I SA/Wa 1254/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2023 r. sprawy ze skargi I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m. st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 1620/16 1. wymierza Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 3 000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. sumę pieniężną w kwocie po 3 000 (trzy tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z dnia 22 maja 2023 r. I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. (dalej: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 1620/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z dnia 23 lutego 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie ozn. Nr hip. [...] dz. [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W przedmiotowej skardze skarżący wnieśli: 1) na podstawie art. 154 § 2 zd. 2 ppsa o stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekanie postępowania przez Prezydenta m.st. Warszawy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2) na podstawie art. 154 § 1 ppsa o nałożenie na Prezydenta m.st. Warszawy stosownej grzywny, 3) na podstawie art. 154 § 7 oraz § 6 ppsa, mając na względzie represyjny i kompensacyjny charakter tej należności, a w szczególności rynkową wartość przedmiotowej nieruchomości i wieloletnie przewlekanie postępowania o przyznanie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących sumy pieniężnej w dopuszczalnej maksymalnej wysokości, tj. w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, 4) wobec notorycznego, rażącego i uporczywego ignorowania wyroków tutejszego sądu, pomimo zebrania w sprawie całości wymaganego materiału dowodowego, na podstawie art. 154 § 2 ppsa, o orzeczenie przez sąd istnienia uprawnienia skarżących do odszkodowania należnego na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (ugn) – z pozostawieniem organowi administracji ustalenia i rozstrzygnięcia, co do wysokości należnego odszkodowania, Ponadto, skarżący wnieśli o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, szczególnie wobec jednoznacznego brzmienia przepisu dotyczącego rozpoznawania na posiedzeniu niejawnym spraw na bezczynność, zważywszy również, że w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek szczególnych powodów, uzasadniających wyznaczenie rozprawy, oraz wobec wielokrotnego instrumentalnego traktowania tych rozpraw przez Prezydenta m. st. Warszawy – poprzez składanie wniosków o wyznaczenie rozprawy wyłącznie w celu przewlekania postępowania (bez stawiania się na tych rozprawach i bez przedstawienia dodatkowego stanowiska), a także o zasądzenie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organowi administracji skarżący zarzucili naruszenie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez brak rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, co skutkuje przewlekłością. Uzasadniając skargę skarżący wskazali, że od daty wpływu pierwszego wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość minęło już 8 lat, a pomimo tego organ nie był w stanie zgromadzić niezbędnej dokumentacji oraz wydać merytorycznej decyzji w sprawie. W ocenie skarżących działania organu należy uznać za mało skuteczne. Organ zignorował wydane już w niniejszej sprawie 4 wyroki sądów administracyjnych, które jednoznacznie stwierdzały bezczynność organu. Świadczy to jednoznacznie – w ich ocenie – o bagatelizowaniu wyroków sądów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że wyrok został wykonany w terminie wyznaczonym przez Sąd, tj. w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku, tj. do dnia 14 listopada 2022 r. Organ wyjaśnił, że decyzjami [...] oraz [...] z dnia 14 listopada 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy rozpoznał wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości, a następnie, po uzyskaniu przez nie waloru ostateczności, postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r. [...] podjął zawieszone postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r. nr [...] postępowanie toczące się z wniosku skarżących o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości warszawskiej opisanej w księdze hipotecznej "[...]" jako działki nr [...]. Dalej organ wskazał, że celem uzupełnienia materiału dowodowego organ wystąpił o udostępnienie map obrazujących stan władania przedmiotowym gruntem w latach 1945-1960, a także zlecił fotogrametrze sporządzenie opinii polegającej na wykreśleniu przedmiotowej nieruchomości na zdjęcia lotnicze oraz opisaniu tychże zdjęć lotniczych, o czym poinformowano pełnomocnika stron. Po uzyskaniu ww. opinii organ poinformował w trybie art. 10 kpa o zebraniu pełnego materiału dowodowego w sprawie i istnieniu możliwości wydania decyzji kończącej postępowanie. Dalej wskazano, że organ decyzją nr [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. rozpoznał w całości wniosek skarżących z dnia 24 lutego 2015 r. o ustalenie i przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn. Organ podkreślił, że pełnomocnik ograniczył swoje czynności praktycznie wyłącznie do składania kolejnych ponagleń oraz skarg, co w związku z koniecznością przesyłania akt do organów nadzoru oraz sądów, w zdecydowany sposób utrudniało organowi rozpoznanie ww. wniosku. W sprawie Sąd ustalił, że akta sprawy administracyjnej wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16 wpłynęły do Prezydenta w dniu 10 maja 2017 r. zatem termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny upłynął w dniu 11 września 2017 r. Wg akt sprawy skarżący przed wniesieniem do Sądu przedmiotowej skargi wzywali Prezydenta do wykonania ww. wyroku (pisma z dnia: 14 lutego 2023 r., 31 marca 2023 r., 8 maja 2023 r.) jednak Prezydent nie zastosował się do tego wezwania. Z akt sprawy wynika ponadto, że wobec niewykonania wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 1620/16: - wyrokiem z dnia 23 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1297/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, ale wymierzył Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 500 zł., - wyrokiem z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1572/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i wymierzył mu grzywnę w wysokości 2.000 zł., - wyrokiem z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1737/19 stwierdził, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzył mu grzywnę w wysokości 4.000 zł. i po 1.000 zł. tytułem sumy pieniężnej. Wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie wymierzonej grzywny i zasądzonej sumy pieniężnej, NSA wymierzył grzywnę w wysokości 10.000 zł i zasądził po 10.000 zł. sumy pieniężnej dla każdego ze skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest częściowo zasadna. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – dalej ppsa w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W myśl art. 154 § 2 ppsa Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa). Z powołanego art. 154 § 1 ppsa wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 ppsa i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W rozpoznawanej sprawie obie przesłanki zostały spełnione. Jak wskazano wyżej, przed wniesieniem skargi z dnia 22 maja 2023 r. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r., wielokrotnie wezwali Prezydenta do jego wykonania. Procesowy wymóg wniesienia skargi został zatem spełniony. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 ppsa, zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że środki przewidziane w art. 154 ppsa mają na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skuteczność skargi zależy zatem od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku bez zbędnej zwłoki i wykonał wytyczne sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności. W konsekwencji, niewykonanie wyroku oznacza pozostawanie przez organ w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem. Niewykonanie wyroku, o jakim mowa w art. 154 § 1 ppsa, ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Stwierdzenie powyższej okoliczności następuje zaś zawsze według stanu na dzień wniesienia skargi. Po otrzymaniu ostatniego prawomocnego wyroku z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. I SA/Wa 1737/19 stwierdzającego bezczynność w wykonaniu wyroku, tj. od 16 czerwca 2021 r. do dnia 7 grudnia 2021 r. mimo wielokrotnych wezwań o wykonanie wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r. organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do jego wykonania. Dopiero 7 grudnia 2021r. organ zawiesił postępowanie administracyjne w zakresie przyznania odszkodowania z uwagi na konieczność zakończenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Kolejno, postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r. organ podjął ww. zawieszone postępowanie. Pismami z dnia 21 i 22 lutego 2023 r. organ zwrócił się o uzupełnienie materiału dowodowego, tj. nadesłanie map obrazujących stan władania nieruchomością i zlecił wykonanie opracowania fotogramatycznego. Mimo uzupełnienia materiału dowodowego w dniach 15 i 22 marca 2023 r. organ podjął kolejną czynność (informacja o możliwości zapoznania się z aktami sprawy – 10 kpa) dopiero w dniu 11 maja 2023 r., a decyzje wydał dopiero w dniu 23 czerwca 2023 r. Powyższe podejmowane przez organ czynności świadczą, że w okresie od doręczenia organowi odpisu ostatniego wydanego prawomocnego wyroku (wraz z aktami sprawy) stwierdzającego bezczynność w wykonaniu wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r., tj. od dnia 16 czerwca 2016 r. do dnia 23 czerwca 2023 r. i nie wliczając okresu zawieszenia postępowania organ niewątpliwie dopuścił się bezczynności w wykonaniu wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r. Stosowne rozstrzygnięcia rozpoznające wniosek o ustaleniu i przyznaniu odszkodowania za wskazane na wstępie nieruchomość wydane zostały dopiero 23 czerwca 2023 r. Spełnione zatem zostały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 ppsa i wymierzenie organowi grzywny. Stosownie natomiast do art. 154 § 6 ppsa grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że kolejna grzywna w wysokości 3.000 zł jest adekwatną sankcją za niewykonanie wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r. Ustalając wysokość grzywny Sąd uwzględnił długość przekroczenia wyznaczonego ww. wyrokiem terminu na załatwienie sprawy, okoliczność, że wcześniejszymi przywołanymi powyżej wyrokami wymierzono już Prezydentowi grzywnę w związku z niewykonaniem wyroku, a także fakt, że 23 czerwca 2023 r. organ wydał decyzję w przedmiocie wniosku o ustalenie i przyznanie odszkodowania za nieruchomość. Wymierzona kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa. Uwzględniono przy tym charakter przedmiotowej sprawy oraz stopień jej skomplikowania, datę zwrotu akt przez NSA z ostatnio orzeczoną grzywną dyscyplinującą, okres zawieszenia postępowania po tej dacie i okoliczność rozpoznania wniosku. Sąd uznał ponadto, że w sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie od organu na rzecz każdego z nich sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 7 ppsa. Zauważyć należy, że suma pieniężna, określona w powołanym przepisie jest stosowana w sytuacjach wyjątkowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżących. W ocenie Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 3.000 zł jako zadośćuczynienie za kolejny okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Określając wysokość przyznanej sumy pieniężnej Sąd miał na uwadze stan sprawy, czas trwania postępowania oraz fakt, że sprawa wniosku o ustalenie i przyznanie odszkodowania mimo wcześniejszych wyroków wymierzających grzywny i sumę została załatwiona dopiero 23 czerwca 2023 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 154 § 1, § 2, § 6 i § 7 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).