I SA/Wa 1008/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący, Sędziowie, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 marca 2024 r. nr KOC/439/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 12 marca 2024 r., nr KOC/439/Op/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej: "skarżąca") uchyliło postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent", ‘organ I instancji") z 19 grudnia 2023 r., nr OPS.F1.Pśr1.5102.225.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z 22 lutego 2016 r., nr OPS.F1.RŚ.5102.001532/16 oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowienie Kolegium zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Prezydent decyzją z 30 października 2023 r., nr OPS.RŚ.5102.18199.2023 uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z 22 lutego 2016 r., nr OPS.F1.RŚ.5102.001532/16 wypłacony w marcu 2016 r. w kwocie 50 zł na zakup żywności, za nienależnie pobrany, podlegający zwrotowi w terminie do 31 grudnia 2023 r. Wnioskiem z 24 listopada 2023 r. skarżąca wystąpiła o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych wynikających z ww. decyzji Prezydenta z 30 października 2023 r. Powołanym na wstępie postanowieniem z 19 grudnia 2023 r., organ I instancji odmówił skarżącej wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z 22 lutego 2016 r., nr OPS.F1.RŚ.5102.001532/16. W uzasadnieniu wskazał, że do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez Kolegium, Prezydent nie może rozstrzygnąć kwestii umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest ostateczna, a zatem Prezydent nie może umorzyć należności, która nie została jeszcze ustalona prawomocną decyzją. W ocenie organu I instancji w obecnym stanie faktycznym i prawnym wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia byłoby przedwczesne, a decyzja byłaby wydana z rażącym naruszeniem prawa. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie. Ww. postanowieniem z 12 marca 2024 r. Kolegium uchyliło postanowienie organu I instancji oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w tego rodzaju sprawach reguluje ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), a w szczególności art. 104 ust. 4 tej ustawy. Wniosek skarżącej dotyczy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych i został złożony 24 listopada 2023 r., tj. w czasie, gdy przed Kolegium toczyło się postępowanie z odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta 30 października 2023 r., nr OPS.RŚ.5102.18199.2023. W dniu rozstrzygania niniejszego zażalenia postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych jest ostatecznie zakończone. Kolegium decyzją z 16 stycznia 2024 r., nr KOC/7349/Op/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta z 30 października 2023 r., zmieniając jedynie termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia – do 29 lutego 2024 r. Na ww. decyzję Kolegium skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ odwoławczy podniósł, że powyższy ciąg zdarzeń prawnych ma istotne znaczenie dla wyniku niniejszego postępowania. Kolegium wskazało, że w sprawie nienależnie pobranego zasiłku celowego, pierwotnie przyznanego decyzją z 22 lutego 2016 r., zostały wydane decyzje nr OPS.RŚ.5102.18199.2023 oraz nr KOC/7349/Op/23, które są ostateczne, w związku z czym odpadła przyczyna wydania zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. W związku z tym skarżąca mogła wystąpić z wnioskiem o umorzenie świadczeń i postępowanie może być w tym przedmiocie przez organ prowadzone, gdyż dotyczy ustalonego już przez organy administracyjne stanu prawnego. Gdyby organ rozpatrzył wniosek skarżącej i umorzył pobrane świadczenia, wówczas sądowe postępowanie stałoby się bezprzedmiotowe. W konsekwencji rozpoznanie wniosku skarżącej ma wpływ na toczące się postępowanie sądowoadministracyjne i powinno być prowadzone. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, zdaniem Sądu, skarga jest niezasadna bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegało postanowienie Kolegium z 12 marca 2024 r., którym organ odwoławczy, działając na podstawie art. 144 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta z 19 grudnia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawą uchylenia przez Kolegium postanowienia Prezydenta z 19 grudnia 2023 r. było stwierdzenie, że decyzje wydane w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego są ostateczne. Jak wynika z akt sprawy, w dacie orzekania przez Kolegium, wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji Prezydenta z 30 października 2023 r. zostało rozpoznane ostateczną decyzją Kolegium z 16 stycznia 2024 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (pkt 2 decyzji). Wyrokiem z 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 511/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. od decyzji Kolegium z 16 stycznia 2024 r. Zatem odpadła przyczyna wydania przez Prezydenta postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego. W dacie orzekania przez Kolegium zarówno decyzja Prezydenta z 30 października 2023 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jak i decyzja Kolegium z 16 stycznia 2024 r. były ostateczne. W tej sytuacji Kolegium prawidłowo stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Zatem, słusznie Kolegium uchyliło zaskarżone postanowienie organu I instancji z 19 grudnia 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zaznaczyć należy, że organ I instancji nie rozpoznawał dotychczas wniosku skarżącej co do jego meritum. Stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej: "u.p.s.") w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Celem tego unormowana jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Obowiązkiem organu orzekającego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest następnie rozpoznanie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, przy czym inne są przesłanki ustalenia kwestii należności bądź nienależności danego świadczenia, a inne są przesłanki jego umorzenia po stwierdzeniu, że zostało ono nienależnie pobrane. Musi on więc także ustalić, czy żądanie umorzenia ww. należności w danych okolicznościach faktycznych znajduje uzasadnienie. Przy ocenie tego wniosku, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ powinien mieć na uwadze to, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 4/20). W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie Prezydenta na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu, Kolegium wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło przepisów prawa. Z tego względu, zarzuty podniesione w skardze do Sądu nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku, tj. uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a.