I SA/Sz 94/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2018 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Pismem z dnia 7 stycznia 2018 r. J. F. (zw. dalej: skarżącą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...]zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej stan majątkowy jest zły, nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego i aktualnie nie istnieją przesłanki, które pozwalałyby stwierdzić, że sytuacja poprawi się. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą [...] która od wielu miesięcy przynosi straty czego potwierdzeniem jest podatkowa księga przychodów i rozchodów (zw. dalej: kpir) za 2017 r. lub bardzo niskie dochody, co wynika z kpir za 2018 r. Skarżąca wskazała także na kłopoty majątkowe wiążące się z wadą słuchu syna, na jego niepełnosprawność i związaną z tym, konieczność ponoszenia znacznych stałych wydatków na leczenie i rehabilitację (zakup aparatów słuchowych i wkładek usznych za łączną kwotę [...]zł), a także na związane z tym własne problemy ze zdrowiem psychicznym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci (w wieku [...] W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości ani zasobów pieniężnych. Wskazała, że otrzymuje świadczenie wychowawcze na dzieci w kwocie [...]zł. W rubryce formularza dotyczącej miesięcznych dochód wpisała: "działalność gospodarcza", "strata", dochód "[...] zł". Nadto dodała, że jej zobowiązania i stałe wydatki to: koszty najmu pomieszczenia w kwocie [...]zł, opłaty za media w kwocie [...]zł, koszty leczenia [...] zł, rehabilitacja w kwocie [...]zł. Do wniosku skarżąca dołączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna z dnia 05.01.2017 r.; legitymację osoby niepełnosprawnej; faktury VAT z dnia 27.02.2017 r., z 6.06.2017 r. za zakup sprzętu rehabilitacyjnego dla syna; zaświadczenie ZUS ZL za okres od 09.11.2017 r. do 21.12.2017 r.; kpir raport za rok 2018 (za styczeń odnotowano przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł). Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 27 marca 2018 r., skarżąca nadesłała następujące dokumenty: 1. oświadczenie z dnia 3 kwietnia 2018 r. w zakresie stanu cywilnego, że jest panną i nie pozostaje w związku małżeńskim oraz w zakresie miejsca zamieszkania, że mieszka z dziećmi przy ul. [...] i nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, prowadzi sama gospodarstwo domowe; 2. wyciągi z rachunków bankowych: w R. P. - firmowego za okres od 01.12.2017 r. do 30.03.2018 r. (saldo końcowe (-) [...] zł); osobistego za okres od 20.10.2017 r. do 19.03.2018 r. (saldo końcowe [...] zł); w M. banku firmowego (konto B. z kredytem odnawialnym) za okres od 01.11.2017 r. do 31.03.2018 r. (saldo końcowe (-) [...] zł); w M. banku osobistego, wydruk internetowy za 6 ostatnich miesięcy (dostępne środki [...]); 3. kopie deklaracji VAT-7 za [...] r. (wykazano: dostawy wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów w łącznej kwocie [...]zł, nabycia towarów [...] zł, kwota do przeniesienia na następny okres [...] zł) oraz za [...] r. (wykazano: dostawy i wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów w łącznej kwocie [...]zł, nabycie towarów w kwocie [...]zł, kwota do przeniesienia [...] zł). Nadto, do sprawy o sygn. akt I SA/Sz 95/18 skarżąca nadesłała kopię PIT-36L zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016 r. oraz PIT/B, w których odnotowano przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, stratę w kwocie [...]zł oraz wyciąg z kpir za 2017 r. (przychód [...] zł koszty [...] zł, strata [...] zł). Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy uznał, że z uwagi na wysokość przychodów z działalności gospodarczej, wysokość środków pieniężnych, którymi skarżąca obraca w ramach prowadzonej działalności, pomimo braku majątku i niepełnosprawności syna – skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe i nie spowoduje to utraty jej płynności finansowej. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu potwierdziła, że mieszka z trójką dzieci w lokalu przy ul. [...], do którego nie posiada aktu własności. Lokal jest wynajmowany, co potwierdzają załączone faktury. Skarżąca z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego. Skarżąca wyjaśniła, że wpływające na jej rachunek kwoty przekraczające [...] zł to wpłaty dokonywane przez stałego klienta, który kupuje u skarżącej towar. Wszystkie te wpłaty skarżąca przekazuje na zakup kolejnych towarów i opłaty. W chwili obecnej skarżąca ma zablokowane wszystkie konta bankowe ZUS i US. Skarżąca nie ma możliwości prowadzenia dalej firmy jeśli nie zostaną odblokowane jej konta bankowe. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja w chwili obecnej jest dramatyczna. Dochód osiągany w 2018 r. jest spowodowany wyprzedażą zakupionych wcześniej towarów. Skarżąca nie ma płynności finansowej i nie może pozwolić sobie na zakupy towarów w ilościach mogących godnie funkcjonować. W chwili obecnej skarżąca robi minimalne zakupy a wyprzedaje towar który posiada na stanie. W załączeniu skarżąca przedłożyła kserokopię faktur VAT zakupowych, faktur VAT sprzedaży, faktur czynszowych ( każda na kwotę [...]zł), wyciąg z konta osobistego z dnia 19 grudnia 2017 r. z saldem końcowym [...] zł, wyciąg z konta osobistego z dnia 19 stycznia 2018 r. z saldem końcowym [...] zł, wyciąg z konta osobistego z dnia 19 lutego 2018 r. z saldem końcowym [...] zł, wyciąg z konta osobistego z dnia 19 marca 2018 r. z saldem końcowym – [...] zł, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładu oszczędnościowego przez D. O. Z. U. S. w S. oraz Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy zasadnie uznając, że z przedstawionych dokumentów nie wynika, że skarżąca znajduje się w złej sytuacji finansowej. Zauważyć należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodów w postaci prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie ( wg informacji CEIDG) sprzedaży detalicznej gier i zabawek prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach. Z przedłożonego do akt sprawy sygn. akt I SA/Sz 95/18 zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 r. wynikało, że skarżąca osiągnęła przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł. Przypomnieć przy tym należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu’. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). W podatkowej księdze przychodów i rozchodów (kpir) za 2017 r. skarżąca wykazała wyższy już ( aniżeli w 2016 r.) przychód w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, stratę w kwocie [...]zł. Z kolei z raportu za rok 2018 wynika, że przychody w miesiącu styczniu br. wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł. Natomiast, przedłożone deklaracje [...] wykazują obroty w wysokości [...] zł za styczeń 2018 r. oraz [...] zł za luty 2018 r. Z powyższych danych wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów i kwoty jakimi obraca (oraz jakie wydatkuje), świadczą o tym, że skarżąca powinna pozyskać środki również na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Wnosząc skargę, skarżąca powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i dokonać zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych we własnym budżecie, a nie przerzucać koszty te na budżet państwa. Także z analizy rachunków bankowych skarżącej wynika przepływ środków pieniężnych w kwotach przekraczających wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W samym miesiącu styczniu 2018 r. na rachunku bankowym skarżącej odnotowano wpłaty gotówkowe od D. B. w łącznej wysokości [...] zł. Nawet jeśli są to wpłaty dokonywane przez stałego klienta- jak to podnosi skarżąca w treści sprzeciwu, to nie umknęło uwadze Sądu, że trójka dzieci skarżącej również nosi nazwisko B. . Skarżąca pobiera także świadczenia wychowawcze na dzieci "[...]". Trafnie starszy referendarz sądowy wskazał, że za zasadnością wniosku nie może przemawiać fakt spłaty innych zobowiązań przez skarżącą, w tym związanych z działalnością gospodarczą. Podkreślić bowiem należy, że co do zasady fakt spłaty zobowiązań kredytowych (debetów) oraz innych zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty kredytu (debetu, karty kredytowej), ponoszenia nakładów na działalność ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki determinującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych albowiem okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Odnośnie oświadczenia skarżącej co do ponoszenia znacznych stałych wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnego syna, Sąd nie kwestionując tego obciążenia, podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że przy całokształcie sytuacji finansowej strony i wysokości środków którymi obraca, nie można uznać, że okoliczności te powinny przemawiać automatycznie za uwzględnieniem wniosku skarżącej. Nadto, skarżąca poza trzema fakturami VAT wystawionymi w dniu 27.02.2017 r. i 06.06.2017 r. (na kwoty [...]zł, [...] zł, [...] zł) z terminami płatności przypadającymi w 2017 r., nie przedstawiła – pomimo wezwania - żadnych innych faktur dotyczących bieżącego okresu, w szczególności potwierdzających wskazywane wydatki na leczenie i na rehabilitację syna. Nie znalazły także potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, pozostałe wydatki wskazane przez skarżącą na utrzymanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym kwoty [...]zł za najem pomieszczenia (z dołączonych do sprzeciwu faktur wynika, iż czynsz najmu wynosi [...] zł miesięcznie) oraz za media [...] zł. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.