I SA/Wa 1089/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uroszczonym w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 1972r. wydanej przez Prezydium Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej o odmowie ustanowienia nieustalonym spadkobiercom S. S. użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. "[...]". W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydium Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej skierowało decyzję do nieustalonych spadkobierców S. S. Można domniemywać, iż Prezydium Rady Narodowej w [...] miało wiedzę, że wnioskodawcy tj. byli właściciele nieruchomości oznaczonej jako "[...]" nie żyją -skoro skierowało decyzję wydaną po rozpatrzeniu złożonego przez nich wniosku do nieustalonych spadkobierców. W takiej sytuacji organ miał obowiązek ustalenia z urzędu stron danego postępowania, a następnie doręczenia im wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Z doręczeniem orzeczenia administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane skutki prawne. Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania badanego orzeczenia art. 99 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji państwowej i strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, osnowę i datę decyzji, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, oraz podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Prezydium Rady Narodowej w [...] zobowiązane zatem było oznaczyć wszystkie strony postępowania, a więc następców prawnych byłych właścicieli, przy czym oznaczenie strony będącej osobą fizyczną winno było polegać na podaniu ich imion oraz nazwisk i miejsca zamieszkania. Decyzja nr [...] z dnia [...] kwietnia 1972r. nie spełnia tego wymogu - bowiem nie zawiera prawidłowego oznaczenia stron. Brak oznaczenia stron uznać należało za rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 1972 r. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył A. S. zarzucając, że stwierdzenie nieważności ww. decyzji jest rażącym naruszeniem prawa, historii [...] i logiki systemowej. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało go za bezzasadny i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i prawne wyrażone w kwestionowanej decyzji nr [...] wskazując, iż zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w istocie odnoszą się do decyzji Prezydium, a nie do decyzji Kolegium. Następnie wyjaśniło, że bezspornie Prezydium skierowało decyzję z 1972 r. do "nieustalonych spadkobierców" dawnego właściciela nieruchomości. W przypadku ustalenia, ie strona postępowania zmarła, obowiązkiem organu było zawieszenie postępowania w trybie art. 90 § 1 pkt 4 k.p.a. (według ówczesnej numeracji) do czasu ustalenia następców prawnych zmarłej strony przez sąd powszechny w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Obowiązkiem organu było bowiem ustalenie aktualnego kręgu stron postępowania zgodnie z art. 25 k.p.a., a następnie oznaczenie stron w decyzji stosownie do art. 99 § 1 k.p.a. Przepisy te zostały rażąco naruszone poprzez skierowanie decyzji do "nieustalonych spadkobierców". Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Kolegium prawidłowo uznało, że żadna z tych przesłanek w niniejszej sprawie nie zachodzi, w związku z pismem Prezydenta [...] z [...] maja 2014 r., zgodnie z którym nieruchomość obejmująca działki nr [...], [...] i [...] z obrębu [...] została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" (poprzednio Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]") w [...] na mocy aktu notarialnego z [...] marca 1990 r. w wykonaniu ostatecznych decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] lipca 1989 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 1990 r. nr [...]. Oznacza to, iż zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych może być przedmiotem badania w odniesieniu do tych ostatnich decyzji, natomiast takich skutków nie wywołała decyzja Prezydium z 1972 r. będąca przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. A. S. pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W skardze podniósł, że był tajnym członkiem [...] w latach 1943-1944 a jego zadaniem w tym czasie było zbieranie informacji o mieszkańcach dzielnic [...] w [...]. Według jego informacji pierwotny właściciel działek objętych orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] kwietnia 1972 r. nr [...] "musiał być [...] albo agentem [...] a więc nie powinien mieć według prawa polskiego spadkobierców". Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.) – powoływana dalej jako "p.p.s..a", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. Przede wszystkim zaś Sąd z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi prowadzącymi do jego nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu wydana w pierwszej instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów skróconych aktów zgonu uczestnicy postępowania B. R. i S. C. zmarli przed wydaniem obu ww. decyzji. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcia, których adresatem byli między innymi ww. B. R. i S. C. zostały skierowane do osób zmarłych - a więc takich, które nie mogły mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna jak i wypracowane już na tym gruncie orzecznictwo sądowe wskazuje, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż aby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 k.p.a., status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z treści art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarła w dniu [...] kwietnia 2012 r. B. R. i zmarły w dniu [...] stycznia 2014 r. S. C. - jako osoby niemające zdolności prawnej, nie mogli być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak, to w stosunku do nich nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do nich podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osób zmarłych, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie to obarczone jest od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - co musi skutkować stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy prowadząc postępowanie administracyjne organ miał wiedzę na ten temat czy też nie. Jedynie ma marginesie wyjaśnić należy, iż wobec stwierdzenia wystąpienia ww. wady prawnej w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji - Sąd nie oceniał tych orzeczeń merytorycznie. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.