I SA/Wa 1169/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia przyznać E. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w W.

W związku ze złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą skarżący E. S. wystąpił z wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2008 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący poniósł, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym [...] hektarowe gospodarstwo rolne położone na [...]. Orzeczeniem komisji lekarskiej [...] w [...] został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie. Z uwagi na chorobę ograniczyć musiał produkcję rolną oraz zatrudnić pracowników do cięższych prac w gospodarstwie. Skarżący zwrócił uwagę, iż lata 2007 - 2008 cechowały się bardzo szybkim wzrostem cen środków do produkcji rolnej, takich jak olej napędowy i produkty ropopochodne, nawozy mineralne, środki ochrony roślin, pasz i nasion, przy jednoczesnej stagnacji cen produktów rolnych. Jako źródło utrzymania skarżący podał dochody ze sprzedaży [...] w kwocie [...] złotych miesięcznie. Jednocześnie podniósł, iż w wyniku niekorzystnych dla niego rozstrzygnięć sądów Komornik w [...] prowadzi przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Przy piśmie nadesłanym do Sądu w dniu 13 października 2008 r. skarżący przedłożył zaświadczenie z urzędu gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego oraz uzyskiwanym dochodzie wskazujące, że gospodarstwo rolne skarżącego obejmuje powierzchnię [...] ha ([...] ha przeliczeniowego), z którego dochód wynosi [...] zł rocznie. Dopłata przeliczeniowa w 2007 r. wynosiła [...] zł, którą w całości wydatkował na zakup środków produkcji. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, iż jego miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. [...] zł oraz [...] zł na utrzymanie budynków (np. drobne naprawy). Odnosząc się do wskazanego w zaświadczeniu dochodu z gospodarstwa rolnego skarżący podniósł, iż "to czysta fikcja, takiego dochodu nie da się uzyskać". W aktach sprawy znajdują się przedłożone przez skarżącego m.in.: - kopie faktur za sprzedane [...] za kwoty: [...]; - kopie wyciągu z posiadanego rachunku bankowego [...], - kopie wezwań do dokonania potrąceń z renty lub emerytury oraz kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego – na łączną kwotę ok. [...] zł (kwota ta obejmuje poszczególne należności główne, koszty procesu, koszty zastępstwa procesowego i koszty egzekucyjne), - kopie faktur za zakup [...], - kopie faktur za [...]. - kopia decyzji z dnia [...] 2009 r. przyznającej skarżącemu rentę inwalidzką w wysokości [...] zł miesięcznie, - kopię odcinka za luty i marzec za energię elektryczną po [...] zł każdy. Powyższy wniosek został rozpoznany – wydanym przez Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - postanowieniem z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1169/08, którym odmówiono przyznania E. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 5 listopada 2008 r. E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie. W sprzeciwie podniósł, że wykazanie jego dochodów w oparciu o zaświadczenie z urzędu gminy nie ma nic wspólnego z rzeczywistym dochodem, gdyż jest to wyliczenie teoretyczne - każde gospodarstwo rolne jest inne. Skarżący podał, że żyje w nadzwyczaj trudnych warunkach, co ma zasadniczy wpływ na poziom dochodu, ponieważ "jedna osoba do tego chora nie jest w stanie wykonać wszystkich prac w gospodarstwie w terminie, a terminowe wykonanie decyduje o wydolności plonów i wydajności zwierząt". Zdaniem skarżącego dochody podane w zaświadczeniu z urzędu gminy są nie do osiągnięcia, a wydatki w ciągu roku wzrosły ponad dwukrotnie ( m. in. ceny oleju napędowego, produktów ropopochodnych, nawozów mineralnych, środów ochrony roślin, środków do produkcji). Wskazał, iż grunty w jego gospodarstwie są głównie [...], a budynki są [...]. Maszyny rolnicze są przestarzałe technologicznie o niskiej wydajności roboczej i wymagają ciągłych napraw. Wnioskodawca dodał, że zakupy środków produkcji ograniczył do absolutnego minimum. Ponadto podniósł, iż przesłane do Sądu dokumenty nie obejmują takich wydatków jak leczenie własne i zwierząt, kosztów inwentaryzacji [...], usług mechanizacyjnych, wydatków na wynagrodzenia dla pracowników, opłat sądowych, kosztów korespondencji i wiele innych drobnych wydatków. E. S. podał również, że [...]. Do sprzeciwu dołączył faktury z października i listopada 2008 r. na łączną kwotę [...] zł (wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego). Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania E. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi teoretyczne, a nie rzeczywiste wyliczenie jego odchodów, pominięcie faktu, że przebywa na rencie oraz to, iż przeciwko niemu toczą się [...] postępowania egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 133/09 uchylił zaskarżone postanowienie, w uzasadnieniu orzeczenia wskazując, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające. Zatem Sąd pierwszej instancji winien (zgodnie z treścią art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wezwać wnioskodawcę do przedstawienia odpowiednich dowodów wskazujących na wysokość miesięcznych wydatków. Ponadto Sąd ponownie oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym także fakt czasowej niezdolności do pracy skarżącego oraz fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. W związku z powyższym orzeczeniem, pismem z dnia 8 kwietnia 2009 r. tutejszy Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów wskazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie, leczenie, media (energię elektryczną wodę), wynagrodzenie zatrudnionych w gospodarstwie pracowników oaz wskazanie aktualnego zadłużenia skarżącego z tytułu [...]. Jednocześnie wezwał skarżącego do wskazania i udokumentowania aktualnych miesięcznych dochodów. W odpowiedzi pismem z dnia 22 kwietnia 2009 r. E. S. wskazał, że miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem stanowią ok. [...] zł. Wydatki na leki wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Koszty mediów kształtują się w wysokości ok. [...] zł, zaś wydatki na dorywcze zatrudnienie pracowników wynoszą [...] zł miesięcznie (w zależności od pory roku). Skarżący podniósł, iż w chwili obecnej otrzymuje rentę w kwocie [...] zł miesięcznie. Dochody uzyskiwane [...] zostały zajęte przez komornika ([...] zł miesięcznie). Aktualne zadłużenie skarżącego wynosi ok. [...] zł. Skarżący podkreślił także, że w chwili obecnej nieposiada środków na zakup paliwa do maszyn rolniczych oraz środków ochrony roślin, przez co zmuszony jest [...]. Mając powyższe na uwadze stwierdzono co następuje. Prawo pomocy zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek. Stosownie do art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 powołanej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §1, §2 i § 3 ustawy). W przedmiotowej sprawie E. S. wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z nadesłanych przez niego dokumentów wynika, że poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru leży poza zakresem jego możliwości płatniczych. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego należy wziąć pod uwagę, że dochody skarżącego są przeznaczone niemalże w całości na zaspokojenie roszczeń wierzycieli wnioskodawcy w związku z prowadzonymi wobec niego postępowaniami egzekucyjnymi. Pozostałe środki skarżący przeznacza na skromne utrzymanie, leki oraz niezbędne nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.