I SA/Sz 921/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2021 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] , 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego L.S. a kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W dniu [...] kwietnia 2020 r. L. S., jako płatnik składek, złożył do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek (RDZ) za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] - wydaną na podstawie art.31zo ust.1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.); dalej: "ustawa o zwalczaniu COVID-19" - organ odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że organ przyjął nieprawidłowy stan zatrudnienia, który na [...] lutego wynosił [...] pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, [...] osobę na umowę zlecenia i [...] osobę właściciela firmy, a nie jak przyjął organ powyżej [...] osób. Nadto wnioskodawca wskazał, że w deklaracjach za marzec i kwiecień 2020 r. ujęte zostały osoby delegowane z Zakładu Karnego w S. S., niebędące pracownikami, którzy zostali wycofani z chwilą ogłoszenia epidemii. Według wnioskodawcy, osoby skazane, które zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych, nie powinny być wliczane do ogólnego stanu zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. odmawiającą wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że na dzień [...] lutego 2020 r. skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych [...] ubezpieczonych , w tym: - [...] osób z kodem 0800 - osoba wykonująca odpłatnie prace na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, - [...] osób z kodem 0110 - pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, - [...] osoba z kodem 0411- pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zatrudniony na podstawie umowy zlecenia, - [...] osoba z kodem 1240 - pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu pobierający zasiłek macierzyński, - [...] osoba z kodem 0510 - osoba prowadząca działalność gospodarczą. Według organu, wolą ustawodawcy z liczby osób podlegających ubezpieczeniom społecznym zostali wyłączeni pracownicy młodociani i duchowni (art. 31zo ust. 6 ustawy o zwalczaniu COVID-19), natomiast wobec osób skazanych, wykonujących odpłatnie pracę, takie wyłączenie nie zostało przewidziane . W związku z tym, ponieważ skazani na [...] lutego 2020 r. byli zgłoszeni przez skarżącego do ubezpieczenia społecznego, brak jest podstaw prawnych do wyłączenia ich przy ustalaniu faktycznej liczby osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu. Nie zgadzając się z decyzją organu, wnioskodawca wniósł do sądu skargę na ww. decyzję, podnosząc zarzuty: 1. błędnej wykładni art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu COVID-19 przez zaliczenie do stanu zatrudnienia osób skazanych i uznaniu, że skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania wnioskowanego zwolnienia, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 przez niesprostanie obowiązkowi stania na straży praworządności; brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego; niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez nieuwzględnienie stanu zatrudnienia i uznanie, ze skarżącemu nie przysługuje wnioskowane zwolnienie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie wnioskowanego prawa skarżącego do zwolnienia, jak tez o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2021 r. skarżący sprostował komparycję skargi przez zmianę oznaczenia organu z Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS oraz poszerzył uzasadnienie skargi, podnosząc, że w marcu 2020 r. tylko [...] etatu było objętych przez skazanych, na którą to okoliczność załączył do pisma listę obecności i listę płac skazanych za marzec 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na podstawie przepisu art. 31zt ustawy o zwalczaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, sąd uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.); dalej: "u.s.u.s", przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący zamieszkuje na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Wyjaśnić także należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] lutego 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wskazać, że skarżący jest osobą opłacającą składki ZUS za ubezpieczonych, jako pracodawca, oraz za siebie, jako przedsiębiorca. Organ, odmawiając skarżącemu umorzenia składek za okresy: marzec 2020 r. - maj 2020 r. stwierdził, że stan zatrudnienia na [...] lutego 2020 r. przekraczał [...] osób, wobec czego zwolnienie uregulowane w art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu COVID-19 nie przysługuje, gdyż do ubezpieczonych zaliczają się także osoby skazane, skierowane do pracy - na podstawie porozumienia między zakładem karnym a skarżącym - do zakładu pracy skarżącego. Natomiast, według skarżącego, [...] osób skazanych nie powinno zostać uznanych za ubezpieczonych na [...] lutego 2020 r., gdyż w deklaracjach za marzec i kwiecień 2020 r. osoby skazane zostały ujęte jako ubezpieczeni, ale następnie zostały one "wycofane z ubezpieczenia" z chwilą ogłoszenia epidemii. Zatem, według skarżącego, osoby skazane, które zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych, a następnie "wycofane", nie powinny być wliczane do ogólnego stanu zatrudnienia. W sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu Covid-19, stanowiący, że "Na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.". Według sądu, konstrukcja przepisu art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu COVID-19 wskazuje na złożony jego charakter, z którego jednak można poprawnie wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna (zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz zgłoszonych ubezpieczonych). W przeciwnym wypadku, wymóg dotyczący zgłoszenia skarżącego jako płatnika składek, tj. przed 1 lutego i na 29 lutego 2020 r. - jak ocenia to organ - zawarty byłby w pierwszej części przepisu, jeszcze przed wskazaną numeracją. Odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że: 1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych; 2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych; 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Skarżący był płatnikiem składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i był zgłoszony jako płatnik składek, a zatem spełniał pierwszy wymóg określony w art. 31zo ust. 1a pkt 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19. Jednocześnie na dzień [...] 2020 r. skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych [...] ubezpieczonych, czyli powyżej 49 ubezpieczonych, a zatem nie spełnił drugiego wymogu, określonego w art. 31zo ust. 1a pkt 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19. Tym samym, zasadnie organ odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za marzec 2020 r. w wysokości 50% łącznej kwoty należności. Natomiast, skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych [...] pracowników z dniem [...] marca 2020 r. (deklaracja ZUS P DRA za marzec 2020 r. złożona [...] kwietnia 2020 r.). Na tym etapie skarżący spełnił zatem wymóg, wymieniony w art. 31zo ust. 1a pkt 2 ustawy o zwalczaniu COVID-19, ponieważ w okresie od dnia [...] 2020 r. do [...] 2020 r. był zgłoszony jako płatnik składek, a ponadto zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych na dzień 31 marca 2020 r. Tym samym, niezasadnie organ odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. w wysokości 50% łącznej kwoty należności. Nadto, skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych [...] pracowników z dniem [...] kwietnia 2020 r. (deklaracja ZUS P DRA za kwiecień 2020 r. złożona [...] maja 2020 r.). Na tym etapie skarżący spełnił zatem także wymóg, wymieniony w art. 31zo ust. 1a pkt 3 ustawy o zwalczaniu COVID-19, ponieważ w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. był zgłoszony jako płatnik składek, a ponadto zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych na dzień 30 kwietnia 2020 r. Tym samym, niezasadnie organ odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za maj 2020 r. w wysokości 50% łącznej kwoty należności. W tej sytuacji, według sądu, kwestia czy [...] osób zgłoszonych (z kodem 0800) jako osoby wykonujące odpłatnie prace na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania należy traktować jako pracowników zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, istotna pozostaje tylko w zakresie zasadności zwolnienia za marzec 2020 r. Sąd podziela argumentację organu, że [...] osób - zgłoszonych (z kodem 0800) jako osoby wykonujące odpłatnie prace na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania - należy traktować jako pracowników zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych. Z treści samej umowy o zatrudnienie odpłatnie skazanych na podstawie skierowania do pracy z dnia [...] października 2017 r. wynika, że skazani w czasie zatrudnienia podlegają ubezpieczeniu społecznemu w ZUS (§ 12 ust. 10) oraz, że składki związane z ubezpieczeniem społecznym (emerytalne, rentowe i wypadkowe) opłaca zatrudniający na zasadach ogólnie przyjętych (§ 11). Nadto, do końca [...] 2020 r. ww. składki były za [...] skazanych opłacane przez skarżącego. Zatem, - jak już to wskazano - za marzec 2020 r. zasadnie organ odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu w wysokości 50% łącznej kwoty należności. Wobec przedstawienia ww. oceny prawnej, bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność, czy [...] osób zgłoszonych (z kodem 0800) jako osoby wykonujące odpłatnie prace na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania należy traktować jako pracowników zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych w zakresie zasadności zwolnienia za kwiecień 2020 r. i za maj 2020 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze - na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a oraz art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a." - sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia [...] czerwca 2020 r., uznając, że organ naruszył przepis art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu COVID-19, przez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. sąd wskazuje, aby - ponownie rozpatrując sprawę - organ przyjął i zastosował w sprawie zaprezentowaną wykładnię przepisu art. 31zo ust. 1a ustawy o zwalczaniu COVID-19. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie do art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składają się koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie [...]zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz kwota [...]zł z tytułu opłaconego pełnomocnictwa (pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. Nr 225 poz. 1635 ze zm.).