I SA/Sz 722/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. ustanowić adwokata z urzędu.

B. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W dniu 2 października 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała na zakończenie w grudniu 2016 r. prowadzenia działalności gospodarczej, zły stan zdrowia psychicznego i związaną z tym hospitalizację w sierpniu 2017 r., a także na pozostawanie od maja 2017 r. pod opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Skarżąca nie wykazała innych osób we wspólnym gospodarstwie domowym. W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że posiada [...] domu o pow. [...] m kw., który jest obciążony kredytem mieszkaniowym we frankach szwajcarskich (do spłaty pozostało [...] CHF). Skarżąca utrzymuje się ze świadczenia wypłacanego przez MOPR w kwocie [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków wpisała, że ponosi opłaty za media w kwocie [...] zł (energia elektryczna) oraz czynsz w kwocie [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, po pierwsze postępowanie w przedmiocie przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Niniejsza sprawa należy zatem do zakresu spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy na Skarżącej z mocy ustawy nie spoczywa obowiązek ponoszenia tych kosztów ani w postępowaniu przez sądem pierwszej instancji, ani przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Natomiast, zważywszy na sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną Skarżącej zasadnym jest ustanowienie dla Skarżącej adwokata, gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z oświadczeń Skarżącej, znajdujących potwierdzenie w dokumentach źródłowych zgromadzonych w aktach sprawy, wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej (otrzymuje zasiłki okresowe i celowe). Nadto Skarżąca nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów zastępstwa procesowego w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.