I SA/Wa 1131/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2024 r. nr DSZ-V.4321.1.676.2023.BS w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 19 lipca 2023 r. nr WP-XVI.9950.7.78.2023; 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz K. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

I SA/Wa 1131/24 U Z A S A D N I E N I E Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z 27 marca 2024 r. nr DSZ-V.4321.1.676.2023.BS utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 19 lipca 2023r. nr WP-XVI.9950.7.78.2023 odmawiającą przyznania K. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem D. W. (ur. [...] lutego 1991 r.) w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 maja 2025 r. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: K. W. 5 lipca 2023 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem D. W., wskazując, że ojciec dziecka - M. W. - jest aktywny zawodowo poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium [...](dalej: [...]). Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z dzieckiem w Polsce. Stosownie do art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) wniosek został przekazany do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. w celu ustalenia czy w sprawie maję zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda Małopolski decyzją z 19 lipca 2023 r. odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w formie dodatku dyferencyjnego za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w toku czynności wyjaśniających ustalono, że nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność syna istnieje od [...] marca 2023 r. i nie powstała w trakcie nauki w szkole. Z uwagi niespełnienia przesłanek wynikających z zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, odmówiono przyznania świadczenia w postaci dodatku dyferencyjnego. K. W. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozpoznając sprawę wskazał, że organ I instancji działał w oparciu o przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.) dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 21 w związku z art. 23a ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego Wojewoda prawidłowo stwierdził, że zgodnie z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na fakt, że ojciec osoby wymagającej opieki, jest aktywny zawodowo na terytorium [...]. Tym samym, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem, które podlega przepisom o koordynacji świadczeń i jest regulowane przez rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009. Minister zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w art. 17 ust. 1b ww. ustawy określono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ odwoławczy zaznaczył, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa jasno katalog zamknięty warunków, jakie należy spełnić ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 rokiem życia lub 25 rokiem życia w przypadku kontynuacji nauki. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] [...] maja 2023 r., D. W. został uznany jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, od dnia [...] marca 2023 r., tj. w wieku [...] lat. Ponadto, ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawność D. W. nie powstała w trakcie trwania nauki. W złożonym oświadczeniu z 17 sierpnia 2023 r. wnioskodawczyni wskazała, że w momencie powstawania niepełnosprawności, syn D. W., nie uczęszczał do szkoły. Tym samym w ocenie organu odwoławczego, opierając się na informacjach zawartych w powyższym orzeczeniu, złożonych oświadczeniach i zaświadczeniach, nie sposób uznać, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Minister zaznaczył jednocześnie, że zgodnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w pkt 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu do powyższego wyroku wskazano, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał nie przesądza jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Obecnie nie istnieje w ustawie o świadczeniach rodzinnych inna regulacja pozwalająca organowi przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po 18 roku życia w sytuacji braku kontynuacji nauki. Zdaniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem D. W.. K. W. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, w sposób nieuwzględniający wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. w sprawie sygn. akt K 38/13, uznającego przepis art. 17 ust. 1b za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 19 lipca 2023 r. Skarżąca zaznaczyła, że w ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy, niezasadne jest odmówienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W aktualnym stanie prawnym, w następstwie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie ma znaczenia prawnego z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania tego świadczenia. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych". Zgodnie z art.17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jako nieprawidłowe Sąd ocenia stanowisko organów administracji w zakresie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika, że zaskarżoną decyzją odmówiono Skarżącej wnioskowanego świadczenia na syna opierając się na ustaleniu, że nie jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (syna) nie powstała we wskazanym tym przepisem okresie. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016r., sygn. akt: I OSK 1614/16 orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zaskarżoną decyzję należało więc ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organów I i II instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią, że z dniem 1 stycznia 2024r. 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. wykluczając obecne możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej. Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad synem spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki w dniu złożenia wniosku i nie później niż do 31 grudnia 2023r., to przyjąć należy że w tej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku tj. do dnia 31 grudnia 2023 r. i stosować należy przepisy dotychczasowe. Mając te okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.