I SA/Wa 1454/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 maja 2023 r. nr KOC/2204/Fa/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania W. I. od decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] marca 2023 r. Prezydent [...] odmówił umorzenia w całości lub w części należności w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za opóźnienie w kwocie [...] zł ustalonymi na [...] marca 2023 r., tj. łącznie w kwocie [...] zł. Należności wynikają z wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej A. I. Od decyzji Prezydenta odwołanie złożył . W. I. wskazując na swoją sytuację zdrowotną. Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że podstawę prawną decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023, poz. 581 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ podał, że przepis wskazuje, że poza umorzeniem można ubiegać się o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty. W. I. w podaniu z [...] listopada 2022 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu zaległości wobec funduszu alimentacyjnego - wniosek ten został pozostawiony bez rozpatrzenia. Wniosek o umorzenie należności zainteresowany ponowił [...] stycznia 2023 r. Kolegium wyjaśniło, że sformułowanie "może umorzyć" zawarte w ww. przepisie potwierdza, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. W granicach przysługującego luzu decyzyjnego organ ma do wyboru pewną gamę rozstrzygnięć. Organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż umorzenie kwot jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia. Zatem wynik postępowania zależy od tego, czy okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę dotyczące jego sytuacji zostaną ocenione przez organ administracji jako szczególe. Ustawa nie zawiera definicji pojęcia jakie okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej, czy rodzinnej będą miały decydujące znaczenie. Zatem ustalenie wystąpienia przesłanki dającej podstawę do umorzenia należności w każdym przypadku wymaga oceny w sposób indywidualny wszystkich faktów, które kształtują sytuację wnioskodawcy. W opinii Kolegium kwestionowana decyzja organu I instancji odpowiada prawu oraz ukształtowanej przez orzecznictwo wykładni przepisu, bowiem organ ten wyjaśnił sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, co znajduje odzwierciedlenie w obszernym uzasadnieniu decyzji. Ponadto określił, jakimi kryteriami kierował się przy rozpoznaniu wniosku strony i w sposób szczegółowy opisał motywy, na podstawie których zajął stanowisko w sprawie. W ocenie Kolegium przedstawione w odwołaniu argumenty nie stanowią nowych okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy i mogły stanowić przesłankę do zmiany decyzji organu I instancji. Kolegium wskazało, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pozostaje bez zatrudnienia. Ma stały dochód w wysokości [...] zł, przewyższający kryterium dochodowe, które wynosi 776 zł, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Ma orzeczoną okresowo niezdolność do samodzielnej egzystencji do [...] września 2024 r. Wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką, której dopłaca do czynszu 200 zł miesięcznie. Nie ma innych osób na utrzymaniu. Obecnie nie jest już wypłacane świadczenie z funduszu na rzecz syna wnioskodawcy, gdyż obowiązek alimentacyjny ustał, zatem kwota główna zadłużenia nie wzrasta. Według oświadczenia zainteresowanego nie posiada on żadnych oszczędności oraz majątku. Kolegium stwierdziło, że sytuacja życiowa odwołującego jest niewątpliwie trudna ze względu na stan zdrowia, jednakże sytuacja dochodowa jest stabilna, gdyż ma on stały dochód. Kolegium zaznaczyło, że umorzenie jest najdalej idącym beneficjum, o jakim mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, należy je stosować w najbardziej wyjątkowych sytuacjach. Organ poinformował, że w przypadku pojawienia się w przyszłości nowych okoliczności wykluczających możliwości spłaty zadłużenia, zainteresowany będzie mógł ponownie zwrócić się do organu z wnioskiem o umorzenie należności. Odnosząc się do przedłożonego do odwołania zaświadczenia lekarskiego Kolegium stwierdziło, że decydujące znaczenie dla niniejszej sprawy ma fakt posiadania dochodu dającego możliwość spłaty zadłużenia choćby nawet w niewielkiej części. Ponadto w obiegu prawnym nadal pozostaje orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2022 r. potwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji do [...] września 2024 r. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył W. I. Zaskarżonej decyzji zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego prowadzącą do wniosku, że przy dochodzie [...] zł jest w stanie spłacić jakiekolwiek zadłużenie. W uzasadnieniu skargi przedstawił swoją sytuację zdrowotną, osobistą i ponoszone wydatki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przeprowadzonej 16 listopada 2023 r. skarżący poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z jego treścią organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z przytoczonego przepisu wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi, organ może, ale nie musi, ulgę taką przyznać. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu uznania administracyjnego nie obejmuje kryterium celowości, lecz koncentruje się na badaniu, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego, czy zostało należycie uzasadnione. Dotyczy ona wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów kpa reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Ocena sytuacji objętej uznaniem administracyjnym należy zatem do organów administracji i to organ decyduje, czy w danej sprawie zaistniały okoliczności uniemożliwiające umorzenie należności w całości lub w części. Ponadto podkreślenia wymaga, że zasadą jest zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś umorzenie należności jest odstępstwem od tej zasady, a więc ma charakter wyjątkowy. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki zastosowania umorzenia należności zachodzą jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Uwzględniając treść powyższych przepisów sądy administracyjne wypracowały jednolite stanowisko dotyczące sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy, jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów, łącznie z ustawowymi odsetkami. Regres ten jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (vide: wyrok TK z 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10; wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyroki NSA: z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 807/20; z 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20). Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności w stopniu znacznym. Skarżący ma stale źródło dochodu w postaci zasiłku stałego i świadczenia uzupełniającego, korzysta także ze wsparcia OPS w formie bonów obiadowych. Organy przedstawiły konieczne wydatki skarżącego. Uwzględniły także stan zdrowia skarżącego. Skarżący ponad dwa lata przed złożeniem wniosku przeszedł udar (2020 r.). Od tego czasu podejmuje działania w celu leczenia i minimalizowania skutków choroby. Z kolei zadłużenie obejmuje okres od 2013 r. do 2019 r. Skarżący przez wiele lat, w tym także przed chorobą, nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Skarżący legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jednakże orzeczenie jest terminowe, tj. do [...] września 2024 r. Oznacza to, że lekarz orzecznik, nie wykluczył poprawy stanu zdrowia skarżącego. Skarżący nie jest osobą obłożnie chorą, samodzielnie się porusza. Stawił się na rozprawę sądową. Skarżący mieszka z matką, której przekazuje 200 zł z tytułu partycypowania w kosztach czynszu. Jak wskazał na rozprawie, korzysta także z jej pomocy. Skarżący w toku postępowania sądowego przedstawił skierowanie z [...] sierpnia 2023 r. do poradni urologicznej z rozpoznaniem nowotworu złośliwego. Pomijając już fakt, że skierowanie to zostało wydane i przedstawione po wydaniu zaskarżonej decyzji, to jednakże jak wskazał skarżący na rozprawie jest w trakcie diagnostyki medycznej. Nie sposób więc przewidzieć, jakie będzie ostateczne rozpoznanie, jak będzie przebiegało leczenie, jakie będą dalsze rokowania oraz ewentualne koszty leczenia obciążające skarżącego. Prawidłowo wskazały organy, że obecny stan zdrowia oraz sytuacja materialna, mogą ulec poprawie. Trafnie podały, że w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia lub innych nieprzewidzialnych niekorzystnych zdarzeń może on złożyć ponowny wniosek w przedmiocie umorzenia należności, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty. Niewątpliwie niski poziom dochodów skarżącego utrudnia zaspokajanie jego potrzeb bytowych lub osobistych, jednak powyższe nie może prowadzić do wniosku, że jego aktualna sytuacja dochodowa jest wyjątkowa i nadzwyczajna na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Jak wyżej wskazano przepis art. 30 ust. 2 ustawy stanowi podstawę do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie ma obowiązku rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Na organie spoczywa bowiem obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 kpa. Z kolei kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów złamania elementarnych standardów procesowych. Organy wskazały okoliczności faktyczne, które uzasadniały podjęcie kwestionowanych rozstrzygnięć, w sposób odpowiadający regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i właściwie zastosowały przepis prawa materialnego. W konsekwencji uznać należy, że orzeczona odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego. Mając na uwadze wszystkie powyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.