opieką medyczną. Nie jest również sporne, że wniosek o przyznanie świadczeni złożyła w przewidzianym dla dokonania tej czynności terminie. Poza sporem jest przy tym, że ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, skarżąca udokumentowała zaświadczeniem wystawionym wprawdzie przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, ale nieposiadającego II stopniem specjalizacji ani tytułu specjalisty w którejkolwiek z dziedzin wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy "Za życiem". Tymczasem wymóg legitymowania się tego rodzaju zaświadczeniem – jak już wskazano wyżej - jest warunkiem koniecznym przyznania świadczenia. Tego rodzaju brak w dokumentach koniecznych dla uzyskania świadczenia nie powinien jednak skutkować - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – automatycznym zanegowaniem uprawnień strony do uzyskania świadczenia, gdyż mógł zostać przez nią usunięty. Rolą zaś organu było stworzenie stronie do tego warunków. Godzi się bowiem zauważyć, że z ustanowionej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.) wynikają określone obowiązki organów. Muszą one kierować się zasadami proporcjonalności oraz należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, a także czuwać nad tym aby strony i inni uczestnicy nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu obowiązane są do udzielania im niezbędnych wskazówek. W myśl zaś art. 7 k.p.a. w toku postępowania stoją one na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei – jak stanowi art. 79a § 1 k.p.a. - w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W sytuacji zatem jaka zaistniała w niniejszej sprawie, gdzie jedyną przeszkodą uzyskania przez stronę jednorazowego świadczenia było niedopełnienie warunku przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza o określonej w ustawie specjalizacji (przy niekwestionowanym samego faktu obciążania jej syna ciężkimi i nieodwracalnymi wadami rozwojowymi), obowiązkiem organu przed wydaniem rozstrzygnięcie było poinformowanie jej o konieczności uzupełnienia w tym zakresie wniosku oraz wyjaśnienie, że bez tego jej podanie zostanie rozpoznane w sposób negatywny. Pouczona o takich konsekwencjach strona mogłaby bowiem wystąpić do podmiotu leczniczego, pod którego opieką pozostawał syn (w tym przypadku [...] w W. [...]) o wystawienie zaświadczenia przez lekarza o wymaganej ustawą specjalizacji. Gdyby zaś procedura jego uzyskania się przedłożyła mogłaby także wnioskować o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., co uchroniłoby ją przed negatywnymi konsekwencjami ewentualnej opieszałości w wystawianiu zaświadczenia. Takiej informacji ze strony organów w rozpoznawanej sprawie zabrakło, czym naruszyły one ww. przepisy procedury administracyjnej, co nie tylko mogło, ale miało wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło jej uzupełnienie przed wydaniem decyzji podania o niezbędny dla uzyskania świadczenia dokument. Jego zaś pozyskanie pozostawało w zasięgu jej możliwości, o czym świadczy przedłożone do akt sądowych - przyjęte w charakterze dowodu uzupełniającego - zaświadczenie z 7 lipca 2023 r. (k. 41 akt sądowych) wystawione przez lekarza o specjalności neonatologa zatrudnionego w [...] w W., potwierdzające, że jej syn cierpiał na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...], jako wydane z istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej nie mogły się ostać i podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzaj się do obowiązku ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcie sprawy przy uwzględnieniu, że wobec legitymowania się przez skarżącą zaświadczeniem, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy "Za życiem", jak też spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w art. 10 tej ustawy, jest ona uprawniona do uzyskania żądanego świadczenia.