I SA/Wa 1232/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2023 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr KOA/881/Sr/23 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Żyrardowa z 13 stycznia 2023 r. nr DW.ODM. 38.2023.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "Kolegium/organ"), decyzją z 5 kwietnia 2023 r., nr KOA/881/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania H. Z. (dalej jako "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Żyrardowa z 13 stycznia 2023 r., nr DW.ODM.38.2023, w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 10 listopada 2022r. Skarżąca wystąpiła do Prezydenta Miasta Żyrardowa o dodatek węglowy, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692, ze zm., dalej również jako "ustawa"). Skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, które znajduje się pod adresem: [...]. Decyzją z 13 stycznia 2023 r., nr DW.ODM.38.2023 organ I instancji odmówił przyznania Skarżącej dodatku węglowego wskazując, że w wyniku przeprowadzonego postępowania, deklaracji CEEB oraz na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że u H. Z. głównym źródłem ogrzewania w gospodarstwie domowym jest kocioł na paliwo stałe, ale na wskazany adres już złożono wniosek o dodatek węglowy i dodatek ten został wypłacony. Ponadto podkreślono, że do dnia 30 listopada 2022r. nie został złożony wniosek o ustalenie odrębnego adresu. Brak jest zatem podstaw do przyznania dodatku węglowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca wskazując iż Organ błędnie rozpoznał jej wniosek. Wywiad środowiskowy potwierdził, że pod jednym adresem zamieszkują trzy rodziny, ale każda tworzy odrębne gospodarstwo domowe, każda ma osobny piec na paliwo stałe. Skarżąca podkreśliła, że nowelizacja ustawy potwierdza słuszność odwołania. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wnioskodawczyni wraz z synem zamieszkuje pod tym samym adresem, na który wcześniej przyznano dodatek węglowy. W takim wypadku stosuje się art. 2 ust. 3e ustawy o dodatku węglowym, który stanowi, że w przypadku, gdy w lokalu, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu. Podkreślono, że na ten adres złożono wcześniej wniosek o przyznanie dodatku węglowego i dodatek węglowy został już wypłacony. Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji organu i przyznanie dodatku węglowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że pracownik organu przyjął od niej odwołanie nie informując o tym, że aby uzyskać dodatek węglowy, do dnia 30 listopada skarżąca powinna dostarczyć decyzję dzięki, której możliwe było ustalenie odrębnego miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Żyrardowa z dnia 13 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe), (art. 2 ust. 2), natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3). Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Zgodnie z brzemieniem dodanego do art. 2 ustawy o dodatku węglowym ust. 3a i 3b w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b). Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 3c w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2). W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z 31.05.2023 r., II SA/Gl 474/23, LEX nr 3571482). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez skarżącą H. Z. w dniu 2 września 2022r. Następnie skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego w dniu 10 listopada 2022r. We wniosku tym wskazała jako osoby tworzące jedno gospodarstwo domowe siebie i syna. Złożyła również oświadczenie, że mieszka w domu wielorodzinnym, posiada osobne wejście. Wskazała, że jej mieszkanie składa się z trzech pomieszczeń, które ogrzewane są osobnym piecem węglowym. Podkreśliła, że rodziny mieszkające pod tym samym adresem posiadają osobne wejścia i własne źródła grzewcze. Następnie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w którym pracownik stwierdził, że skarżąca mieszka w domu wielorodzinnym, gospodarstwo domowe prowadzi z synem, posiada osobne wejście i osobne źródło grzewcze w postaci pieca na węgiel. Tak więc wywiad środowiskowy niejako potwierdził, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w odrębnym lokalu. Tym niemniej zarówno organ I, jak i II instancji odmówiły wypłaty dodatku węglowego z uwagi na fakt, że na adres pod którym mieszka skarżąca złożono inny wniosek, który został wypłacony do 30 listopada 2022r., a skarżąca nie wystąpiła do Starostwa Powiatowego o ustalenie odrębnego adresu dla swojego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy nieprawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy o dodatku węglowym. Przede wszystkim dodatek węglowy przysługuje na gospodarstwo domowe rozumiane jako gospodarstwo umiejscowione pod tym samym adresem. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 3a ustawy o dodatku węglowym w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania znajduje się więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Tym niemniej w ust. 3c do 3e ustawodawca wprowadził wyjątek od tejże zasady. Zgodnie z art. 2 ust. 3c w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Tak więc wyjątek ten odnosi się między innymi do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie. Konieczne jest jednak faktyczne istnienie pod jednym adresem odrębnych lokali. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 11 października 2017r. (sygn. akt: II OSK 2920/16) lokal posiada cechę samodzielności, jeżeli funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu, a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami, swobodny dostęp do niego właściciela czy mieszkańca oraz możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela, mieszkańca. W takiej sytuacji na podstawie art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, a więc istnienia odrębnych gospodarstw w odrębnych lokalach pod tym samym adresem, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy dla każdego odrębnego gospodarstwa domowego z osobna w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił dodatkowo wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Procedura ta w niniejszej sprawie została zastosowana przez organ I instancji i w jej wyniku stwierdzono, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, w odrębnym lokalu, z odrębnym źródłem ciepła w postaci pieca na węgiel, chociaż sama adnotacja pracownika socjalnego jest nad wyraz skąpa. W szczególność brak rozważenia, czy faktycznie występuje w niniejszej sprawie odrębny lokal, np. samodzielna łazienka, kuchnia, itp., czy tez wprost przeciwnie są jakieś części lokalu współdzielone. W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach – należy podkreślić, że organ zaniechał wezwania skarżącej o wykazanie, czy jej gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że zaistnienie tej okoliczności - może być bowiem potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu. Istotna dla niniejszej sprawy jest jedynie realizacja następujących okoliczności: - fakt zamieszkiwania pod jednym adresem osób wchodzących w skład więcej niż jednego gospodarstwa domowego; - brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. - istnienie pod tym samym adresem odrębnych lokali, - oddzielne lub współdzielone źródło ogrzewania dla poszczególnych gospodarstw domowych. Organy natomiast zaniechały sprawdzenia stanu faktycznego pod kątem ziszczenia się przesłanek określonych w art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym. Dokonały też nieprawidłowej subsumpcji ustalając, że skarżącej nie przysługuje dodatek węglowy z uwagi na fakt, że na adres pod którym mieszka skarżąca złożono inny wniosek, który został wypłacony do 30 listopada 2022r. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 3c-3e ustawy o dodatku węglowym, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie czy występują odrębne gospodarstwa domowe zamieszkujące w odrębnych lokalach, ale pod wspólnym adresem oraz czy w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. brak było możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych.