I SA/Wa 1003/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r. nr KO C/621/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 6 marca 2024 r., nr KOC/621/Op/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu zażalenia A. B., uchyliło postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.220.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku celowego w wysokości 50 zł, przyznanego decyzją z 1 czerwca 2016 r., nr OPS.F1.RŚ.5102.004305.2016. Prezydent decyzją z 30 października 2023 r., nr OPS.RŚ.5102.18219.2023 uznał zasiłek celowy za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Pismem z 24 listopada 2023 r. złożyła wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu postanowienia z 19 grudnia 2023 r. stwierdzono, że w związku z wniesieniem odwołania od decyzji z 30 października 2023 r. organ nie może rozpoznać wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Zażalenie na postanowienie złożyła A. B. Kolegium wskazało, że zgodnie 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Organ podał, że decyzją z 24 stycznia 2024 r., nr KOC/7385/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję z 30 października 2023 r. w sprawie uznania zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane. Kolegium powołało art. 104 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 16 § 1 kpa decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Kolegium, powołując stanowisko wyrażone w orzecznictwie podniosło, że przed zakończeniem ostateczną decyzją postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, właściwy organ nie może zajmować się kwestią ich umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Zdaniem Kolegium, skoro decyzja z 30 października 2023 r. jest ostateczna, to organ może rozpoznać wniosek w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Jednakże, wobec skargi do sądu administracyjnego organ I instancji powinien rozważyć ewentualne zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postepowania sądowego. Skargę na postanowienie Kolegium wniosła A. B. W uzasadnieniu stwierdziła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. Zatem mogła wystąpić z wnioskiem i organ mógł prowadzić postępowanie w tym przedmiocie celem zbadania okoliczności sprawy. Wskazała, że wniosek rozpatrywał organ I instancji i nie został on przesłany Kolegium, które niezależnie rozpoznawało odwołanie. W ocenie skarżącej, gdyby organ rozpatrzył wniosek i odstąpił od żądania zwrotu świadczeń, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze stałoby się bezprzedmiotowe. Rozpoznanie wniosku strony ma wpływ na toczące się postępowanie sądowe i powinno być prowadzone. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawą uchylenia przez Kolegium postanowienia Prezydenta z 19 grudnia 2023 r. było stwierdzenie, że decyzja wydana w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego jest ostateczna. Jak wynika z akt sprawy w dacie wydania przez Kolegium zaskarżonego postanowienia wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji Prezydenta z 30 października 2023 r. zostało rozpoznane ostateczną decyzją Kolegium z 24 stycznia 2024 r. Organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie uznania zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązującą do jego zwrotu. Odpadła zatem przyczyna wydania przez Prezydenta postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego. W związku z powyższym prawidłowo Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Słusznie więc Kolegium uchyliło postanowienie Prezydenta z 19 grudnia 2023 r. i przekazało mu sprawę z wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych do ponownego rozpatrzenia. Z akt sprawy nie wynika, aby w dacie wydania zaskarżonego postanowienia wniosek skarżącej został rozpoznany merytorycznie. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może, m.in. umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Celem tego unormowana jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 ustawy zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Obowiązkiem organu orzekającego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest następnie rozpoznanie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, przy czym inne są przesłanki ustalenia nienależnego świadczenia, a inne są przesłanki jego umorzenia po stwierdzeniu, że zostało ono nienależnie pobrane. Organ musi ustalić, czy żądanie umorzenia należności w danych okolicznościach faktycznych znajduje uzasadnienie. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia organ powinien dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy, tj. ustalić, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przy ocenie tego wniosku - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - organ powinien mieć także na uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 ustawy (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4/20). Reasumując uznać należy, że prawidłowo organ odwoławczy uchylił postanowienie Prezydenta na podstawie art. 138 § 2 kpa i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu, Kolegium wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło przepisów prawa. Z powyższych przyczyn niezasadne są zarzuty skargi. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa w zw. z art. 120 ppsa.