I SA/Wa 1318/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Monika Sawa Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SKO.4000-113/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 23 grudnia 2022 r. nr [...].

Decyzją z 11 kwietnia 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania R. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 23 grudnia 2022 r., nr [...], o odmowie przyznania dodatku węglowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 26 października 2022 r. R. M. wystąpił o wypłatę dodatku węglowego. Decyzją z 23 grudnia 2022 r. Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania świadczenia w formie dodatku węglowego, ponieważ paliwem stałym zgłoszonym w deklaracji do centralnej ewidencji emisyjności budynków ("CEEB") jest pellet drzewny. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. M. wyjaśniając, że w dniu 26 października 2022 r. osobiście złożył w Centrum Pomocy Społecznej w [...] wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Podczas składania wniosku poinformowano go o pominięciu pkt 3 tego wniosku dotyczącego głównego źródła ogrzewania jego gospodarstwa domowego. Po udzieleniu informacji, że dom ogrzewa pelletem, polecono zaznaczenie kotła na paliwo stałe, co uczynił. Zdaniem odwołującego, w sprawie doszło do naruszenia art. 6, 7 i 11 k.p.a. W mediach mówiło się o dodatku węglowym. Odwołujący wskazał, że nie miał pojęcia o istnieniu innego wniosku, a opcja "kocioł na paliwo stałe" nie zwróciła jego uwagi, ponieważ pellet drzewny też jest paliwem stałym. W ocenie odwołującego, po weryfikacji wniosku w CEEB pracownicy organu powinni wezwać go do złożenia właściwego wniosku, tj. wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła (który załącza do odwołania). Decyzją z 11 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję z 23 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 2 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym i wskazał, że przedmiotowe postępowanie wszczął wniosek skarżącego z 26 października 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego. Organ podniósł, że w aktach znajduje się złożona przez skarżącego, jako właściciela (współwłaściciela) budynku jednorodzinnego, usytuowanego w [...], ul. [...], deklaracja do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków z 30 czerwca 2022 r. W powołanej deklaracji jako źródło ciepła strona wykazała zainstalowany i eksploatowany kocioł na paliwo stałe z funkcją c.o. i c.w.u,. a jako rodzaj stosowanego paliwa pellet drzewny. Powołując się na obowiązujące przepisy Kolegium podniosło, że warunek złożenia deklaracji do CEEB w określonej dacie został w sprawie spełniony. Jednakże, zdaniem organu, w sprawie nie spełniono pozostałych warunków do przyznania dodatku węglowego. Wskazane przez odwołującego w deklaracji do CEEB paliwo jakim zasilany jest kocioł na paliwo stałe, tj. pellet drzewny, nie uprawnia bowiem do przyznania dodatku węglowego. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że nie jest władne do weryfikacji rozmów prowadzonych z pracownikami Centrum Pomocy Społecznej, a odwołania rozpatruje na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego i przesłanego przez organ pierwszej instancji. Ponadto, organ wskazał, że ustawa z 5 sierpnia 2022 r. weszła w życie 12 sierpnia 2022 r. Z kolei ustawa z 15 września 2022 r. umożliwiająca otrzymanie dodatku dla gospodarstwa domowego, gdy głównym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe zasilany pelletem drzewnym, weszła w życie 20 września 2022 r. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, skarżący miał możliwość złożenia stosownego wniosku od daty wejścia w życie poszczególnych ustaw. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego skarżący złożył jednak dopiero 26 października 2022 r. Tym samym w toku postępowania administracyjnego upłynął termin do złożenia prawidłowego wniosku do daty 30 listopada 2022 r. wyznaczonej ustawą z 15 września 2022 r. (art. 24 ust. 13). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył R. M. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7, 8 i 9 k.p.a. Skarżący uzasadnił, że w wyniku nieznajomości prawa został pozbawiony świadczenia, choć organ pierwszej instancji mógł, w trybie art. 64 k.p.a., zobowiązać go do uzupełnienia braków formalnych przez przedłożenie prawidłowego wniosku. Ponadto, Kolegium nie odniosło się do zarzutów stanowiących treść odwołania, a podkreśliło jedynie to, że skarżący nieprawidłowo złożył wniosek, czego jest świadomy. Zdaniem skarżącego, przedmiotowe postępowanie prowadzono w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej. Pomimo bowiem osobistego stawiennictwa w urzędzie podczas składania wniosku z 26 października 2022 r. nikt nie poinformował skarżącego o istnieniu innych druków. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o dodatku węglowym". Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Z kolei przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym). Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do 30 listopada 2022 r. w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 9 i 12 ustawy). W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu dodatku węglowego podnosząc, że w aktach sprawy zalega złożona przez niego, jako współwłaściciela budynku jednorodzinnego usytuowanego w [...], ul. [...], deklaracja do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków z 30 czerwca 2022 r. Organy wskazały, że w powyższej deklaracji skarżący jako źródło ciepła wykazał zainstalowany i eksploatowany kocioł na paliwo stałe z funkcją c.o. i c.w.u., a jako rodzaj stosowanego paliwa pellet drzewny. W ocenie organów, wskazanie przez skarżącego w deklaracji CEEB paliwa jakim jest zasilany kocioł na paliwo stałe, tj. pelletu drzewnego, nie uprawnia do przyznania wnioskowanego dodatku węglowego. Jednocześnie organy podniosły, że uzyskanie przez skarżącego dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła wymagało złożenia przez niego, w terminie ustawowym, wniosku o powyższy dodatek na stosownym formularzu, czego skarżący jednak nie uczynił. Zdaniem Sądu, zajmując powyższe stanowisko organy pominęły treść art. 24 ust. 25a ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1967), zwanej dalej "ustawą z 15 września 2022 r.". Przepis ten stanowi, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Wyjaśnić trzeba, że powołany przepis dodano do ustawy z 15 września 2022 r. na mocy ustawy z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku (Dz.U. z 2022 r., poz. 2243) i wszedł on w życie z dniem 4 listopada 2022 r. Wprawdzie w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie dodatku węglowego skarżący złożył w dniu 26 października 2022 r., to jednak zgodnie z art. 42 ust. 1 ww. ustawy z 27 października 2022 r. do postępowań w sprawie wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 36, stosuje się przepisy tej ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Decyzję w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji wydał 23 grudnia 2022 r., a więc wtedy gdy już obowiązywał art. 24 ust. 25a ustawy z 15 września 2022 r. W tej sytuacji, obowiązkiem organu było uwzględnienie dyspozycji wynikającej z art. 24 ust. 25a ustawy z 15 września 2022 r. w brzmieniu obowiązującym od 4 listopada 2022 r. Oznacza to, że nawet jeśli skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu dodatku węglowego, to organ powinien mieć na uwadze uregulowania innych ustaw, w szczególności ustawy z 15 września 2022 r. Jeżeli więc organ pierwszej instancji powziął informację, że w swoim gospodarstwie domowym skarżący wykorzystuje pellet drzewny, to w celu ustalenia czy spełnia on warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, był uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżący spełnia przesłanki wynikające z ustawy z 15 września 2022 r., rolą organu było przyznanie skarżącemu dodatku dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez skarżącego. Tym bardziej zatem rzeczą organów było podjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z wniosku skarżącego, mając na względzie jego słuszny interes. Opisanego błędu organu pierwszej instancji nie dostrzegł organ odwoławczy, w konsekwencji czego w obrocie prawnym funkcjonują decyzje, które nie mogły się ostać. Podsumowując, w przedmiotowym postępowaniu organy błędnie pominęły art. 24 ust. 25a ustawy z 15 września 2022 r. pozbawiając tym samym skarżącego prawa do dodatku dla gospodarstw domowych, co słusznie zaakcentowano w skardze. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 12 ustawy z 15 września 2022 r. wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w terminie do 30 listopada 2022 r., zaś wnioski złożone po tym dniu pozostawia się bez rozpoznania (art. 24 ust. 13 ustawy). Decyzję pierwszej instancji wydano w dniu 23 grudnia 2022 r., a więc prawie miesiąc po upływie wskazanego wyżej terminu na złożenie wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych. W tym stanie rzeczy uznać trzeba, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżący został realnie pozbawiony możliwości zawnioskowania o dodatek dla gospodarstw domowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych formułowanym na tle ustaw o dodatku węglowym i dodatku dla gospodarstw domowych słusznie podnosi się, że intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych poprzez uprawnienie, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta), do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Na organie spoczywa zatem obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 19 kwietnia 2023 r., II SA/Po 126/23, Lex nr 3555637). Powołane regulacje wyposażają właściwe organy gminy w wachlarz uprawnień procesowych po to aby umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego czy dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki ustawowe. Zgodnie z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm., dalej jako "k.p.a.") organy administracji w toku postępowania, z urzędu jak i na wniosek, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, wbrew powołanej regulacji, organy nie dokonały niezbędnych wyjaśnień sprawy we wskazanym wyżej zakresie. Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały bowiem wydane pomimo posiadania przez organy informacji, że skarżący we wniosku o wypłatę dodatku węglowego podał inne źródło ogrzewania niż widniejące w złożonej przez niego w dniu 30 czerwca 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji. Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ pierwszej instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącego (co wyraźnie wynika z odwołania) było uzyskanie dodatku przysługującego mu z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego pelletem drzewnym.