I SA/Wa 1050/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1050/17 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

M. S. wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1050/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w pkt 1 umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia starszy referendarz wskazał, że wnioskodawca w rozpoznawanej sprawie jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast odnosząc się do wniosku o przyznanie adwokata z urzędu, stwierdził brak przesłanek do jego uwzględnia. Starszy referendarz wskazał, że co prawda skarżący jest osobą ubogą i nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, to jednak wbrew twierdzeniom skarżącego jest on uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy skarżący nabył w [...] r. na stałe. Świadczenie od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia (pismo ZUS z dnia 9 października 2017 r. oraz z dnia 10 października 2017 r., znajdujące się w aktach sądowych sprawy I SA/Wa 147/17). Od marca 2017 r. wysokość tego świadczenia wynosi [...] zł brutto miesięcznie, a z urzędu Sądowi wiadome jest że suma zgromadzonego, nieodebranego świadczenia przekracza kwotę [...] zł. Przy czym wnioskodawca jest świadomy przyznania mu renty, lecz z wyboru nie pobiera tego świadczenia. Z tego powodu starszy referendarz sądowy nie uznał, że wnioskodawca jest pozbawiony środków do życia z przyczyn od niego niezależnych, a przyznanie prawa pomocy w tej sytuacji stanowiłoby w istocie przeniesienie na budżet Państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 września 2018 r. W dniu 11 września 2018 r. wnioskodawca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając, że zaskarżone orzeczenie jest sprzeczne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Nie ulega bowiem wątpliwości, że choć Marek Sawicki jest osobą ubogą, to przysługuje mu prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od 1 października 1998 r. Wysokość tego świadczenia od marca 2017 r. wynosi 1.000 zł brutto miesięcznie, przy czym zostało ono zawieszone z powodu odmowy jego przyjęcia przez skarżącego. Suma zgormadzonego świadczenia, co jest sądowi znane z urzędu, przekroczyła kilkadziesiąt tysięcy złotych. Skarżący natomiast kwestionuje przyznanie mu renty, uznając to świadczenie za nienależnie, czy też bezprawne. W tych okolicznościach Sąd uznał, że wnoszący sprzeciw jest osobą pozbawioną środków do życia, lecz jest to efekt jego świadomej decyzji i jego wyboru. Natomiast udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Skarżący jednak do tego kręgu osób nie należy. Skarżący nie posiada środków, gdyż podjął decyzję o nieodbieraniu przyznanego mu świadczenia ZUS, które co istotne stanowi stałe źródło dochodu. Z tego względu nie można uznać, że znajduje się w złej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Starszy referendarz prawidłowo zatem uznał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu stanowiłoby w przypadku skarżącego niczym nieuzasadnione obciążenie Skarbu Państwa skutkami decyzji podjętej przez skarżącego o nieodbieraniu renty. Odnosząc się natomiast do wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych stwierdzić należy, iż starszy referendarz sądowy prawidłowo umorzył postępowanie w tym zakresie uznając, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 249a p.p.s.a. Wnioskodawca jest bowiem ustawowo zwolniony od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie, z uwagi na to, że sprawa jest z zakresu pomocy społecznej, co wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku stało się zatem w tej części zbędne. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.