I SA/Wa 1001/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), asesor WSA Nina Beczek, sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi T. F. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 marca 2023 r. nr DAP-WN-727-36/2022/KKW w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. F. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] marca 2023 r. nr [...], stwierdziła niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego w imieniu T. F. przez adw. M. O. od postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] marca 2022 r. nr [...]. Postanowienie Ministra wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Powołując się na pełnomocnictwo udzielone przez T. F. adw. M. O., wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. nr [...], orzekającej o nabyciu przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności działek oznaczonych w rejestrze ewidencji gruntów wsi [...] numerami [...] oraz o zawieszenie postępowania nieważnościowego do czasu prawomocnego zakończenia prowadzonego przez Wojewodę [...] postępowania w przedmiocie stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy majątku [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Postanowieniem z [...] marca 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie podnosząc, że wnioskodawca nie udokumentował przysługującego mu na dzień 27 maja 1990 r. jak też w dacie podejmowania postanowienia tytułu własności do nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną Wojewody [...]. Wobec czego nie przysługuje mu przymiot strony, legitymujący go do skutecznego żądania wszczęcia postępowania nadzorczego mającego za przedmiot tę decyzję. Kwestionując to postanowienie adw. M. O., działając w imieniu T. F., wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając sprawę Minister zauważał, że do wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego adwokat załączył pełnomocnictwo o treści: "Niniejszym udzielam adw. M. O., [...], pełnomocnictwa do reprezentowania mnie w sprawach dotyczących niepodpadania pod reformę rolną dawnego majątku ziemskiego [...] w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym lub sądowym przed organami, sądami administracyjnymi lub powszechnymi wszystkich instancji. Pełnomocnictwo upoważnia również do uzyskiwania wszystkich niezbędnych dokumentów, odpisów i zaświadczeń, przeglądania akt spraw administracyjnych lub sądowych oraz ksiąg wieczystych i ich akt oraz wykonywania ich fotokopii. Jednocześnie wskazuję, iż moim pełnomocnikiem do doręczeń w Polsce zostaje adw. M. O. ([...]). Pełnomocnictwo upoważnia do udzielania dalszych pełnomocnictw". Tak sformułowane pełnomocnictwo nie uprawniało go zatem do reprezentowania mocodawczynie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody. Zważywszy na treść owego pełnomocnictwa, mógł on w tej sprawie występować wyłącznie w charakterze pełnomocnika do doręczeń, o którym mowa w art. 40 § 4 k.p.a., a zatem osoby umocowanej do skutecznego odbierania pism skierowanych do strony. Tego rodzaju pełnomocnictwo nie uprawnia go zaś do składania do organów prowadzących postępowanie w imieniu strony udzielającej pełnomocnictwa odwołań, zażaleń, skarg i wniosków. Z tych przyczyn postanowieniem z [...] marca 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez ww. adwokata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na postanowienie to T. F., reprezentowana przez adw. M. O. wniosła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie przepisów art. 33 § 1-2 w zw. z art. 64 § 2 w zw. z art. 134 zdanie pierwsze w zw. z art. 127 § 3 zdanie ostatnie w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na zaniechaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych w zakresie wykazania umocowania do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r., co w konsekwencji doprowadziło do przedwczesnego orzeczenia o niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W oparciu o tak sformułowany zarzut, rozwinięty w motywach skargi, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przeprowadzenie dowodu z pełnomocnictwa z [...] listopada 2021 r. na okoliczność umocowania adwokata do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...], a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych. Wskazane w skardze pełnomocnictwo, złożone zostało do akt przy piśmie z [...] czerwca 2023 r. Obejmuje ono umocowanie adwokata M. O. do reprezentowania skarżącej "we wszelkich sprawach dotyczących dawnego majątku ziemskiego [...] w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym lub sądowym przed organami, sądami administracyjnymi lub powszechnymi wszystkich stopni i instancji". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niezałączenie do niej pełnomocnictwa, względnie oddalenie jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności, odnosząc się do najdalej idącego wniosku odpowiedzi na skargę o jej odrzucenie z uwagi na brak załączenia do skargi pełnomocnictwa, wyjaśnić wypada, że tego rodzaju brak formalny skargi skutkuje jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej: "p.p.s.a." wyłącznie wówczas, gdy mimo wezwania przez przewodniczącego braku tego pełnomocnik nie uzupełni w wyznaczonym do tego terminie. Taka zaś sytuacja w sprawie nie zaistniała, bowiem w odpowiedzi na wystosowane w trybie art. 49 § 1 powołanej ustawy wezwania pełnomocnika skarżącej do usunięcia w tym zakresie braków formalnych skargi przedłożył on do akt uwierzytelnioną kopię pełnomocnictwa, legitymującego go do działania w sprawie. Stąd wniosek o odrzucenie skargi nie mógł zostać uwzględniony. Odnosząc się zaś do istoty sprawy zauważyć należy, że wydanie w trybie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność środka odwoławczego (w tym przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) z przyczyn podmiotowych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy z jego treści wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący je nie jest stroną postępowania. W sytuacji zaś, gdy z jego treści wynika, że zostało ono wniesione w imieniu strony postępowania przez podmiot, w stosunku do którego istnieją wątpliwości co do skuteczności umocowania go do reprezentowania tej strony, obowiązkiem organu jest podjęcie z urzędu wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do rozstrzygnięcia tych wątpliwości i ewentualnego usunięcia braków w umocowaniu przedstawiciela strony do jej reprezentowania w postępowaniu odwoławczym. Należyte dochowanie wspomnianego obowiązku ma tym istotniejsze znaczenie, że wszelkie jego uchybienia przez organ odwoławczy prowadzić mogą do naruszenia konstytucyjnego prawa strony do zaskarżenia orzeczenia organu władzy publicznej, zapadłego w pierwszej instancji (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 września 2019 r. I SA/Wa 1334/19, Lex nr 3022818). Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 32 k.p.a., strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Działając w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a., pełnomocnik strony winien legitymować się stosownym pełnomocnictwem udzielonym na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszonym do protokołu (art. 33 § 2 k.p.a.), a w przypadku pełnomocnictwa udzielonego na piśmie, winien dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 3 k.p.a.). W świetle z kolei art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie (a takim jest także wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na co wskazuje treść art. 61 § 1 k.p.a. wykładanego w powiązaniu z art. 127 § 3 in fine k.p.a.) nie spełnia wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie pełnomocnictwo załączone do podania mającego zainicjować postępowanie nadzorcze w stosunku do decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r. uprawniało wnoszącego je adwokata wyłącznie do reprezentacji mocodawcy (T. F.) w sprawach dotyczących podpadania pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dawnego majątku ziemskiego [...], a także ustanawiało go pełnomocnikiem do doręczeń. Sprawa rozstrzygnięta kwestionowaną decyzją Wojewody tej materii zaś nie dotyczyła. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem zapadłym w wyniku rozpoznania ww. podania nowego pełnomocnictwa nie dołączono. Skoro jednak - w myśl art. 33 § 3 k.p.a. - na pełnomocniku ciąży formalny obowiązek przedstawienia organowi dokumentu pełnomocnictwa, to w razie braku takiego dokumentu lub wątpliwości co do jego zakresu, organ powinien zwrócić się do niego w trybie art. 64 § 2 k.p.a. o uzupełnienie tego braku formalnego. W niniejszej sprawie Minister zaniechał dokonania takiej czynności. W konsekwencji czego uniemożliwił stronie usunięcie dostrzeżonego skądinąd dopiero na etapie rozpoznawania środka prawnego braku formalnego, choć taki obowiązek na nim ciążył. Przez to zaś pozbawił ją także możliwości uzyskania merytorycznego stanowiska w sprawie rozstrzygniętej w sposób formalny postanowieniem z [...] marca 2022 r. Co przy tym znamienne uczynił to poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. o niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który to przepis w sytuacji podania wniesionego w imieniu oznaczonego podmiotu przez wadliwie umocowanego pełnomocnika w ogóle nie może zostać zastosowany. Samo zaś zaniechanie takiego wezwania poza naruszeniem art. 134 k.p.a. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie, oraz naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. wynikającego z niezastosowania się do dyspozycji normy prawnej w nim zawartej prowadziło także do naruszenia ustanowionej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej. W sytuacji bowiem przeszło rocznego prowadzenia postępowania, w toku którego informowano pełnomocnika strony o kolejnych terminach jego zakończenia, bez jakiegokolwiek zasygnalizowania wątpliwości co do jego umocowania, można wręcz mówić o jej zaprzeczeniu. Ta wszak zakłada prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, przy kierowaniu się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a nie zastawiania na strony swoistych pułapek prawnych. Z tych wszystkich względów zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać i podlegało uchyleniu. Ubocznie jedynie Sąd zauważy, że do akt sądowych zostało złożone pełnomocnictwo z [...] listopada 2021 r., przyjęte przez Sąd jako dowód w sprawie, którego treść wskazuje na umocowanie adw. M. O. do reprezentowania T. F. we wszelkich postępowaniach mających za przedmiot nieruchomości pochodzące z dawnego majątku ziemskiego [...], a więc także nieruchomości, o których komunalizacji orzekł Wojewoda [...]. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie(Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło natomiast na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się w pierwszej kolejności do obowiązku wezwania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych wniesionego w jej imieniu środka prawnego. Dalsze zaś działania w sprawie uzależnione będą od reakcji na to wezwanie.