I SA/Wa 1260/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.

Decyzją z [...] lutego 2019 roku Wojewoda [...] (Wojewoda) odmówił potwierdzenia na rzecz J. W. (Skarżąca) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i A. M. nieruchomości w miejscowości [...] (obecnie [...]). Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 7 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej "ustawa z 8 lipca 2005 roku"). Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu było ustalenie, że miejscowość [...] nie znajdowała się 1 września 1939 roku w obecnych granicach II Rzeczpospolitej ale należała do [...]. W związku z tym Wojewoda uznał, że miejsce położenia tegoż mienia nie mieści się w zakresie przedmiotowym ustawy z 8 lipca 2005 roku. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) decyzją z [...] kwietnia 2019 roku utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Organ odwoławczy wskazał, że Skarżąca wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 roku wystąpiła do Wojewody o odszkodowanie za mienie pozostawione przez A. i A. M. w miejscowości [...], powiat [...]. Dokonana przez Ministra analiza powszechnie dostępnych map potwierdziła, że nieruchomość ta przed rozpoczęciem wojny w 1939 roku znajdowała się w granicach państwa [...], a więc poza ówczesnymi granicami II Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to okoliczność znana organowi z urzędu i zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. nie wymaga dowodu. Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że nie został spełniony wymóg określony w art. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku, tj. położenia nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ podkreślił, że w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że rekompensata przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP nie zaś za nieruchomości pozostawione poza granicami II RP (por. wyroki NSA: z dnia 9 lutego 2011 roku, sygn. akt I OSK 509/10, z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt I OSK 533/11, z dnia 20 maja 2014 roku, sygn. akt I OSK 2616/12). Odnosząc się do przedstawionego przez Skarżącą wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...], Wydział [...], z dnia [...] kwietnia 1993 roku, sygn. akt [...] Minister wyjaśnił, że wyrok ten potwierdza fakt, że mienie pozostawione przez A. i A. M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej znajdowało się w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], co w zestawieniu ze znanymi organowi z urzędu faktem, iż miejscowość ta znajdowała się poza granicami II Rzeczypospolitej Polskiej pozwala przyjąć, że ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i ocena dowodów dokonana przez organ I instancji została przeprowadzona prawidłowo. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę podnosząc w niej zarzut nie respektowania wyroku Wojewódzkiego Sądu w [...] z dnia [...] kwietnia 1993 roku, sygn. Akt [...] oraz nieprawidłową interpretację dokumentów stwierdzających prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreśliła, że Sąd Wojewódzki w [...] rozpoznając w dniu [...] kwietnia 1993 roku sprawę z powództwa jej Mamy M. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Rejonowemu w [...], posługiwał się atlasem wojskowym, który był najbardziej wiarygodnym dowodem faktu, iż pozostawione mienie znajdowało się w obrębie ówczesnych granic II Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosła by sąd administracyjny posłużył się również tymi mapami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Przyczyną dla której organy odmówiły Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. i A. M. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej było ustalenie, że miejscowość, w której owo mienie było położone nie znajdowała się w przedwojennych granicach państwa polskiego. Organy wyjaśniły, że fakt ten, to jest położenie miejscowości [...] powiat [...], poza granicami II Rzeczypospolitej Polskiej znany jest im z urzędu. Sąd powyższe ustalenia faktyczne organów w pełni podziela i przyjmuje za własne podzielając stanowisko organów, że okoliczność ta wynika z powszechnie dostępnych map. Sąd wskazuje przykładowo, że z reedycji mapy Polska Mapa Fizyczna 1:1.250.000 Instytutu Kartograficznego i. E.Roberta Lwów 1939, wydanej przez Centrum Kartografii z siedzibą w Warszawie wynika, że miejscowość [...] nie znajdowała się w przedwojennych granicach Rzeczpospolitej Polskiej a na terenie [...]. Okoliczność tę potwierdzają również mapy dostępne na stronach internetowych np. https://eloblog.pl/interaktywna-mapa-przedwojennych-granic-ii-rzeczypospolitej/. Porównanie opisanej wyżej reedycji mapy Polska Mapa Fizyczna 1: 1.250.000 z dostępną w Internecie mapą województwa [...] (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Stanis%C5%82aw%C3%B3w_Voivodeship_Administrative_Map_1938.png) również wskazuje, że miejscowość [...] znajdowała się poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej na terenie [...]. Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że miejscowość [...] położona jest na południowy wschód od leżącej na granicy obu państw miejscowości [...]. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że okoliczności wynikające z opisanej wyżej mapy jak i stron internetowych uznał za fakty powszechnie znane, brane uwagę z urzędu z mocy art. 106 § 4 p.p.s.a. Skarżąca kwestionując ustalenia faktyczne organu powoływała się na wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...], Wydział [...], z dnia [...] kwietnia 1993 roku, sygn. akt [...]. Z wyroku tego wynika jednak wyłącznie że A. i A. M. pozostawili mienie położone w określonej miejscowości. Miejscowość ta nie znajdowała się jednak w przedwojennych granicach państwa polskiego. Zatem wskazanie w powyższym wyroku, że A. i A. M. pozostawili mienie w określonej miejscowości nie przesądza o przysługiwaniu im czy też ich następcom prawnym prawa do rekompensaty w świetle ustawy z 8 lipca 2005 roku. Skarżąca kwestionując dokonane przez organy ustalenia faktyczne co do kraju, na terenie którego położona była nieruchomość wskazywała, że Sąd Wojewódzki posługiwał się mapami wojskowymi i podnosiła, że takimi mapami powinien również posłużyć się organ i sąd. Skarżąca nie wskazała jednak na żadne konkretne mapy, z których wynikałoby, że miejscowość [...] znajdowała się w przedwojennych granicach II Rzeczpospolitej. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie w stanie prawnym obowiązującym po nowelizacji k.p.a. dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 roku Nr 6, poz. 18 z późn. zm.), zgodnie z strona postępowania administracyjnego nie jest zwolniona z inicjatywy dowodowej, szczególnie w sytuacjach, w których niewykazanie określonych faktów może skutkować wydaniem niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Stanowisko to uzasadnione jest obecnym brzmieniem art. 7 k.p.a. zgodnie z którym zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób ustawodawca wyraźnie zwrócił uwagę na obowiązek współdziałania strony z organem w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. W świetle nowego brzmienia art. 7 kpa, zasadą jest, że to strona powinna przedstawić środki dowodowe niezbędne do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z której istnienia wywodzi dla siebie skutki prawne. Nie budzi to najmniejszych wątpliwości na gruncie postępowania w sprawach z zakresu realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie przepis szczególny (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku) wyraźnie stanowi o takim obowiązku (por. stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 9 kwietnia 2019 roku, I OSK 1544/17). Skoro Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów z których wynikałoby, że miejscowość [...] położona była na byłym terytorium II Rzeczpospolitej ustalenia faktyczne poczynione przez organy uznać należało za prawidłowe. Sąd wyjaśnia również, że w pełni podziela stanowisko organu, zgodnie z którym prawo do rekompensaty przewidziane w ustawie z 8 lipca 2005 roku przysługuje wyłącznie z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, ale na terenach wchodzących w skład państwa polskiego przed II wojną światową. Zważyć należy, że zgodnie z obowiązującą ustawą uprawnionymi do rekompensaty są wyłącznie właściciele (ich spadkobiercy) nieruchomości położonych we wrześniu 1939 roku w granicach ówczesnego Państwa Polskiego. Po zakończeniu wojny i ostatecznym ustaleniu przebiegu granic wschodnich tereny te znalazły się poza terytorium Polski. Skoro w art. 1 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku wskazuje się na pozostawienie nieruchomości poza "obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej", jako konsekwencję wypędzenia lub opuszczenia "byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku, na podstawie wymienionych w przepisie układów, to logicznym jest, że pozostawione nieruchomości również znajdowały się na "byłym" terytorium Rzeczypospolitej, a więc obszarze, który w przeszłości stanowił część Państwa Polskiego. Słusznie wskazały organy, że gdyby celem ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty obywatelom polskim za wszystkie nieruchomości położone poza obecnymi granicami kraju, to ograniczenie obszaru z którego nastąpiła repatriacja do terenów "byłej Rzeczypospolitej", nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia (por. stanowisko zawarte w wyrokach NSA z 9 lutego 2011 roku, sygn. akt I OSK 509/10, z 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt I OSK 533/11, z 20 maja 2014 roku sygn. akt I OSK 2616/12, z 20 maja 2014 roku, sygn. akt I OSK 2616/12, z 17 listopada 2015 roku, I OSK 467/14). W konsekwencji, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.