I SA/Sz 982/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprzeciwu P. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy kwiecień 2011 r., od czerwca do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E W związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skargi w sprawie kwoty [...]zł, P. P., złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą w polegającą na doradztwie w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. Uzasadniając wniosek, spółka wskazała, że od połowy 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia żadnych pracowników, nie realizuje żadnych kontraktów handlowych. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, urządzeń biurowych, nie ponosi wydatków związanych z zapłatą za media (woda, prąd, gaz, telekomunikacja), nie dysponuje oszczędnościami w postaci środków finansowych i nie ma możliwości pozwalających na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi. Wskazała także, że sprawami spółki zajmuje się jedynie jej prezes zarządu, którego działania sprowadzają się do zgodnego z prawem zakończenia spraw związanych z postępowaniem kontrolnym i odzyskaniem dobrego imienia spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych, wysokość zysku za zeszły rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Skarżąca nie podała żadnych informacji na temat rachunków bankowych, wykreślając odpowiednie rubryki formularza. Skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. nadesłała następujące dokumenty: 1. kopię zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. o zajęciu rachunku bankowego w [...] Banku z [...] r. na kwotę [...]zł; 2. kopie deklaracji [...] za I i II kwartał 2017 r. (wykazano dostawy [...] zł, nabycia [...] zł); 3. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2015 r. (CIT-8), w którym spółka zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów, dochody [...] zł; 4. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2016 r. (CIT-8), w którym spółka zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów, dochody [...] zł; 5. oświadczenie prezesa zarządu spółki, zgodnie z którym nie był sporządzany bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2016 i I półrocze 2017 r.; spółka nie posiada ewidencji stanu środków pieniężnych, a także, że w związku z zablokowaniem rachunku bankowego brak jest możliwości sporządzenia wyciągu; spółka od III kwartału 2017 r. z urzędu została wykreślona z ewidencji VAT, ze względu na zerowe obroty. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając przedłożone w sprawie oświadczenia i dokumenty, referendarz stwierdził bowiem, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. W ocenie referendarza sądowego spółka nie przedłożyła wszystkich materiałów, które pozwalałyby na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, w tym przede wszystkim bilansu i rachunku zysków i strat, a także wyciągu z zajętego rachunku bankowego. Pismem z dnia [...] r. spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości [...] zł. Spółka od połowy 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia żadnych pracowników i nie realizuje żadnych kontraktów handlowych. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, urządzeń biurowych i nie dysponuje oszczędnościami w postaci środków finansowych. Spółka podniosła nadto, że przedłożyła wszystkie możliwe dokumenty potwierdzające jej stan majątkowy. Nadto, wskazała, że z urzędu została wykreślona z rejestru podatników VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być więc rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W sprawie Strona domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. fakt, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia żadnych pracowników, nie realizuje żadnych kontraktów handlowych, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć bowiem należy, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, bowiem że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zaznaczyć przy tym należy, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006 r., s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08). W ocenie Sądu, w świetle przedłożonych dokumentów, spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Na wezwanie Sądu spółka przedłożyła jedynie "zerowe" deklaracje [...] za 2015 i 2016 r. oraz [...] za I, II kwartał 2017 r., a także zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego posiadanego w [...] Banku z [...] r. Spółka oświadczyła, że nie sporządziła bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 i 2017 r., została wykreślona z rejestru podatników VAT oraz, że nie może przedstawić wyciągów z zajętego rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. II GZ 774/13). Spółka nie przedkładając wszystkich, objętych wezwaniem z dnia [...] r., dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonania rzetelnej oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji finansowej. Wynika to z uchylania się przez Spółkę od przedstawienia m.in. bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r. i I półrocze 2017 r., które mogłyby ukazać wysokość osiągniętego przychodu, dochodu lub straty wraz z kosztami uzyskania przychodu w ostatnich latach. Jednocześnie, wskazać należy, że referendarz sądowy trafnie zauważył, że sporządzenie ww. dokumentów nie jest zależne od woli spółki, lecz jest jej ustawowym obowiązkiem wynikającym m.in. z ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.). Dokumenty powyższe, były natomiast istotne dla dokonania rzetelnej oceny dotychczasowych możliwości płatniczych wnioskodawcy, albowiem do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Tym samym, spółka powinna wykazać się większą starannością przy wykonywaniu wezwania referendarza sądowego i przedłożyć ww. dokumenty. Odnosząc się do kwestii zajęcia rachunków bankowych Spółki wskazać w pierwszej kolejności należy, że okoliczność ta nie uzasadnia nie przedłożenia żądanych wyciągów. Zajęcie rachunku bankowego nie uniemożliwia zobowiązanemu dostępu do informacji dotyczących zgromadzonych na nich środków. Po drugie, sama okoliczność zablokowania środków pieniężnych nie mogła wpłynąć na pozytywne rozpoznanie niniejszego wniosku. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Nie przedłożenie wskazanych w wezwaniu rachunków bankowych, nie pozwalało tym samym na ustalenie realnej sytuacji finansowej spółki i ocenę zasadności przyznania pomocy ze strony Skarbu Państwa. Zauważyć przy tym należy, że podnosząc brak jakichkolwiek przychodów i aktywów Spółka jednocześnie wskazuje, że pozostaje w obrocie gospodarczym. Nadto, jak wskazuje prezes spółki, dąży on do zgodnego z prawem zakończenia spraw związanych z postępowaniem kontrolnym i odzyskania dobrego imienia spółki. Niewątpliwie, zatem Spółka posiada lub powinna zaplanować we wcześniejszym okresie środki finansowe na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw związanych z powyższą kwestią, do których zaliczają się m.in. koszty sądowe. Należy także wskazać – za postanowieniem NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 – że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy bowiem traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienia NSA z 6 lutego 2013 r. II GZ 42/13, oraz z 26 sierpnia 2016 r. I FZ 190/16). W ocenie Sądu wykazywana przez Spółkę trudna sytuacja finansowa nie ma charakteru trwałego. Wspólnicy nie postawili bowiem spółki w stan likwidacji (z powodu jej złej kondycji finansowej), a nadto jak wskazuje prezes tej spółki – ma zamiar dążyć do zakończenia toczących się wobec niej postępowań i odzyskania przez spółkę dobrego imienia. Z okoliczności tych wynika zatem, ze działalność spółki będzie kontynuowana. Skoro więc, skarżąca spółka nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, pochodzące z dopłat wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane w nim orzeczenie ETPCz z dnia 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). Mając zatem na uwadze ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, których najwyższa pozycja tytułem wpisu od skargi wynosi [...] zł, a ewentualne dalsze koszty sądowe to koszty opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej ([...] zł), a także nieprzedstawienie przez skarżącą spółkę w sposób wyczerpujący, na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a., niezbędnych danych obrazujących jej sytuację finansową i możliwości płatnicze, brak jest podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.