I SA/Wa 1067/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy Miejskiej [...] o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej [...] na orzeczenie Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości postanawia: odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Pismem z 6 lipca 2017 roku Skarżąca, Gmina Miejska [...], wystąpiła o przywrócenie terminu do złożenia skargi na orzeczenie Komisji Regulacyjnej ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich z [...] października 2007 roku, sygn. akt [...] (orzeczenie). Wraz z wnioskiem Skarżąca złożyła skargę. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca wskazała, że orzeczenie otrzymała 14 listopada 2007 roku. Nie wnosiła wcześniej skargi bowiem ukształtowane przed 2013 rokiem orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało na brak możliwości zaskarżania orzeczeń Komisji Regulacyjnej ds. Gmin Wyznaniowych Żydowskich (Komisja) do sądu administracyjnego. Skarżąca przywołała następnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2013 roku, sygn. akt K 25/10 (Dz. U. z 2013 roku, poz. 432), jak również wyrok tutejszego sądu z dnia 14 kwietnia 2015 roku sygn. akt I SA/WA 2479/14 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2017 roku sygn. akt. II OSK 2099/15. Wskazała, że dopiero wobec zakończenia się przed NSA postępowania o sygn. akt. II OSK 2099/15 powzięła ostateczną wiedzę o możliwości a w szczególności o trybie zaskarżenia orzeczenia Komisji z [...] października 2007 roku. W wyroku tym NSA wskazał bowiem, że w istocie dopiero na skutek jego wyroku, procedura zaskarżenia orzeczenia Komisji została jednoznacznie sprecyzowana. Dotychczas była to kwestia postrzegana niejednoznacznie. Nie sposób wymagać od skarżących by procedurę tę samodzielnie odtworzyli. Podsumowując Skarżąca wskazała, że dopiero z dniem otrzymania powyższego wyroku NSA wraz z uzasadnieniem, to jest z dniem 30 czerwca 2017 roku uzyskała wiedzę o możliwości zaskarżenia orzeczenia Komisji oraz trybie tego zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało odrzucić jako wniesiony z uchybieniem terminu o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Skarżąca jako datę ustania przyczyny uniemożliwiającej jej wniesienie skargi wskazała datę doręczenia jej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2017 roku, sygn. akt II OSK 2099/15 wyjaśniając, że dopiero z tym dniem uzyskała wiedzę o możliwości i trybie zaskarżenia orzeczenia Komisji. Sąd powyższego stanowiska Skarżącej nie podziela. Wydawanie orzeczeń przez Komisję regulowała ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 roku, poz. 1798, dalej "ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku") oraz wydane na jej podstawie zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 1997 roku w sprawie szczegółowego trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich (M.P. z 1997 roku, nr 77, poz. 730, dalej : "zarządzenie"). Ustawa przewidywała możliwość wszczęcia na wniosek gminy żydowskiej lub Związku Gmin postępowania, zwanego "postępowaniem regulacyjnym", w przedmiocie przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub Związku Gmin własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo, a które w dniu 1 września 1939 roku były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ustawą z dnia 20 lutego 1997 roku, w postępowaniach prowadzonych przez Komisję nie mogły brać udziału osoby trzecie (art. 32 ust. 2 ustawy) ich interesy reprezentował przedstawiciel Skarbu Państwa (§ 5 ust. 4 zarządzenia) a zespół orzekający w składzie 4 osób delegowanych w równej ilości przez organ państwowy i Zarząd Związku Gmin kończył prowadzone postępowanie albo ugodą albo orzeczeniem, od którego nie przysługuje odwołanie (art. 32 ust. 5 i art. 33 ust. 2 i 5 ustawy). Zespół nie musiał przy tym uzgodnić i wydać orzeczenia. W takiej sytuacji uczestnicy postępowania mogli żądać podjęcia obligatoryjnie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego przedmiotu sporu, lub wystąpić na drogę sądową o rozstrzygnięcie zgłoszonego roszczenia (art. 34 i 32 ust. 4 ustawy). Wydane orzeczenie mogło przenosić własność na rzecz gminy żydowskiej lub Związku Gmin zarówno dawnego mienia pożydowskiego jak i nieruchomości zamiennej (art. 30 ust. 1 i art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że orzeczenia Komisji wydane na podstawie art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lutego 1997 roku nie są decyzjami administracyjnymi wydanymi przez "inny podmiot" w rozumieniu art. 1 pkt 2 K.p.a. i nie można zaskarżyć ich do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007 roku, sygn. akt II OSK 1570/06). Przepis art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 20 lutego 1997 roku stał się przedmiotem kontroli konstytucyjnej sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd konstytucyjny wyrokiem z 13 marca 2013 roku sygn. akt. K 25/10 orzekł, że art. 33 ust. 5 w związku z art. 33 ust. 2 zdanie trzecie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251, z 1998 r. Nr 59, poz. 375 i Nr 106, poz. 668, z 2004 r. Nr 68, poz. 623 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 673), rozumiany w ten sposób, że nie wyłącza innych niż odwołanie środków prawnych od orzeczenia Komisji Regulacyjnej, jest godny z: a) art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 31 ust. 3, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego opublikowany został w dniu 11 kwietnia 2013 roku (Dz. U. z 2013 roku, poz. 432). Trybunał Konstytucyjny nie przesądził, czy orzeczenia wydane przez Komisję stanowią decyzję czy też rozstrzygnięcie o cechach aktu administracyjnego sensu largo (pkt 3.4.8 uzasadnienia). Uznał jednak, że sformułowanie "Od orzeczenia zespołu orzekającego nie przysługuje odwołanie" oznacza, że postępowanie jest jednoinstancyjne, co nie wyłącza wniesienia wniosku o wznowienie czy stwierdzenie nieważności orzeczenia (pkt 3.4.11 uzasadnienia). Sąd konstytucyjny wywiódł, że ustawodawca w art. 33 ust. 5 ustawy nie wykluczył dopuszczalności sądowej kontroli zgodności z prawem wydanego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (pkt 3.4.12 uzasadnienia). Stanowisko to powtórzone zostało we wnioskach (pkt 3.5 uzasadnienia). W ocenie sądu, możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na orzeczenie Komisji przesądzona została nie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2017 roku ale wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2013 roku. Od daty opublikowania tego wyroku, to jest od dnia 11 kwietnia 2013 roku otworzona została możliwość wnoszenia skarg na orzeczenia Komisji. Zatem podmiot mający interes prawny w zakwestionowaniu orzeczenia Komisji mógł wystąpić ze skargą i wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku Trybunału. Podmiot taki mógł też ewentualnie podjąć inne czynności zmierzające do wyeliminowania z obrotu orzeczenia Komisji (np. występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia). Skarżąca po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie podjęła żadnych czynności mających na celu zaskarżenie orzeczenia Komisji. Skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, Skarżąca złożyła dopiero po upływie przeszło czterech lat od daty ogłoszenia wyroku sądu konstytucyjnego, przesądzającego możliwość zaskarżenia orzeczenia Komisji do sądu administracyjnego. Uznać zatem należało, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji wniosek ten podlegał odrzuceniu na podstawie art. 88 p.p.s.a.