I SA/Wa 1436/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 maja 2023 r. nr DO-II.7610.84.2023.AK w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.

Minister Rozwoju i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania Spółki [...] S.A. z siedzibą w [...], decyzją z 10 maja 2023 r. nr DO-II.7610.83.2023.AK utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 31 marca 2023 r. nr NWIV.752.12.2023 o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] "[...]" w [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], k. m. [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 1675 m2 i [...] o pow. 1 ha 85 m2, zapisanego w Kw nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda Śląski, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344) – dalej zwanej "ugn" oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem", działając na wniosek z 1 lutego 2023 r. Spółki [...] S.A. w [...], decyzją z 31 marca 2023 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] "[...]", prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], k. m. 2, oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 1675 m2 i [...] o pow. 1 ha 85 m2, zapisanego w Kw nr [...]. Wojewoda uznał, że wnioskodawca nie wykazał przysługującego jego poprzednikowi prawnemu - [...] "[...]" w [...] w dacie uwłaszczenia (5 grudnia 1990 r.) prawa zarządu do gruntu ww. nieruchomości. Od powyższej decyzji Spółka [...] S.A. z siedzibą w [...] wniosła odwołanie zarzucając organowi, w szczególności naruszenie art. 200 ugn i § 4 rozporządzenia poprzez uznanie, że [...] "[...]" nie przysługiwało 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu do spornej nieruchomości. Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 10 maja 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 31 marca 2023 r. W uzasadnieniu przytoczył art. 200 ugn. Następnie zauważył, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że przedmiotowa nieruchomość 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa i wówczas była dla niej prowadzona dawna księga wieczysta Wykaz [...] Liczba [...]. Starosta Bieruńsko-Lędziński podał, że podstawą wpisu prawa własności był wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z 5 lipca 1960 r. nr R.L.V-Z/1a/5/24/60. Minister podał, że wnioskująca Spółka jest następcą prawnym [...] "[...]" w [...], m.in. na podstawie aktu notarialnego z 1 marca 1993 r. Rep. A nr [...], z którego wynika, że Kopalnia przekształciła się wchodząc w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa o nazwie [...] S.A. w [...]. Następnie aktem notarialnym z 1 lutego 2003 r. Rep. A nr [...] [...] S.A. z siedzibą w [...] nabyła przedsiębiorstwo, w skład którego weszła m.in. Kopalnia "[...]". Zaś na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 29 czerwca 2017 r. nr KA [...] nastąpiło wykreślenie [...] S.A. w [...] z KRS: [...], która to spółka uległa podziałowi poprzez przeniesienie całości majątku do SRK S.A. z siedzibą w [...] oraz dwóch spółek nowo zawiązanych: [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (KRS [...]) i [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (KRS [...]). Jak natomiast wynika z załącznika nr [...] do planu podziału ww. spółki przedmiotowe działki nr [...] i [...] przypadła wnioskodawcy i on jest stroną postępowania uwłaszczeniowego. Minister zauważył, że w niniejszej sprawie kwestią sporną pozostaje natomiast to, czy zaistniała druga wskazana w art. 200 ugn przesłanka dotycząca pozostawania nieruchomości w zarządzie podmiotu na rzecz, którego miało nastąpić uwłaszczenie. W tym kontekście organ odwoławczy wskazał, że obowiązująca 5 grudnia 1990 r. ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99) – dalej zwana "uggwn" przewidywała jego powstanie w ściśle określony sposób. Powołując się na art. 38 ust. 2 uggwn wskazał, że państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ponadto na podstawie art. 87 uggwn grunty państwowe będące 1 sierpnia 1985 r. w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, które zostało ustanowione na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159) przechodzą w zarząd tych jednostek. Minister podał, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następowało na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych w § 4 rozporządzenia. Jeżeli takie dokumenty nie zachowały się wówczas prawo zarządu stwierdzało się na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych w trybie art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym jednostkom organizacyjnym. Dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia prawa zarządu wskazywało się w uzasadnieniu decyzji uwłaszczeniowej. Oceniając to zagadnienie Minister podniósł, że wnioskodawca wywodzi prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości z załączonej do wniosku mapy zasadniczej, wypisu z rejestru gruntów oraz kopii załącznika nr [...] do Planu podziału [...] S.A. z oznaczeniem działek objętych wnioskiem. Jednak w ocenie organu odwoławczego ww. dokumenty nie stanowią dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia potwierdzających istnienie prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości. Minister zauważył, że Wojewoda zwrócił się do wnioskodawcy, Starosty [...] oraz Burmistrza Miasta [...] o nadesłanie dokumentów świadczących, że 5 grudnia 1990 r. przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie Kopani "[...]", przewidzianych w § 4 ust 1 rozporządzenia (zawiadomienie z 22 lutego 2023 r.). Podkreślił, że wnioskodawca w odpowiedzi na ww. wezwanie wyjaśnił, że takie dokumenty zostały załączone do wniosku uwłaszczeniowego z 1 lutego 2023 r. (pismo z 14 marca 2023 r.). Natomiast Burmistrz i Starosta wskazali, że nie posiadają dokumentów mogących świadczyć o przekazaniu przedmiotowej nieruchomości w zarząd lub użytkowanie na rzecz Kopani "[...]" (odpowiednio: pismo 10 marca 2023 r. i pismo z 14 marca 2023 r.). Ponadto Starosta wskazał, że przedmiotowe działki zostały przekazane w użytkowanie na rzecz Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w [...] na czas nieoznaczony decyzją Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami z 29 marca 1978 r. nr [...]. Wobec powyższego Minister podzielił stanowisko Wojewody, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania przez wnioskodawczynię 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do spornej nieruchomości. Na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 10 maja 2023 r. Spółka [...] z siedzibą w [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji polegający na bezzasadnym przyjęciu, że dokumenty przedłożone organowi, w szczególności mapa zasadnicza, wypis z rejestru gruntów oraz kopia załącznika nr [...] do Planu podziału [...] S.A. z oznaczeniem działek objętych wnioskiem nie uzasadniają stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię "[...]"; 2) naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy administracji publicznej oceny materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy oraz wbrew regułom wynikającym z tych przepisów; 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy: a) art. 200 ust. 1 ugn w zw. z § 4 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do gruntu i wydania na rzecz odwołującej decyzji uwłaszczeniowej, b) art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz art. 87 uggwn poprzez niewłaściwe niezastosowanie i nieuwzględnienie, że grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd tych jednostek w sytuacji, gdy właściwe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornych gruntów. Wobec tego skarżąca wniosła o: 1) uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; 2) uchylenie w całości decyzji Wojewody Śląskiego z 31 marca 2023 r.; 3) zasądzenie od Ministra na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Sąd zwraca uwagę, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 200 ust. 1 ugn. Zgodnie z tym przepisem grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem ich użytkowania wieczystego. Trafnie wskazał Minister, że obowiązująca przed 5 grudnia 1990 r. uggwn przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Według art. 38 ust. 2 uggwn Państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie: 1) decyzji terenowego organu administracji państwowej; 2) zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi; 3) umowy o nabyciu nieruchomości. Według art. 87 ust. 1 uggwn obowiązującego 5 grudnia 1990 r. grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Z kolei art. 87 ust. 2 uggwn przewidywał, że posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przekazanie następuje na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin, wydanych bez konieczności uprzedniego złożenia wniosków o przekazanie, w granicach określonych liniami rozgraniczającymi i ustalonymi w miejscowych planach szczegółowych zagospodarowania przestrzennego lub w planach realizacyjnych. Poza sporem pozostaje to, że - według stanu na 5 grudnia 1990 r. - przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa. Sporne jest natomiast to, czy dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę potwierdzają legitymowanie się przez jego poprzednika prawnego – Kopalnię "[...]" prawa zarządu do tego gruntu 5 grudnia 1990 r. W tej kwestii istotne znaczenie ma § 4 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem dokumentami wskazującymi na istnienie prawa zarządu mogą być: 1) decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd; 2) decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeśli została wydana przed 1 sierpnia 1985 r.; 3) umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu; 4) umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; 5) odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości; 6) decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością; 7) decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed 1 sierpnia 1985 r.; 8) uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości; 9) protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed 1 sierpnia 1985 r.; 10) umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości sporządzone przed 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Ponadto, zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie. Z kolei według § 4 ust. 3 rozporządzenia, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 kpa, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Tymczasem w niniejszej sprawie, jako dowód na istnienie prawa zarządu do wnioskowanej do uwłaszczenia nieruchomości, wnioskodawca wskazał kopię mapy zasadniczej w skali 1:1000 z 28 listopada 2022 r. wykonanej z zasobu pod nr [...] obrazującej położenie w terenie działek nr [...] i [...], uproszczony wypis z rejestru gruntów z 16 grudnia 2022 r. oraz kopię załącznika nr [...] do Planu podziału [...] S.A. z 28 lutego 2017 r., w którym to załączniku (Lp. [...], [...]) wymieniono m.in. działki nr [...] i [...]. Sąd nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, że dokumenty te są wystarczające do wykazania prawa zarządu wg stanu na 5 grudnia 1990 r. (datę uwłaszczenia państwowych osób prawnych z mocy prawa). Trzeba wskazać, że uproszczony wypis z rejestru gruntów odnosi się do stanu nieruchomości aktualnego na 16 grudnia 2022 r., a nie 5 grudnia 1990 r. Z dokumentu tego nie wynika, że teren oznaczony obecnie jako działki nr [...] i [...] pozostawał w prawnym władaniu Kopalni "[...]" w [...], a obecnie Spółki [...] S.A. w [...]. Również z mapy zasadniczej nie wynikają tego rodzaju dane. Plan podziału [...] S.A. oraz załącznik nr 3 do tegoż Planu także nie mogły być uznane za miarodajne dowody wskazujące na prawne władanie przez [...] "[...]" przedmiotową nieruchomością. Załączone do wniosku o uwłaszczenie zarządzenie Prezesa Rady Ministrów z 4 listopada 1988 r. nr 44 i zarządzenie Prezesa Rady Ministrów z 11 grudnia 1989 r. nr 22 – oba dotyczące statusu prawno-organizacyjnego przedsiębiorstwa państwowego [...] "[...]" w [...] - nie odwołują się do konkretnych nieruchomości. Nie są to dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia. Mimo prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego postępowania dowodowego – uzyskania wydruku z elektronicznej Kw nr [...], stanowiska Burmistrza Miasta [...] (pismo z 10 marca 2023 r.), stanowiska Starosty Bieruńsko-Lędzińskiego (pismo z 14 marca 2023 r.), stanowiska Spółki [...] S.A. w [...] (pismo z 14 marca 2023 r.) – nie udało się wykazać, że kiedykolwiek istniał jeden z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia, potwierdzających prawo zarządu (przed 1 sierpnia 1985 r. prawo użytkowania) Kopalni "[...]" do terenu oznaczonego obecnie jako działki nr [...] i [...]. Zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, aby Kopalnia "[...]", wg stanu na 5 grudnia 1990 r., dysponowała jakimkolwiek indywidualnym dokumentem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, odpisu z księgi wieczystej, uchwały, zarządzenia - z których wynikałby sprawowany przez tę Kopalnię zarząd spornym gruntem albo przed 1 sierpnia 1985 r. użytkowanie przez to przedsiębiorstwo państwowe tego terenu, które to użytkowanie przekształciłoby się 1 sierpnia 1985 r. z mocy prawa (art. 87 ust. 1 uggwn) w zarząd. Wobec tego Sąd uznał, że odmowa uwłaszczenia przedmiotową nieruchomością Kopalni "[...]" była zgodna z prawem. Wojewoda Śląski przeprowadził postępowanie wyjaśniające nakierowane na ustalenie, czy sporny grunt 5 grudnia 1990 r. pozostawał w prawnym władaniu Kopalni "[...]". Sam wnioskodawca nie dysponuje dowodem potwierdzającym tytuł prawny swego poprzednika prawnego do spornego gruntu wg stanu na datę uwłaszczenia z mocy samego prawa. Dlatego też Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa) i naruszenia prawa materialnego (art. 200 ugn, § 4 rozporządzenia, art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach i art. 87 uggwn) za niezasadne bowiem publiczne rejestry dotyczące nieruchomości (księga wieczysta, ewidencja gruntów) nie wskazują, aby kiedykolwiek Kopalnia "[...]" władała spornym gruntem w sensie prawnym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organy obu instancji rozważyły i oceniły, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji, które spełniają wymogi z art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.