I SA/Wa 1250/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokata M.B. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1250/16, wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, oddalił skargę M.S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W dniu 21 lipca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej z dnia [...] lipca 2017 r., w którym pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 czerwca 2017 r. Pełnomocnik oświadczył jednocześnie, że koszty pomocy prawnej nie zostały uiszczone w całości ani w części. Do wniosku załączona została opinia z dnia [...] lipca 2017 r. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714), które weszło w życie 2 listopada 2016 r. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi natomiast 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przy przyznawaniu opłaty za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04). W orzecznictwie wskazuje się również, że nie ma obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt I OZ 648/15). W szczególności nie uzasadniają przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej czynności ustanowionego z urzędu pełnomocnika, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wystąpił o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 czerwca 2017 r., mocą którego oddalono skargę. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej można mówić wówczas, jeżeli realnie występuje kwestia wniesienia albo niewniesienia skargi kasacyjnej, a pełnomocnik zgodnie z najlepszą wiedzą dochodzi do wniosku, iż nie ma podstaw do kwestionowania orzeczenia Sądu pierwszej instancji, a więc nie ma podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II OZ 106/11). Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego - zgodnie natomiast z art. 173 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3. Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 1 powołanej ustawy). Istotne przy tym jest, że stosownie do art. 141 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. W przypadku wyroku oddalającego skargę, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2). W myśl natomiast art. 177 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Z powołanych regulacji wynika zatem, że w przypadku wyroku oddalającego skargę w pierwszej kolejności powinien być skutecznie złożony wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a następnie odpis wyroku z uzasadnieniem musi być skutecznie doręczony stronie. Dopiero wówczas pełnomocnik strony może zapoznać się z treścią uzasadnienia wyroku i stwierdzić czy w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające wniesienie skargi kasacyjnej, czy też brak jest podstaw do jej wniesienia. W rozpoznawanej sprawie opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej złożona została w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku z dnia 5 czerwca 2017 r. nie zostało sporządzone. Pełnomocnik skarżącej nie wystąpił bowiem z wnioskiem o sporządzenie jego uzasadnienia. Oczywiste zatem jest, że złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania było bezzasadne. Z uwagi na niezłożenie stosownego wniosku nie został doręczony wyrok wraz z uzasadnieniem. Pełnomocnik nie mógł zatem zająć stanowiska czy w sprawie istnieją podstawy do zaskarżenia wyroku z dnia 5 czerwca 2017 r., nie rozpoczął też bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Trudno zatem uznać, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej, za którą należy się stosowne wynagrodzenie. Jak wskazano wynagrodzenie nie przysługuje za każdą dokonaną czynność. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod względem jakości świadczonych w ramach pomocy prawnej usług. Wynagrodzenie przysługuje jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Zdaniem referendarza sądowego sporządzona opinia tak rozumianej pomocy prawnej nie stanowiła. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia jest więc bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.